Στις τελευταίες αυτοδιοικητικές εκλογές, που πραγματοποιήθηκαν στην Τουρκία την άνοιξη του 2024, το αντιπολιτευόμενο κεμαλικό Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP) είχε επικρατήσει έναντι του κυβερνώντος ερντογανικού Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) παίρνοντας όλους τους μεγάλους δήμους, από την Κωνσταντινούπολη και τα Αδανα έως την Αγκυρα, την Προύσα, την Αττάλεια και, προφανώς, τη Σμύρνη, η οποία αποτελούσε άλλωστε παλαιόθεν ένα από τα βασικά του προπύργια. Εάν οι προηγούμενες αυτοδιοικητικές του 2019 είχαν αποτελέσει στροφή στην εσωτερική πολιτική σκηνή της γείτονος, καθώς τότε το AKP έχασε την Αγκυρα και την Κωνσταντινούπολη για πρώτη φορά έπειτα από 25 χρόνια, οι επόμενες του 2024 ήρθαν να «διευρύνουν» αυτήν τη στροφή ενάντια στις επιλογές του ιδίου του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και, προφανώς, σε βάρος του προσωποπαγούς AKP.

Ωστόσο, μόλις δυόμισι χρόνια μετά, το CHP, το ιστορικό κόμμα που είχε ιδρύσει ο Μουσταφά Κεμάλ, έχει πια κοπεί στα δύο (έπειτα από την πρόσφατη φυγή του Οζγκιούρ Οζέλ και άλλων 90 βουλευτών), ενώ από εκείνους τους δημάρχους που είχε προ διετίας εκλέξει, άλλοι πλέον βρίσκονται στη φυλακή (όπως ο Εκρέμ Ιμάμογλου), άλλοι σπίτι τους (αφού ανετράπησαν με δικαστικές αποφάσεις) και άλλοι… στο αντίπερα κομματικό στρατόπεδο του πολιτικού αντιπάλου Ερντογάν.

Η περίπτωση της Σμύρνης

Ο δήμαρχος Σμύρνης Τζεμίλ Τουγκάι προσχώρησε χθες -και επίσημα- στο ερντογανικό Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης. Η «μεταγραφή» του έγινε στο πλαίσιο εκδήλωσης παρουσία του ιδίου του Ερντογάν ο οποίος μάλιστα τον τίμησε «φορώντας» του κομματική καρφίτσα στο πέτο.

«Καλωσορίζω τον δήμαρχο της Σμύρνης, Τζεμίλ Τουγκάι, ο οποίος εντάσσεται σήμερα στην οικογένεια του AKP», δήλωσε, από την πλευρά του, ο Ερντογάν, παραδίδοντας στον νεοεισαχθέντα την κονκάρδα της ισλαμοσυντηρητικής παράταξης.

Για «σημαντική συμβολική νίκη στην τρίτη μεγαλύτερη πόλη της χώρας, η οποία αποτελούσε επί χρόνια προπύργιο της αντιπολίτευσης», θα μιλούσαν, από την πλευρά τους, τα τουρκικά ΜΜΕ.

«Με την πολύτιμη στήριξη της οικογένειας του AKP, θα ανοικοδομήσουμε την πόλη μας και η Σμύρνη θα ορθοποδήσει. Θα επιτύχουμε σπουδαία πράγματα μέσα από τη συνεργασία της τοπικής αυτοδιοίκησης με την κεντρική κυβέρνηση», δήλωσε ο 59χρονος Τουγκάι, πλέκοντας παράλληλα το εγκώμιο του Ερντογάν, τον οποίο χαρακτήρισε «μεγάλο ηγέτη». Σημειώνεται, ωστόσο, ότι ο ίδιος είχε διαμηνύσει νωρίτερα φέτος ότι δεν επρόκειτο να αλλάξει κόμμα γιατί, σε μια τέτοια περίπτωση, θα τον αποκήρυττε η μητέρα και θα τον εγκατέλειπε η σύζυγός του…

