Οι σχέσεις Βερολίνου και Μόσχας βρίσκονταν ήδη στο χαμηλότερο επίπεδό τους εδώ και δεκαετίες. Ωστόσο, η επίσημη απόφαση της γερμανικής κυβέρνησης να καταλογίσει στη Ρωσία την ευθύνη για την απόπειρα επίθεσης με drone στο αεροδρόμιο της Λειψίας σηματοδοτεί ένα νέο στάδιο.

Η Γερμανία δεν μιλά πλέον γενικά για ύποπτες ενέργειες ή για πιθανή ξένη ανάμειξη. Υποστηρίζει ότι αστυνομικές έρευνες, πληροφορίες των υπηρεσιών ασφαλείας και ο τρόπος προετοιμασίας της επίθεσης οδηγούν στο συμπέρασμα ότι πίσω από αυτή βρίσκονταν πρόσωπα που ενεργούσαν για λογαριασμό ρωσικών κρατικών φορέων. Η Μόσχα απορρίπτει κατηγορηματικά την κατηγορία και υποστηρίζει ότι τα στοιχεία έχουν κατασκευαστεί.

Σημείο καμπής η Λειψία

Το περιστατικό σημειώθηκε στις αρχές Αυγούστου, όταν εντοπίστηκε drone με εκρηκτικά κοντά σε ουκρανικό αεροσκάφος στο αεροδρόμιο Λειψίας/Χάλε.

Οι γερμανικές αρχές είχαν χαρακτηρίσει από την πρώτη στιγμή την υπόθεση ιδιαίτερα σοβαρή, χωρίς αρχικά να κατονομάσουν τον πιθανό δράστη. Πλέον, όμως, ο υπουργός Εσωτερικών Αλεξάντερ Ντόμπριντ υποστηρίζει ότι η διαμόρφωση του drone, τα εξαρτήματά του, τα εκρηκτικά και ο πυροκροτητής παρουσιάζουν χαρακτηριστικά που οι γερμανικές υπηρεσίες έχουν συναντήσει σε προηγούμενες ρωσικές υβριδικές επιχειρήσεις.

Σύμφωνα με τις γερμανικές αρχές, η επίθεση απαιτούσε υψηλό επίπεδο τεχνικής προετοιμασίας, ακόμη και αν η τελική εκτέλεσή της είχε ανατεθεί σε πρόσωπα χαμηλότερης επιχειρησιακής βαθμίδας.

Η τοποθεσία έχει επίσης ιδιαίτερη σημασία. Η Λειψία/Χάλε αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους ευρωπαϊκούς κόμβους εμπορευματικών μεταφορών, χρησιμοποιείται από ουκρανικά Antonov και φιλοξενεί δραστηριότητες του προγράμματος Strategic Airlift International Solution (SALIS) του ΝΑΤΟ, μέσω του οποίου μεταφέρεται εξοπλισμός προς δυνάμεις της Συμμαχίας στην ανατολική πτέρυγα.

Γιατί η Γερμανία βρίσκεται στο στόχαστρο

Η γερμανική κυβέρνηση αντιμετωπίζει τη Λειψία ως μέρος μιας ευρύτερης εκστρατείας και όχι ως ένα μεμονωμένο περιστατικό.

«Εντάσσεται σε ένα ευρύτερο μοτίβο ρωσικών υβριδικών επιχειρήσεων στην Ευρώπη», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών Γιόχαν Βάντεφουλ, περιγράφοντας ακριβώς τον τρόπο με τον οποίο το Βερολίνο «διαβάζει» πλέον την κατάσταση.

Ο Γερμανός αναλυτής ασφαλείας Κάρλο Μασάλα εξηγούσε πρόσφατα στη Le Monde ότι το Βερολίνο αποτελεί ιδιαίτερα ελκυστικό στόχο επειδή η Γερμανία έχει μετατραπεί σε βασικό πυλώνα της ευρωπαϊκής υποστήριξης προς την Ουκρανία.

Η λογική, σύμφωνα με την ανάλυσή του, είναι σχετικά απλή: εάν η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης φοβηθεί, αποσταθεροποιηθεί πολιτικά ή αρχίσει να περιορίζει τη βοήθειά της προς το Κίεβο, οι επιπτώσεις θα γίνουν αισθητές σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή στρατηγική απέναντι στη Ρωσία.

Γι’ αυτό και η έννοια της «υβριδικής επίθεσης» έχει περάσει πλέον στο καθημερινό λεξιλόγιο της γερμανικής πολιτικής.

Δεν αφορά μόνο drones. Περιλαμβάνει κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές, επιχειρήσεις παραπληροφόρησης, κατασκοπεία, εμπρησμούς, επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές και επιχειρήσεις μέσω ενδιάμεσων προσώπων, οι οποίες είναι αρκετά σοβαρές ώστε να προκαλέσουν αναστάτωση, αλλά ταυτόχρονα σχεδιασμένες ώστε να δυσκολεύουν την άμεση απόδοση ευθύνης.

