Τρεις μήνες αφότου ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ξεκίνησε τον πόλεμο στο Ιράν, η φαινομενικά ασυνεπής προσέγγισή του στη σύγκρουση προκαλεί σύγχυση στους συμμάχους στο εσωτερικό και στο εξωτερικό, καθώς ταλαντεύεται μεταξύ διπλωματικών συμφωνιών, στρατιωτικών επιθέσεων και ολοένα και πιο εξωφρενικών ιδεών.
Το ειδησεογραφικό πρακτορείο AP μετέδωσε, επικαλούμενο Αμερικανό αξιωματούχο που γνωρίζει το θέμα, ότι οι διαπραγματευτές των ΗΠΑ και του Ιράν κατέληξαν την Πέμπτη σε προσωρινή συμφωνία για την παράταση της εκεχειρίας κατά 60 ημέρες και την έναρξη ενός νέου γύρου συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Ωστόσο, Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωναν ότι ο Τραμπ δεν την έχει ακόμη υπογράψει. «Είναι δύσκολο να πει κανείς ακριβώς πότε ή έαν ο πρόεδρος θα την υπογράψει, πηγαίνουμε μπρος πίσω σε ορισμένα ζητήματα», δήλωσε χαρακτηριστικά ο αντιπρόεδρος Τζει Ντι Βανς. Το Ιράν από την πλευρά του δεν επιβεβαίωσε καμία συμφωνία.
Διπλωματικό κρεσέντο εν μέσω συγκρούσεων
Το τελευταίο διπλωματικό κρεσέντο έρχεται αμέσως μετά από έναν νέο γύρο συγκρούσεων μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν που έβαλαν σε δοκιμασία την εύθραυστη εκεχειρία που έχει εφαρμοστεί από τις αρχές Απριλίου. Ο κ. Τραμπ απείλησε να επανεκκινήσει τον πόλεμο εάν το Ιράν δεν ανοίξει ξανά τα Στενά για την εμπορική ναυτιλία. Την περασμένη Παρασκευή, Αμερικανοί αξιωματούχοι υπαινίχθηκαν μάλιστα ότι επανεξέταζε τις στρατιωτικές επιλογές του.
Στο υπουργείο Αμυνας, στρατιωτικοί αξιωματούχοι εξέφραζαν αμηχανία για το «σταμάτα-ξεκίνα» της σύγκρουσης. Ανώτερος αξιωματούχος δήλωσε ότι οι περισσότεροι από 50.000 Αμερικανοί που έχουν επιστρατευτεί για το Ιράν και είναι διάσπαρτοι σε όλη τη Μέση Ανατολή, την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται «σε αδιέξοδο», καθώς ο κ. Τραμπ πηγαίνει από επιλογή σε επιλογή.
Πάντως, οι διακυμάνσεις του Τραμπ συχνά φαίνεται να υποκινούνται από τη στιγμιαία διάθεσή του παρά από κάποια συγκεκριμένη στρατηγική. Τη σύγχυση εντείνουν και οι ισχυρισμοί του κατά διαστήματα για διπλωματική πρόοδο που στη συνέχεια αποδείχθηκαν αβάσιμοι.
Οι μετατοπίσεις του κ. Τραμπ αντικατοπτρίζουν επίσης και μια πολιτική διελκυστίνδα μεταξύ αυτών που τον παροτρύνουν να χτυπήσει πιο σκληρά το Ιράν και εκείνων που ανησυχούν για την άνοδο των τιμών του φυσικού αερίου και την πτώση των ποσοστών στις δημοσκοπήσεις, με αποτέλεσμα να τον παροτρύνουν να κάνει μια γρήγορη συμφωνία.
Ορισμένα μέλη του φιλοπολεμικού στρατοπέδου εξοργίστηκαν ιδιαίτερα την Πέμπτη καθώς αποκαλύφθηκαν λεπτομέρειες για την πιθανή ενδιάμεση συμφωνία. Υποστήριξαν ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να κατευνάσει την πίεση στο Ιράν προκειμένου να ανοίξουν ξανά τα Στενά χωρίς να εξασφαλίσει τη δέσμευση του Ιράν ότι θα παραδώσει τα πυρηνικά και ότι θα σταματήσει τον εμπλουτισμό ουρανίου.
Ο Τραμπ έχει θολώσει περισσότερο τα νερά και με δηλώσεις που ορισμένες φορές φαίνεται πως είναι εντελώς αποκομμένες από την πραγματικότητα.
