Η σχέση που ανέπτυξε τα περασμένα χρόνια ο ελληνικός «δημόσιος διάλογος» με τη Λιβύη και τις εκεί εξελίξεις υπήρξε -σε μεγάλο βαθμό- ασυνεχής και αποσπασματική. Η χώρα με τα μεγαλύτερα πετρελαϊκά αποθέματα στην Αφρική βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της ελληνικής ειδησεογραφίας έπειτα από τα τουρκολυβικά μνημόνια του 2019. Τα χρόνια εκείνα (2019-2020) βρέθηκαν μάλιστα για πρώτη φορά την Αθήνα, ως «εκπρόσωποι» της ανατολικής Λιβύης που λειτουργούσε τότε ως αντίβαρο στην τουρκόφιλη δυτική, ο αρχηγός του Λιβυκού Εθνικού Στρατού (LNA) στρατάρχης Χαλίφα Χαφτάρ και ο τότε πρόεδρος της λιβυκής Βουλής των Αντιπροσώπων (HoR) Ακίλα Σάλεχ με τις επισκέψεις του να γίνονται «πρώτο θέμα».

Στην πορεία, ωστόσο, το ελληνικό ενδιαφέρον για τη Λιβύη και όσα συμβαίνουν εκεί βρέθηκε να περνάει από φάσεις μεγάλων διακυμάνσεων, κινούμενο μεταξύ έντασης και ατονίας. Κάθε φορά που συνέβαινε κάτι – συνήθως αρνητικό ή δυνητικά αρνητικό για την Ελλάδα (το νέο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2022, το πολύνεκρο δυστύχημα του 2023 με θύματα μέλη της Ελληνικής Αποστολής Ανθρωπιστικής Βοήθειας, οι καταγγελτικές λιβυκές ρηματικές διακοινώσεις για τα ελληνικά οικόπεδα νοτίως της Κρήτης, οι εκρήξεις στις προερχόμενες από τα λιβυκά παράλια μεταναστευτικές ροές προς την Κρήτη κ.ά.), αυτό το ενδιαφέρον αναζωπυρωνόταν προτού (ξανα)χαθεί και εν συνεχεία αναζωπυρωθεί εκ νέου μέσα σε έναν κύκλο από ασυνέχειες.

Εν τω μεταξύ, πίσω στην ίδια τη Λιβύη έλαβαν χώρα ανατροπές και ανασυντάξεις δυνάμεων που αναδιαμορφώνουν πια τους συσχετισμούς ισχύος, τις σφαίρες επιρροής και μαζί τις μεθοδεύσεις των άμεσα εμπλεκομένων, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για δυνητικά κομβικές εξελίξεις.

Οι «συμπάθειες» του νέου προέδρου

Ο Ακίλα Σάλεχ δεν είναι πια πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων. Επειτα από δώδεκα χρόνια στο συγκεκριμένο πόστο, ο 82χρονος απομακρύνθηκε και τη θέση του έχει πια πάρει ο Αλ Σαλχίν Αμπντέλ Nάμπι. Μάλιστα, αυτή η αλλαγή φρουράς φέρεται να έγινε πράξη με τη σύμφωνη γνώμη των ηγεσιών του Λιβυκού Εθνικού Στρατού (LNA) και της Κυβέρνησης Εθνικής Σταθερότητας, στο τιμόνι της οποίας βρίσκεται, ήδη από την άνοιξη του 2023, ο Οσάμα Χαμάντ.

Ο Ακίλα Σάλεχ απομακρύνθηκε έπειτα από δώδεκα χρόνια από τη θέση του προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων με τη σύμφωνη γνώμη των ηγεσιών του Λιβυκού Εθνικού Στρατού και της Κυβέρνησης Εθνικής Σταθερότητας. Πηγή: Reuters

Ειδικά για τον Αμπντέλ Νάμπι, το ιταλικό Agenzia Nova ωστόσο γράφει: «…Γεννημένος στο Τομπρούκ το 1964, πολιτικός μηχανικός και βουλευτής από το 2014, ηγήθηκε της κοινοβουλευτικής επιτροπής φιλίας με την Τουρκία. Το 2020 κατηγόρησε την Αγκυρα ότι επιδιώκει να ελέγξει τους λιβυκούς πόρους, αλλά στη συνέχεια συνέβαλε στην προσέγγιση των δύο πλευρών. Η ανάληψη καθηκόντων (σ.σ. προέδρου της Βουλής) από αυτόν ενδέχεται να διευκολύνει την επανεξέταση του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019 στο οποίο όμως αντιτίθεται ο Σάλεχ».