Δήμαρχος στην επαρχία της Σμύρνης ήδη από το 2019 (αρχικά στην περιοχή του Κορδελιού/Καρσίγιακα και έπειτα, από το 2024, στην κεφαλή του μητροπολιτικού δήμου), ο 59χρονος είχε, είναι η αλήθεια, δώσει σημάδια εξόδου, με την αποχώρησή του από το CHP (του οποίου ήταν μέλος πάνω από 15 χρόνια) τον περασμένο Ιούνιο, με την εν συνεχεία άρνησή του να ενταχθεί στο Νέο Κόμμα (Yeni Parti) του Οζγκιούρ Οζέλ που προήλθε τον περασμένο Ιούλιο μέσα από τις τάξεις του διασπασμένου Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος και την επίσκεψή του στο προεδρικό μέγαρο, όπου είχε συνάντηση με τον Ερντογάν στις 30 Σεπτεμβρίου.

«Εγινε αυτό που αναμενόταν», σχολιάζει χαρακτηριστικά σε ανάλυσή του ο Τούρκος δημοσιογράφος Μουράτ Γετκίν.

Ωστόσο, αν και αναμενόμενη, η μεταγραφή του Τουγκάι αποτελεί τομή στις εσωτερικές τουρκικές πολιτικές εξελίξεις καθώς επαναφέρει ή μάλλον φέρνει για πρώτη φορά τη Σμύρνη κάτω από την εξουσία του ισλαμοσυντηρητικού Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP). Για την ιστορία, η τελευταία φορά που το CHP είχε ηττηθεί σε αυτοδιοικητικές εκλογές στη Σμύρνη ήταν πριν από δεκαετίες, όταν το AKP ακόμη δεν είχε ιδρυθεί.

Το κόμμα του Ερντογάν «δεν κέρδισε ποτέ τη Σμύρνη στις κάλπες», υποστήριξε, διαμαρτυρόμενος, ο Οζγκιούρ Οζέλ, πλέον ως ηγέτης του νεοσύστατου Νέου Κόμματος (Yeni Parti). « Οσοι ενδίδουν στην πίεση και αποχωρούν είναι προδότες», πρόσθεσε, με τα τουρκικά ΜΜΕ όμως να σπεύδουν να υπενθυμίσουν ότι ο ίδιος είχε στηρίξει την υποψηφιότητα του Οζέλ στη Σμύρνη το 2024.

Η περίπτωση του Τζεμίλ Τουγκάι, ωστόσο, δεν είναι μεμονωμένη. Τουλάχιστον 18 δήμαρχοι της αντιπολίτευσης, του Τουγκάι συμπεριλαμβανομένου, έχουν προσώρας προσχωρήσει στο AKP, σύμφωνα με τον ιστοχώρο Medyascope, ενώ 35 δήμαρχοι της αντιπολίτευσης, του Ιμάμογλου συμπεριλαμβανομένου, παραμένουν στη φυλακή, σύμφωνα με τον ιστοχώρο Diken.

Τα σενάρια για πρόωρες

Οι επόμενες εκλογές στην Τουρκία, εάν δεν διεξαχθούν πρόωρα, είναι ακόμη μακριά. Οι προεδρικές είναι κανονικά προγραμματισμένες για τον Μάιο 2028, όπως άλλωστε και οι βουλευτικές, ενώ οι αυτοδιοικητικές ακολουθούν το 2029. Ο 72χρονος Ερντογάν κανονικά, με βάση όσα ισχύουν συνταγματικά σήμερα στην Τουρκία, δεν έχει δικαίωμα να θέσει εκ νέου υποψηφιότητα για την προεδρία καθώς θα έχει συμπληρώσει δύο πενταετείς προεδρικές θητείες (μετά τη συνταγματική αναθεώρηση του 2017). Εάν όμως οι προεδρικές διεξαχθούν πρόωρα, θα έχει δικαίωμα, πράγμα το οποίο αποτελεί από μόνο του κίνητρο για την επίσπευση της εκλογικής διαδικασίας.

