Γράφει ο Dr. iur. Δημήτριος Δεβετζής (LL.M., M.L.E.),

Επίκουρος Καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο Frederick, Εμπειρογνώμων (Legal Specialist) Δικαίου & Τεχνολογίας, Ιδιωτικού δικαίου European Commission, Μέλος Επιτροπής Βιοηθικής Αξιολόγησης Κύπρου

«Τοις πάσι χρόνος, και καιρός τω παντί πράγματι»

Εκκλησιαστής 3:1

Η 2α Αυγούστου 2026 είχε προσλάβει, στη συνείδηση όσων ασχολούνται με το δίκαιο της τεχνητής νοημοσύνης, χαρακτήρα οριακής ημερομηνίας· ένα ραντεβού ορισμένο εδώ και καιρό. Ήταν το χρονικό σημείο από το οποίο θα καθίσταντο εφαρμοστέες οι πλέον επαχθείς υποχρεώσεις του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689, εκείνες που βαρύνουν τα συστήματα υψηλού κινδύνου: τους αλγορίθμους που μεσολαβούν στην πρόσληψη εργαζομένων, στη χορήγηση πιστώσεων, στην αξιολόγηση εκπαιδευομένων ή στη βιομετρική ταυτοποίηση προσώπων. Η συνάντηση, ωστόσο, μετατέθηκε.

Διά της πολιτικής συμφωνίας της 7ης Μαΐου 2026 επί του λεγομένου Digital Omnibus, και εν αναμονή της τυπικής υιοθετήσεώς της, ο ενωσιακός νομοθέτης επέλεξε την αναβολή. Οι υποχρεώσεις για τα αυτοτελή συστήματα υψηλού κινδύνου του Παραρτήματος ΙΙΙ μετατίθενται για τον Δεκέμβριο του 2027, ενώ για όσα ενσωματώνονται σε προϊόντα ήδη υποκείμενα σε τομεακή νομοθεσία ασφαλείας, ο χρόνος συμμορφώσεως εκτείνεται έως τον Αύγουστο του 2028.

Η μετάθεση δεν υπήρξε καθολική. Σειρά υποχρεώσεων διαφάνειας που βαρύνουν τον φορέα εφαρμογής εξακολουθούν να ισχύουν από τον Αύγουστο του 2026, ιδίως η ενημέρωση του προσώπου ότι αλληλεπιδρά με μηχανή ή ότι εκτίθεται σε συνθετικό περιεχόμενο. Η υποχρέωση σήμανσης του συνθετικώς παραγόμενου περιεχομένου μετατέθηκε για τον Δεκέμβριο του 2026. Παράλληλα, προστέθηκε ρητή απαγόρευση των συστημάτων που παράγουν μη συναινετικό σεξουαλικό υλικό ή υλικό σεξουαλικής κακοποιήσεως ανηλίκων.

Το ερώτημα που ενδιαφέρει τον/τη νομικό, αλλά και τον κάθε σύγχρονο πολίτη που δεν δημοσιολογεί κενολογώντας, αλλά ενημερώνεται συνετά για τις εξελίξεις στον επίμαχο τούτο τομέα, δεν είναι αν η αναβολή υπήρξε ορθή, αλλά τι την κατέστησε αναγκαία. Και η απάντηση φωτίζει την ίδια τη μέθοδο με την οποία η Ένωση επέλεξε να τιθασεύσει κανονιστικά την τεχνολογία. Ο Κανονισμός οικοδομείται επί κλιμακούμενης, ανάλογου του κινδύνου, λογικής· η συμμόρφωση όμως προϋποθέτει εναρμονισμένα τεχνικά πρότυπα και αρχές που διαθέτουν την απαιτούμενη τεχνογνωσία. Εφόσον τα πρότυπα παραμένουν ανολοκλήρωτα και πλείστα κράτη δεν έχουν στελεχώσει επαρκώς τις αρμόδιες αρχές, ο νομοθέτης ευρίσκεται προ αδιεξόδου: ουδείς δύναται ευλόγως να αξιωθεί να τηρήσει πρότυπο που δεν υφίσταται ακόμη. Η πρακτική αποτελεσματικότητα του κανόνα, το effet utile, απαιτεί ωριμότητα του ρυθμιστικού περιβάλλοντος.

Εδώ ακριβώς εντάσσεται η κυπριακή πραγματικότητα. Η Δημοκρατία έχει ήδη ορίσει τις αρχές της. Ο Επίτροπος Ρυθμίσεως Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών ασκεί καθήκοντα αρχής εποπτείας της αγοράς και κοινού σημείου επαφής, η Επίτροπος Προστασίας Δεδομένων εποπτεύει καθ' ο μέρος εμπίπτει στην αρμοδιότητά της, ενώ το Υφυπουργείο Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής συντονίζει σε εθνικό επίπεδο και εκπροσωπεί τη χώρα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Τεχνητής Νοημοσύνης. Κατά το γράμμα του νόμου, επομένως, ουδέν το μεμπτό. Το πραγματικό διακύβευμα για μια μικρή έννομη τάξη δεν είναι το κείμενο αλλά η θεσμική επάρκεια: πόσοι μηχανικοί, νομικοί και ελεγκτές με ουσιαστική γνώση των αλγορίθμων δύνανται να στελεχώσουν τις αρχές αυτές, και υπό ποία χρηματοδότηση.

Εκκρεμεί, εξάλλου, και μια ουσιώδης πτυχή. Η Επιτροπή απέσυρε την πρόταση Οδηγίας περί αστικής ευθύνης εκ της τεχνητής νοημοσύνης. Ως εκ τούτου, το ζήτημα της αποκαταστάσεως του ζημιωθέντος, οσάκις η βλάβη απορρέει από αλγοριθμική απόφαση, επανέρχεται στο εθνικό δίκαιο των αδικοπραξιών· ένα δίκαιο πλασμένο για την ανθρώπινη συμπεριφορά και όχι για αυτόνομες αποφάσεις λογισμικού.

Η αναβολή, συνεπώς, δεν συνιστά ανάπαυλα. Αποτελεί υπόμνηση ότι η φιλοδοξία ενός νόμου κρίνεται, εν τέλει, από την ετοιμότητα εφαρμογής του· ότι ισχύει, και στη ρύθμιση της τεχνολογίας, το αυγούστειο σπεύδε βραδέως. Για την Κύπρο, ο χρόνος που κερδήθηκε οφείλει να αναλωθεί όχι ως αναβολή της σκέψεως, αλλά ως διάστημα ωριμάνσεως εκείνης της τεχνικής επάρκειας που θα μετουσιώσει τους κανόνες σε κάτι περισσότερο από γράμματα εντός της Επισήμου Εφημερίδος. Άλλωστε, καθώς διδάσκει η αρχαία σοφία, υπάρχει καιρός για το κάθε πράγμα: Ο καιρός ενός κανόνα είναι εκείνος κατά τον οποίο δύναται πράγματι να εφαρμοστεί. γιατί, όπως διδάσκει ο Σαίξπηρ στον «Βασιλιά Ληρ» ripeness is all: Και στη ρύθμιση της τεχνολογίας, η ωριμότητα και η δυνατότητα της κατανόησης των καιρών και αξιοποίησης του momentum είναι το παν.