O πόλεμος στο Ιράν και ο επακόλουθος αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ έχει αλλάξει ριζικά το τοπίο της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας, μετατρέποντας μια περιφερειακή γεωπολιτική κρίση σε οικονομικό εφιάλτη, με άμεσο αντίκτυπο στην καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών. Από την ύπαιθρο της Αυστραλίας μέχρι τα ράφια των σούπερ μάρκετ στην Ιαπωνία, οι ελλείψεις –αλλά και ο εντεινόμενος φόβος για τις ελλείψεις– βασικών αγαθών οδηγούν τους καταναλωτές σε μια πρωτοφανή συσσώρευση προϊόντων, η οποία με τη σειρά της τροφοδοτεί έναν φαύλο κύκλο ελλείψεων και ανατιμήσεων.

Στη Νότια Κορέα, λόγου χάριν, η εικόνα των πολιτών που έσπευσαν να εξασφαλίσουν μαζικά πλαστικές σακούλες απορριμμάτων θύμισε έντονα τις πρώτες ημέρες της πανδημίας του κορωνοϊού, αναδεικνύοντας πόσο βαθιά επηρεάζει η κρίση στη Μέση Ανατολή τα παράγωγα του πετρελαίου. Οι πολίτες στην ασιατική χώρα σημειωτέον υποχρεούνται να πετούν τα σκουπίδια τους μόνο σε ειδικές πλαστικές σακούλες, με βάση ένα αυστηρό πρόγραμμα διαχείρισης απορριμμάτων. Υπό τον φόβο πως η παραγωγή πλαστικού θα σταματήσει και οι επίσημες σακούλες θα εξαφανιστούν, οι Νοτιοκορεάτες άρχισαν να τις προμηθεύονται μαζικά, με αποτέλεσμα οι πωλήσεις να εκτοξευθούν έως και πέντε φορές πάνω από το κανονικό (2,7 εκατομμύρια σακούλες την ημέρα).

Στην Αυστραλία, αντίστοιχα, οδηγοί και αγρότες αγωνίζονται να εφοδιαστούν με καύσιμα σε αγροτικές περιοχές, ενώ στην Ινδία κάνει θραύση η νέα τάση των «πάρτι με Diet Coke», καθώς μπαρ και εστιατόρια έσπευσαν να αξιοποιήσουν τη φρενίτιδα που έχει ξεσπάσει για το δημοφιλές προϊόν. Η μόδα αυτή πυροδοτήθηκε από την έλλειψη του αναψυκτικού λόγω του πολέμου στο Ιράν. Σε αντίθεση με άλλες αγορές, η Diet Coke στην Ινδία διατίθεται αποκλειστικά σε κουτάκια αλουμινίου, γεγονός που την καθιστά πιο ευάλωτη στις διαταραχές της εφοδιαστικής αλυσίδας λόγω του κλεισίματος του Ορμούζ.

Η κατάσταση θυμίζει σε πολλούς την πρώτη περίοδο της πανδημίας του κορωνοϊού· ενώ όμως οι ελλείψεις π.χ. σε χαρτί υγείας στην αρχή της κρίσης ήταν αποτέλεσμα των λεγόμενων «αγορών πανικού» (όταν οι καταναλωτές δηλαδή αγοράζουν βιαστικά και σε μεγάλες ποσότητες συγκεκριμένα προϊόντα, σε περιόδους αβεβαιότητας ή έντονου άγχους για το μέλλον), σήμερα οι παγκόσμιες ελλείψεις πετρελαίου και άλλων βασικών προϊόντων είναι πραγματικές, γεγονός που δίνει σε νοικοκυριά, εταιρείες και κυβερνήσεις πειστικούς λόγους να αποθηκεύουν πριν εξαντληθούν τα αποθέματα, σημειώνουν οι Financial Times.