Σημαίνει άραγε αυτό ότι η λιβυκή Βουλή, η οποία άλλοτε λειτουργούσε ως ανάχωμα στις επεκτατικές τουρκικές βλέψεις με έδρα την ανατολική Λιβύη, θα μπορούσε να προχωρήσει -και εκείνη έπειτα από τη δυτική πλευρά- στην επικύρωση των τουρκολιβυκών μνημονίων; «Η επικύρωση παραμένει μια πιθανότητα. Δεν αποτελεί αυτόματη συνέπεια της αλλαγής προέδρου της Βουλής», σχολιάζει στην ανάλυσή του το ιταλικό ειδησεογραφικό δίκτυο Agenzia Nova.

Ο ρόλος του Σαντάμ Χαφτάρ

«Η αλλαγή στην κοινοβουλευτική ηγεσία αναδιαμορφώνει τις ισορροπίες των δυνάμεων και δημιουργεί νέα ρήγματα. […] Η Λιβύη διαθέτει ήδη δύο κυβερνήσεις (σ.σ. την Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας στα δυτικά υπό τον Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπέιμπα και την Κυβέρνηση Εθνικής Σταθερότητας στα ανατολικά υπό τον Οσάμα Χαμάντ)· τώρα κινδυνεύει να αποκτήσει παράλληλα και δύο προεδρίες του κοινοβουλίου», συνεχίζει το Αgenzia Νova. Σύμφωνα με τη σχετική ανάλυση, η απομάκρυνση του Σάλεχ ανοίγει πια τον δρόμο για την περαιτέρω ενίσχυση του Σαντάμ Χαφτάρ, 35χρονου υιού του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ και υπαρχηγού του Λιβυκού Εθνικού Στρατού (LNA), ενώ παράλληλα υπονομεύει την επιρροή που ασκεί ή ασκούσε η Αίγυπτος στις λιβυκές εξελίξεις μέσω της Κυρηναϊκής. Ο Σάλεχ ήταν, όπως σημειώνεται, πιο κοντά στην Αίγυπτο. «Ο Σαντάμ Χαφτάρ ενισχύει τον έλεγχό του επί της Βουλής των Αντιπροσώπων. Ανοιξε τον δρόμο για την εκλογή νέου προέδρου του σώματος, ο οποίος πρόσκειται σε αυτόν», σχολιάζει ο ιστοχώρος Africa Intelligence.

Ειρήσθω εν παρόδω, υπενθυμίζεται ότι εταιρείες τουρκικών συμφερόντων έκαναν «απόβαση» στην ανατολική Λιβύη με μια ατζέντα «ανοικοδόμησης» έπειτα από την καταστροφική επέλαση της κακοκαιρίας «Daniel» το 2023. Κι αυτό, με τις ευλογίες του Χαλίφα Χαφτάρ και των τριών υιών του, Σαντάμ, Μπελκασίμ και Χάλεντ. Ειδικότερα, ο Μπελκασίμ είχε, για παράδειγμα, «επωμιστεί» μέρος αυτής της ανοικοδόμησης ως γενικός διευθυντής του Libya Development and Reconstruction Fund και είχε επαφές με Τούρκους υπουργούς, όπως εν προκειμένω τον ΥΠΕΞ Χακάν Φιντάν τον Ιούλιο του 2024 στην Αγκυρα.

Τα σχέδια «επανένωσης» και η Τουρκία

Εν έτει 2026, ωστόσο, πια, ο «ελέφαντας στο δωμάτιο» του λιβυκού είναι επί της ουσίας άλλος. Ο Αμερικανολιβανέζος επιχειρηματίας Μασάντ Μπούλος, ως κορυφαίος σύμβουλος πια του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για την Αφρική και τον αραβικό κόσμο, προωθεί ένα πλάνο «επανένωσης» της Λιβύης και των λιβυκών θεσμών, απευθυνόμενος στον Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπέιμπα από τη μία πλευρά και στον Σαντάμ Χαφτάρ από την άλλη. Παράλληλα, προς μια παρόμοια κατεύθυνση κινείται και ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών με την πρωτοβουλία «4+4» που φέρνει μαζί τέσσερις αξιωματούχους από τα δυτικά και τέσσερις από τα ανατολικά, μια πρωτοβουλία η πρώτη επίσημη συνάντηση της οποίας έλαβε χώρα στη Ρώμη τον περασμένο Απρίλιο υπό την αιγίδα της Αποστολής Υποστήριξης του ΟΗΕ στη Λιβύη (UNSMIL).

