Τρεις Ευρωπαίοι Επίτροποι μαζί με τον υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας Χακάν Φιντάν εξέδωσαν Κοινή Δήλωση (2/7) με την οποία εξέφρασαν «υποστήριξη στις προσπάθειες του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ για το κυπριακό ζήτημα». Στην Κοινή τους Δήλωση τονίζεται επίσης πως «συμφώνησαν για τη σημασία της περιφερειακής σταθερότητας και των σχέσεων καλής γειτονίας» και «επιβεβαίωσαν την κοινή τους αποφασιστικότητα να κάνουν βήματα που θα ενισχύσουν περαιτέρω τη συνεργατική και αμοιβαία επωφελή σχέση μεταξύ Ε.Ε. και Τουρκίας». Οι «τέσσερις» συζήτησαν τις σχέσεις Ε.Ε.-Τουρκίας υπό το πρίσμα της παγκόσμιας συγκυρίας, υπενθυμίζοντας «το καθεστώς υποψήφιας χώρας της Τουρκίας και αναγνωρίζοντας τη στρατηγική αξία των σχέσεων Τουρκίας-Ε.Ε. για την προώθηση της περιφερειακής σταθερότητας και της οικονομικής ανθεκτικότητας σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό τοπίο». Εξέτασαν ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος, μεταξύ των οποίων «η οικονομική συνεργασία και το εμπόριο, η συνδεσιμότητα, η μετανάστευση, η ασφάλεια και οι κοινές προκλήσεις στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας».

Η κοινή δήλωση δείχνει δύο κυρίως κατευθύνσεις: Πρώτο, για πρώτη φορά μετά από μεγάλο χρονικό διάστημα αναφέρεται σε αυτό το επίπεδο ότι η Τουρκία διαθέτει «καθεστώς υποψήφιας χώρας» και δεύτερο υπογραμμίζεται σε πολύ υψηλό επίπεδο, «η στρατηγική αξία των σχέσεων Τουρκίας-Ε.Ε. για την προώθηση της περιφερειακής σταθερότητας».

Τι προηγήθηκε της Κοινής Δήλωσης; Μια ασυνήθιστα μεγάλη ομάδα («τρεις συν ένας» Επίτροποι) πήγε για επίσημη επίσκεψη στην Τουρκία. Η ύπατη εκπρόσωπος της Ε.Ε. για Εξωτερική Πολιτική και Ασφάλεια και αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Κάγια Κάλας, η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος και ο επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ, πήγαν μαζί στην τουρκική πρωτεύουσα στις 29/6» («Εδώ Τουρκία», 28/6). Συναντήσεις με Τ. Ερντογάν και Χακάν Φιντάν. Ο Σ. Ντεμίρτας γράφει για «επιπλέον, συνάντηση υψηλού επιπέδου για τον οικονομικό διάλογο Τουρκίας-Ε.Ε. στην Κων/πολη ανάμεσα στον Μ. Σιμτσέκ και τον Επίτροπο Εμπορίου Β. Ντομπρόφσκις» («Χουριέτ», 30/6).

Η Άγκυρα στις συναντήσεις αυτές άνοιξε όλο τον φάκελο της ευρωτουρκικής σχέσης. Οι τίτλοι της: «Η παγωμένη ενταξιακή πορεία της Τουρκίας, η απελευθέρωση των θεωρήσεων Σένγκεν, ⁠η επικαιροποίηση της Τελωνειακής Ένωσης, ⁠το μεταναστευτικό, ⁠οι περιφερειακές κρίσεις, η Ανατολική Μεσόγειος, ⁠η συμμετοχή της Τουρκίας στα ευρωπαϊκά αμυντικά σχέδια, άρση των εμποδίων που κρατούν την Άγκυρα εκτός του ευρωπαϊκού αμυντικού μηχανισμού SAFE, συνδεσιμότητα μεταξύ της Κεντρικής Ασίας και της Ευρώπης, συνεργασία Άγκυρας-Βρυξελλών σε στρατηγικές για τη Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα» («Χουριέτ», 30/6).

