Επιστολή στον Ευρωβουλευτή, Φειδία Παναγιώτου με αφορμή βίντεο στα οποία εμφανίζονται παιδιά και τα οποία συνδέονται με συγκεκριμένη κοινωνική κινητοποίηση για το ηλεκτρικό ρεύμα, απέστειλε η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού, Έλενα Περικλέους. Η Επίτροπος τονίζει μεταξύ άλλων ότι «η χρήση των παιδιών ως μέσου για την ενίσχυση μιας πολιτικής θέσης ή μιας δημόσιας κινητοποίησης δεν συνιστά συμμετοχή. Και όταν η ιδιαίτερη επιρροή που μπορεί να ασκεί ένας ενήλικας αξιοποιείται για να κατευθύνει την άποψη ή την επιλογή ενός παιδιού, τότε δύναται να εμπίπτει στο πλαίσιο της χειραγώγησης».

Αυτούσια η επιστολή 

Με αφορμή βίντεο στα οποία εμφανίζονται παιδιά και τα οποία συνδέονται με συγκεκριμένη κοινωνική κινητοποίηση για το ηλεκτρικό ρεύμα, απευθύνθηκα ήδη, με επιστολή μου, στο δημόσιο πρόσωπο που προχώρησε στη δημοσιοποίηση του σχετικού υλικού, θέτοντας υπόψη του τον έντονο προβληματισμό μου ως προς τον τρόπο με τον οποίο διασφαλίστηκε η συμμετοχή των παιδιών στη συγκεκριμένη δημόσια παρέμβαση. Ωστόσο, κρίνω σημαντικό να τοποθετηθώ και δημόσια, καθώς το ζήτημα που αναδεικνύεται δεν αφορά μόνο τη συγκεκριμένη περίπτωση. Αφορά ένα ευρύτερο και ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα δικαιωμάτων του παιδιού: τον τρόπο με τον οποίο εμείς, οι ενήλικες, αντιλαμβανόμαστε και διασφαλίζουμε την ουσιαστική συμμετοχή των παιδιών στη δημόσια ζωή.

Η συμμετοχή των παιδιών αποτελεί δικαίωμα και δεν μπορεί να μετατρέπεται σε μέσο για την εξυπηρέτηση σκοπών ή επιδιώξεων ενηλίκων. Για αυτό και κάθε φορά που παιδιά συμμετέχουν σε δημόσιες παρεμβάσεις ή κοινωνικές κινητοποιήσεις, οφείλουμε να διασφαλίζουμε ότι έχουν προηγουμένως ενημερωθεί κατάλληλα, ότι κατανοούν το ζήτημα για το οποίο καλούνται να τοποθετηθούν, ότι η συμμετοχή τους είναι ελεύθερη και ότι εκφράζουν τη δική τους άποψη και όχι ένα μήνυμα που έχει διαμορφωθεί από ενήλικες.

Τα παιδιά έχουν φωνή. Και η φωνή αυτή τους ανήκει. Έχουν δικαίωμα να ενημερώνονται. Να ρωτούν. Να αμφισβητούν. Να ζητούν εξηγήσεις. Να διαμορφώνουν άποψη. Να διεκδικούν αλλαγές. Να νοιάζονται για όσα συμβαίνουν γύρω τους. Να έχουν άποψη για την κοινωνία στην οποία μεγαλώνουν. Να προασπίζονται τα δικά τους δικαιώματα, αλλά και άλλων ατόμων. Να συμμετέχουν στη δημόσια ζωή και, βεβαίως, να συμμετέχουν ειρηνικά σε μια διαδήλωση για ένα ζήτημα που τα αφορά.

Άλλο, όμως, η συμμετοχή των παιδιών και άλλο η κινητοποίηση ή/και εργαλειοποίησή τους από ενήλικες.

Η χρήση των παιδιών ως μέσου για την ενίσχυση μιας πολιτικής θέσης ή μιας δημόσιας κινητοποίησης δεν συνιστά συμμετοχή. Και όταν η ιδιαίτερη επιρροή που μπορεί να ασκεί ένας ενήλικας αξιοποιείται για να κατευθύνει την άποψη ή την επιλογή ενός παιδιού, τότε δύναται να εμπίπτει στο πλαίσιο της χειραγώγησης. Τα παιδιά δεν μπορεί να αποτελούν το μέσο για την επίτευξη στόχων που έχουν θέσει άλλοι, ούτε η φωνή τους μπορεί να χρησιμοποιείται για να αποκτά μεγαλύτερη ένταση η φωνή των ενηλίκων. Δεν μιλούν οι ενήλικες μέσα από τα παιδιά. Δημιουργούν τον χώρο που χρειάζεται έτσι ώστε τα παιδιά να ενημερωθούν, να διαμορφώσουν άποψη, να ανταλλάξουν απόψεις, να δημιουργήσουν, να εισηγηθούν.

Η συμμετοχή έχει αξία όταν είναι ουσιαστική. Όταν το παιδί έχει την κατάλληλη πληροφόρηση, έχει χώρο να σκεφτεί, να συμφωνήσει ή να διαφωνήσει, να αποφασίσει αν θέλει να συμμετάσχει ή όχι. Όταν η απόφαση είναι δική του.

Οφείλουμε να προστατεύουμε τα παιδιά από κάθε μορφή εργαλειοποίησης, χωρίς την ίδια στιγμή να τους αφαιρούμε το δικαίωμα να έχουν άποψη, να επιλέγουν και να συμμετέχουν. Αυτό ισχύει και στο ψηφιακό περιβάλλον. Το δικαίωμα του παιδιού να συμμετέχει δεν μπορεί να μετατρέπεται σε δικαίωμα του ενήλικα να το κινητοποιεί για τους δικούς του σκοπούς.

Τα παιδιά έχουν δικαίωμα να έχουν ενεργό ρόλο στη δημόσια ζωή.

Γιατί συμμετοχή δεν σημαίνει «έλα μαζί μου».

Σημαίνει: «Ενημερώσου. Σκέψου. Αποφάσισε. Πες τη δική σου άποψη».

Αυτή είναι η συμμετοχή που οφείλουμε στα παιδιά.

Και αυτή είναι η συμμετοχή που οφείλουμε να ζητούμε και να προστατεύουμε.