Ο ερντογανικός προεδρικός σύμβουλος Μεχμέτ Ουτσούμ δήλωσε πρόσφατα ότι επόμενες εκλογές μπορεί να διεξαχθούν πρόωρα, μέσα στο 2028 μεν αλλά πριν από τον Μάιο. Αλλοι πολιτικοί της κυβέρνησης καθώς και της αξιωματικής αντιπολίτευσης έχουν δει ως πιθανή τη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών το φθινόπωρο του 2027, τον Οκτώβριο ή τον Νοέμβριο.

Σύμφωνα με το άρθρο 116 του τουρκικού Συντάγματος, το τουρκικό κοινοβούλιο δύναται να αποφασίσει τη διεξαγωγή προεδρικών και βουλευτικών εκλογών πριν από τη λήξη της θητείας του εν ενεργεία προέδρου και εάν αυτή η απόφαση ληφθεί κατά τη διάρκεια της δεύτερης θητείας του, τότε, ο εν ενεργεία πρόεδρος θα έχει το δικαίωμα να θέσει εκ νέου υποψηφιότητα. Για να μπορέσει όμως το κοινοβούλιο να προκηρύξει πρόωρες εκλογές, χρειάζεται 360 βουλευτικές ψήφους σε σύνολο 600. Το ερντογανικό Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) και το Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης (MHP) του Μπαχτσελί, που το στηρίζει, διατηρούν μαζί 326 έδρες, όπερ σημαίνει ότι θα χρειάζονταν και άλλες 34 τις οποίες θα μπορούσαν ενεδεχομένως να αναζητήσουν στις τάξεις των Κούρδων του Κόμματος Ισότητας και Δημοκρατίας των Λαών-DEM (σ.σ. διόλου τυχαία η ξαφνική προώθηση «λύσεων» στο Κουρδικό εκ μέρους της κυβέρνησης και τα σενάρια περί πιιθανής απελευθέρωσης του Ντεμιρτάς ή του Οτσαλάν) και του υπό διάλυση CHP.

Ο παράγοντας οικονομία

Το αντιπολιτευόμενο μέτωπο κείται πια βαριά πληγωμένο, πράγμα το οποίο θα μπορούσε να λειτουργήσει ως κίνητρο υπέρ της πρόωρης επιστροφής στην κάλπη, από τη σκοπιά των ερντογανικών συμφερόντων.

Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, η τουρκική οικονομία ασθμαίνει και παραπατά υπό το βάρος αρνητικών επιδόσεων και (χρηματιστηριακών) σκανδάλων προσθέτοντας βάρη στις πλάτες μικρών και μικρομεσαίων, γεγονός το οποίο θα μπορούσε να ιδωθεί διττά: είτε ως αιτία για πρόωρες εκλογές (προτού τα πράγματα γίνουν ακόμη χειρότερα) είτε ως λόγος αναμονής και συμμόρφωσης με το εκλογικό χρονοδιάγραμμα των ετών 2028-2029.

Ο «αγώνας» συνεχίζεται

Η πολιτική «μάχη» προφανώς δεν έχει τελειώσει. Στο δημοτικό συμβούλιο της Σμύρνης, επί παραδείγματι, παρά τη «μεταγραφή» του δημάρχου, τα κεμαλικά Yeni και CHP συνεχίζουν να πλειοψηφούν έναντι του AKP με διαφορά πολλών δεκάδων εδρών (91 έχει το Yeni, 35 το εναπομείναν CHP και κάτω από 40 το AKP).

Ευρύτερα, ωστόσο, με βάση τη μεγάλη εικόνα, η αντιπολίτευση βρίσκεται πια αντιμέτωπη με μια σειρά από υπαρξιακές προκλήσεις που ναρκοθετούν την πορεία της προς τις επόμενες εκλογές, όποτε κι αν διεξαχθούν αυτές. Ενδεικτική ως προς αυτό, η κατάσταση του Νέου Κόμματος (Yeni) το οποίο είναι πια η μεγαλύτερη αντιπολιτευόμενη παράταξη με 91 βουλευτές (στη θέση του CHP το οποίο έχει απομείνει με 44), αλλά αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα χρηματοδότησης.