Πώς εμπλέκεται η Τουρκία του Ερντογάν σε αυτές τις πρωτοβουλίες «επανένωσης»; Οπως φαίνεται, η Αγκυρα επιχειρεί να «συμπρωταγωνιστήσει» στις εξελίξεις ως δύναμη που προωθεί τις προσπάθειες «επανένωσης», κρατώντας κοντά της την Τρίπολη, φέρνοντας πιο κοντά της τη Βεγγάζη και διευκολύνοντας την προσέγγιση μεταξύ ανατολικής και δυτικής Λιβύης με το βλέμμα στην επόμενη μέρα.

«Η Τουρκία συνεργάζεται το τελευταίο διάστημα τόσο με τις δυνάμεις της δυτικής όσο και με εκείνες της ανατολικής Λιβύης για την ενίσχυση των μεταξύ τους στρατιωτικών σχέσεων. Στρατιωτικές μονάδες και από τις δύο πλευρές της Λιβύης συμμετείχαν στη στρατιωτική άσκηση EFES 2026 στη Σμύρνη κατά το διάστημα από τα τέλη Απριλίου έως τις αρχές Μαΐου», ανέφερε χαρακτηριστικά ο ιστοχώρος Libya Observer μόλις τον περασμένη άνοιξη.

Την ίδια περίοδο (Μάιος 2026), ο Σαντάμ Χαφτάρ είχε επαφές με Τούρκους υπουργούς, όπως ο Αμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ, στην Κωνσταντινούπολη, στο πλαίσιο τότε της αμυντικής έκθεσης SAHA. Μάλιστα, η τουρκική πλευρά είχε μεσολαβήσει προκειμένου ο υιός Χαφτάρ να ενώσει τα χέρια του ενώπιον των φωτογράφων με τον Αμπντούλ Σαλάμ Αλ Ζούμπι, αναπληρωτή υπουργό Αμυνας της δυτικής Λιβύης.

Οσο για τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, εκείνος θα επισκεπτόταν την ανατολική Λιβύη λίγους μήνες αργότερα, τον Αύγουστο του 2026, και πιο συγκεκριμένα τη Βεγγάζη, όπου θα συναντούσε, μεταξύ άλλων, τον Σαντάμ Χαφτάρ (τον οποίο είχε εν τω μεταξύ υποδεχθεί στην Αγκυρα τον Ιούλιο του 2026) και τον πατέρα του, Χαλίφα Χαφτάρ.

Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν με τον Χαλίφα Χαφτάρ (αριστερά) και τον Σαντάμ Χαφτάρ (δεξιά). Αναλυτές βλέπουν μια προσπάθεια εγκαθίδρυσης εκ μέρους της Τουρκίας απευθείας διαύλων επικοινωνίας με πρόσωπα που θα μπορούσαν να διαμορφώσουν τις μελλοντικές πολιτικές διευθετήσεις.

Οι κινήσεις Καλίν και Φιντάν

«Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν συναντήθηκε την Τετάρτη (σ.σ. 12 Αυγούστου) στη Βεγγάζη με τον διοικητή των δυνάμεων της ανατολικής Λιβύης, Χαλίφα Χαφτάρ, κατά την πρώτη του επίσημη επίσκεψη στην πόλη, σηματοδοτώντας έτσι τη στροφή της Αγκυρας από τη σύγκρουση με τις δυνάμεις του Χαφτάρ στην οικοδόμηση δεσμών μαζί τους», έγραφε χαρακτηριστικά, για εκείνη την επίσκεψη, τον περασμένο Αύγουστο ο ιστοχώρος Turkish Minute.

Minister of Foreign Affairs @HakanFidan met with Libyan National Army Deputy Commander General Saddam Haftar, in Ankara. https://t.co/IxuycinJFv

— Turkish MFA (@MFATurkiye) July 24, 2026

«Η συνάντηση του Φιντάν με τον Χαλίφα Χαφτάρ και, κυρίως, με τον γιο του, Σαντάμ Χαφτάρ, υποδηλώνει μια προσπάθεια εγκαθίδρυσης εκ μέρους της Τουρκίας απευθείας διαύλων επικοινωνίας με πρόσωπα που θα μπορούσαν να διαμορφώσουν τις μελλοντικές πολιτικές διευθετήσεις και ρυθμίσεις ασφαλείας στη Λιβύη», σημείωνε την ίδια περίοδο σε ανάλυσή του ο ιστοχώρος Arab Weekly.

Υπενθυμίζεται, ωστόσο, ότι ο πρώτος κορυφαίος αξιωματούχος της Τουρκίας που είχε συναντήσει τον Χαλίφα Χαφτάρ και τον υιό του, Σαντάμ, στη Βεγγάζη ήταν -τον Αύγουστο του 2025- ο επικεφαλής των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών Ιμπραχίμ Καλίν, ο οποίος μάλιστα επισκέφθηκε ξανά την ίδια πόλη τον Ιούνιο του 2026.