Η διεθνής συγκυρία παρέχει σε χώρες, όπως η Τουρκία, εκτεταμένο πεδίο για άσκηση επιρροής σε μια γειτονιά στην οποία η Ε.Ε. αδυνατεί και οι ΗΠΑ παράγουν αντιφάσεις. Η αστάθεια, οι διαρκείς αντιπαραθέσεις στην περιοχή ευνοούν την αναζωογόνηση της ευρωτουρκικής σχέσης. Η επίσκεψη των «4» συμπίπτει με το τέλος της Κυπριακής Προεδρίας και με την έναρξη της Ιρλανδικής. Η Επιτροπή γνώριζε τις ημερομηνίες και επέλεξε να στείλει ένα μήνυμα (και) στη Λευκωσία, ακριβώς με το τέλος της Κυπριακής Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

Η ευρωτουρκική σχέση περικλείει ζωτικής σημασίας εθνικά και κοινοτικά συμφέροντα: όγκος εμπορικών συναλλαγών Ε.Ε.-Τουρκίας στα €217,5 δισ., εξαγωγές Ε.Ε. προς Τουρκία: 114,2 δισ. ευρώ. Εισαγωγές Ε.Ε. από Τουρκία: 103,3 δισ. ευρώ. Η Τουρκία, ο 5ος σημαντικότερος εμπορικός εταίρος της Ε.Ε. παγκοσμίως. Ταυτόχρονα και ένα μήνυμα σε όλους τους άλλους, ότι η αναζωογόνηση της ευρωτουρκικής σχέσης μπαίνει για τα καλά στις ράγες. Ο «Δομημένος Διάλογος» Ε.Ε.-Τουρκίας παίρνει σάρκα και οστά με την έναρξη της Ιρλανδικής Προεδρίας την 1η Ιουλίου.

Πού είναι η Κύπρος και πολύ περισσότερο, πού είναι το Κυπριακό, στον διαμορφούμενο «Δομημένο Διάλογο» Ε.Ε.-Τουρκίας; Οι συμφωνίες για τα εμπορικά ζητήματα ή τη μετανάστευση, ή οι συζητήσεις για τις «κοινές προκλήσεις στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας», εξελίσσονται ερήμην της Λευκωσίας. Είτε ο Ν. Χριστοδουλίδης δεν έχει κάποιο σχέδιο και απλώς ομιλεί, ή, αν προτείνει κάτι, οι εταίροι το αντιμετωπίζουν ως ανεπαρκές, ή και ως αποσπασματικό. Στις 2 Ιουνίου ο Ν. Χριστοδουλίδης τόνισε ότι «αν η Τουρκία εκπληρώσει τις δικές της υποχρεώσεις, η Ε.Ε. και η Κυπριακή Δημοκρατία είμαστε εδώ για να ανταποκριθούν». Ασφαλώς ένας γρίφος δεν συνιστά άσκηση στον χώρο της διπλωματίας, γι’ αυτό και βλέπουμε ότι η εκτεταμένη ατζέντα στην Άγκυρα είχε έναν μεγάλο απόντα, αυτόν που δεν έχει πείσει, ούτε αν θέλει ούτε αν μπορεί. Στο ευρωπαϊκό πεδίο και ευρύτερα στην εξωτερική πολιτική, δεν αρκεί να έχεις δίκαιο, έχει εξίσου μεγάλη σημασία αν τεκμηριώνεις τα επιχειρήματά σου και αν καταφέρνεις να πείθεις με τη σοβαρότητά σου. Όπως βλέπουμε, γύρω μας συμβαίνουν σοβαρά πράγματα και το να κρύβουμε το κεφάλι μας στην άμμο, δεν πάμε σε κανέναν προορισμό.