Τη Δευτέρα, για παράδειγμα, προκάλεσε σύγχυση στους συμμάχους στη Μέση Ανατολή υπονοώντας ότι μια ειρηνευτική συμφωνία με το Ιράν θα πρέπει να περιλαμβάνει δεσμεύσεις από πολλά αραβικά κράτη για ομαλοποίηση των διπλωματικών σχέσεων με το Ισραήλ και υπογραφή των Συμφωνιών του Αβραάμ.
Ενώ την Τετάρτη, απείλησε να επιτεθεί στο Ομάν, μια αραβική χώρα του Κόλπου και μακροχρόνιο εταίρο των ΗΠΑ, σε περίπτωση που προχωρήσει σε συμφωνία με το Ιράν για τον από κοινού έλεγχο των Στενών.
Την ίδια ώρα ο νέος γύρος στρατιωτικής δράσης υποδηλώνει ότι εάν η τελευταία διπλωματική πρόταση καταρρεύσει, οι μάχες θα μπορούσαν να κλιμακωθούν.
Υπενθυμίζεται ότι το βράδυ της Τετάρτης οι αμερικανικές δυνάμεις κατέρριψαν τέσσερα μη επανδρωμένα αεροσκάφη που, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, το Ιράν εκτόξευσε πάνω από τα Στενά και τα οποία απείλησαν τις αμερικανικές αεροπορικές και ναυτικές δυνάμεις στην περιοχή και τα ελάχιστα πλοία που διέρχονται από τα Στενά που το Ιράν έχει αποκλείσει.
Στη συνέχεια, ο αμερικανικός στρατός διεξήγαγε αεροπορικές επιδρομές εναντίον ενός σταθμού ελέγχου επίγειων αεροσκαφών κοντά στο Μπαντάρ Αμπάς, ένα σημαντικό εμπορικό λιμάνι και ναυτική βάση στο νότιο Ιράν, προτού το Ιράν προλάβει να εκτοξεύσει ένα πέμπτο μη επανδρωμένο αεροσκάφος.
«Οχι» στην επιβολή διοδίων
Πάντως, το μνημόνιο κατανόησης καθιστά σαφές ότι το Ιράν δεν θα μπορεί να επιβάλει διόδια στα Στενά του Ορμούζ και ότι θα πρέπει να απομακρύνει όλες τις νάρκες από το πέρασμα, εντός 30 ημερών.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου, το Ιράν ουσιαστικά έκλεισε τα Στενά από όπου διακινούνταν περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου. Το κλείσιμό τους εκτόξευσε τις τιμές του πετρελαίου σε όλο τον κόσμο. Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, προέβλεψε την Πέμπτη σε συνέντευξη Τύπου ότι το κόστος του πετρελαίου θα μπορούσε να πέσει πολύ γρήγορα μόλις οριστικοποιηθεί μια συμφωνία.
Το Ιράν έχει κάνει γνωστό ότι επιτρέπει τη διέλευση ορισμένων εμπορικών πλοίων – περίπου 24 ημερησίως τις τελευταίες ημέρες -πριν από τον πόλεμο ξεπερνούσαν τα 100 – επιβάλλοντας ωστόσο διόδια τουλάχιστον σε ορισμένα πλοία.
Σύμφωνα με την προσωρινή συμφωνία, οι ΗΠΑ θα άρουν σταδιακά τον ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια και θα συμφωνήσουν επίσης να χαλαρώσουν τις κυρώσεις, επιτρέποντας στο Ιράν να πουλήσει περισσότερο πετρέλαιο.
Αλυτο το θέμα των πυρηνικών
Μεταξύ των πρώτων ζητημάτων που θα συζητηθούν κατά τη διάρκεια της 60ήμερης εκεχειρίας είναι τι θα συμβεί με το ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού του Ιράν. Σύμφωνα με τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας, η Ισλαμική Δημοκρατία έχει 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου κατά 60%, που απέχει ελάχιστα από το 90% που απαιτείται για την παραγωγή πυρηνικών όπλων.
Το Ιράν ωστόσο, δεν έχει δεσμευτεί δημόσια ότι θα παραδώσει τα αποθέματά του. Πιστεύεται ότι αυτά βρίσκονται θαμμένα κάτω από τρεις πυρηνικές εγκαταστάσεις που υπέστησαν σοβαρές ζημιές από τις αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ πέρυσι.
Πυρηνικοί αναλυτές έχουν δηλώσει ότι το Ιράν θα μπορούσε να θεωρήσει ως έναν πιθανό αποδέκτη των πυρηνικών του την Κίνα ή τη Ρωσία, οι οποίες έχουν στενές σχέσεις με την Τεχεράνη, αλλά ο Τραμπ δήλωσε την Τετάρτη ότι «δεν θα ένιωθε άνετα» με ένα τέτοιο σχέδιο.
Πηγή: New York Times, AP