Το Associated Press έχει καταγράψει περίπου 200 περιστατικά δολιοφθοράς ή άλλων εχθρικών ενεργειών στην Ευρώπη που δυτικοί αξιωματούχοι έχουν αποδώσει στη Ρωσία από την έναρξη της πλήρους εισβολής στην Ουκρανία το 2022. Η Μόσχα αρνείται ότι διεξάγει τέτοια εκστρατεία.

Η γερμανική απάντηση

Αυτή τη φορά το Βερολίνο αποφάσισε να μη μείνει μόνο στη δημόσια καταγγελία.

Η γερμανική κυβέρνηση ανακοίνωσε το κλείσιμο του ρωσικού γενικού προξενείου στη Βόννη, ενώ τερματίζεται και η συμφωνία που επιτρέπει τη λειτουργία του Ρωσικού Σπιτιού Επιστήμης και Πολιτισμού στο Βερολίνο. Παράλληλα, κλήθηκε στο γερμανικό υπουργείο Εξωτερικών ο Ρώσος πρεσβευτής.

Η κυβέρνηση του Φρίντριχ Μερτς σχεδιάζει ακόμη αυστηρότερους ελέγχους για Ρώσους υπηκόους που εισέρχονται στη χώρα, ενώ θα πιέσει για την επιβολή ευρωπαϊκών κυρώσεων σε Ρώσους που θεωρεί ότι συνδέονται με εχθρικές ή υβριδικές επιχειρήσεις κατά ευρωπαϊκών χωρών. Παράλληλα θα ασκήσει μεγαλύτερη πίεση στον αποκαλούμενο «σκιώδη στόλο» που χρησιμοποιείται για τις εξαγωγές ρωσικού πετρελαίου.

Το μήνυμα που επιχειρεί να εκπέμψει η γερμανική κυβέρνηση είναι ότι οι υβριδικές επιχειρήσεις θα έχουν πλέον συγκεκριμένο κόστος.

Το εάν το κόστος αυτό είναι αρκετό, όμως, αποτελεί το κρίσιμο ερώτημα.

Μπορούν τα μέτρα να αποτρέψουν τη Μόσχα;

Σε αυτό ακριβώς εστιάζει σημερινό (02/09) της Die Zeit, θέτοντας το ερώτημα εάν τα νέα γερμανικά αντίμετρα μπορούν πραγματικά να αποτρέψουν τη Ρωσία.

Το πρόβλημα της υβριδικής σύγκρουσης βρίσκεται ακριβώς στη «γκρίζα ζώνη» μέσα στην οποία εκτυλίσσεται. Οι επιχειρήσεις αυτές παραμένουν σκόπιμα κάτω από το επίπεδο που θα μπορούσε να προκαλέσει μια συμβατική στρατιωτική απάντηση του ΝΑΤΟ.

Είναι αρκετά επιθετικές ώστε να φθείρουν τον αντίπαλο, όχι όμως πάντα ξεκάθαρες ώστε να δημιουργήσουν πολιτική συναίνεση για δραστικά αντίποινα.

Αυτό, σύμφωνα με αναλυτές όπως ο Μασάλα, αποτελεί και βασικό πλεονέκτημα της ρωσικής στρατηγικής. Μια συμβατική επίθεση εναντίον χώρας του ΝΑΤΟ θα μπορούσε να προκαλέσει άμεση συλλογική αντίδραση. Μια σειρά δολιοφθορών, κυβερνοεπιθέσεων ή επιχειρήσεων μέσω τρίτων δημιουργεί αντιθέτως συζητήσεις επί εβδομάδες γύρω από το ποιος ευθύνεται, πόσο ισχυρές είναι οι αποδείξεις και ποια απάντηση είναι αναλογική.

Η απάντηση της Μόσχας και ο κίνδυνος νέας κλιμάκωσης

Η Ρωσία όχι μόνο απορρίπτει τις γερμανικές κατηγορίες, αλλά προειδοποιεί και για αντίποινα.

Η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών Μαρία Ζαχάροβα προανήγγειλε «ανάλογη απάντηση» στις αποφάσεις του Βερολίνου, ενώ η ρωσική πρεσβεία έκανε λόγο για «πρωτοφανή κλιμάκωση» στις διμερείς σχέσεις.

Ο ίδιος ο Βλαντίμιρ Πούτιν αμφισβήτησε τα γερμανικά στοιχεία, υποστηρίζοντας ότι οι αποδείξεις έχουν «φυτευτεί», χωρίς ωστόσο να παρουσιάσει στοιχεία που να τεκμηριώνουν τον ισχυρισμό του.

Το Βερολίνο, από την πλευρά του, προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη ισχυρής αντίδρασης και στην αποφυγή μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης. Ο Βάντεφουλ έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι η Γερμανία διατηρεί τη δυνατότητα μιας ακόμη ισχυρότερης απάντησης, χωρίς να θεωρεί ότι αυτή είναι απαραίτητη στην παρούσα φάση.

Με πληροφορίες από Die Zeit, Le Monde, Associated Press