Στο πλαίσιο αυτό, οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα σοβαρό δίλημμα σχετικά με τη διαχείριση της αγοράς. Ενώ διεθνείς οργανισμοί όπως ο ΟΟΣΑ προειδοποιούν πως η τεχνητή συγκράτηση των τιμών μέσω της μείωσης δασμών ή των ελέγχων μπορεί να επιδεινώσει το πρόβλημα, καθιστώντας τις ελλείψεις πιο έντονες, πολλές χώρες επιλέγουν να παρέμβουν για να κατευνάσουν τη λαϊκή δυσαρέσκεια. Η στρατηγική αυτή, ωστόσο, λένε πολλοί ειδικοί, όπως ο Μάουρο Πίσου, οικονομολόγος στον ΟΟΣΑ, εγκυμονεί κινδύνους, καθώς η αύξηση των τιμών αποτελεί συχνά τον φυσικό μηχανισμό της αγοράς για τη μείωση της ζήτησης και την ορθολογική κατανομή των περιορισμένων πόρων.

Το ισχυρότερο πλήγμα από τη συνεχιζόμενη κρίση φαίνεται πως δέχεται ο κατασκευαστικός κλάδος, που αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της οικονομικής ανάπτυξης, συμβάλλοντας περίπου στο 13% του παγκόσμιου ΑΕΠ.

Τα κατασκευαστικά έργα έχουν σταματήσει σε όλο τον κόσμο, καθώς το κλείσιμο του Ορμούζ διαταράσσει την προμήθεια κρίσιμων υλικών και αυξάνει τις τιμές των προϊόντων που προέρχονται από το πετρέλαιο, όπως τα χρώματα και τα μονωτικά υλικά. Οι κατασκευαστές λένε ότι η απουσία ενός και μόνο εξαρτήματος είναι αρκετή για να καθυστερήσει ένα σημαντικό έργο. «Εχουμε περίπου 20 συμβεβλημένα έργα στα οποία δεν μπορούμε να ξεκινήσουμε ομαλά τις εργασίες», εξηγεί η Mασατόμι Μαέντα, πρόεδρος της Maeda Housing με έδρα τη Χιροσίμα. Τα επηρεαζόμενα προϊόντα –τα οποία περιλαμβάνουν υλικά για άσφαλτο, μόνωση, φωτισμό, εξοπλισμό θέρμανσης και εξαερισμό, πλαστικά και χρώματα– έχουν ήδη αυξηθεί απότομα σε τιμή, ενώ οι υψηλότερες τιμές της βιομηχανικής ενέργειας ανεβάζουν επίσης το κόστος του χάλυβα, του σκυροδέματος, των κεραμικών και των τούβλων.

Στην Αυστραλία, το κόστος κατασκευής μιας νέας κατοικίας εκτιμάται πως μπορεί να αυξηθεί έως και κατά 36.000 δολάρια, απειλώντας το εθνικό στεγαστικό πρόγραμμα για την κατασκευή 1,2 εκατομμυρίου νέων κατοικιών έως το 2029, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο οι προβλέψεις για αφερεγγυότητα των εργολάβων πληθαίνουν λόγω της εκτόξευσης του κόστους.

Η κρίση εισβάλλει στα ράφια του λιανεμπορίου και με πιο απρόσμενους τρόπους. Ο ιαπωνικός κολοσσός σνακ Calbee αναγκάστηκε να καταφύγει σε ασπρόμαυρες συσκευασίες, καθώς τα συστατικά των μελανιών εκτύπωσης έχουν καταστεί δυσεύρετα. Οι προμήθειες νάφθας, ενός υποπροϊόντος της διύλισης πετρελαίου που χρησιμοποιείται σε μελάνι και πλαστικά, έχουν πληγεί σοβαρά. Οι τιμές της νάφθας στην Ασία έχουν σχεδόν διπλασιαστεί από την έναρξη της σύγκρουσης, αυξάνοντας το κόστος για τις επιχειρήσεις στην περιοχή. Πριν από τον πόλεμο, περίπου το 40% της νάφθας της Ιαπωνίας εισαγόταν από τη Μέση Ανατολή. Τον Απρίλιο, η Γιαπωνέζα πρωθυπουργός Σανάε Τακαΐτσι δήλωσε ότι η χώρα διευρύνει την προμήθεια νάφθας ώστε να συμπεριλάβει περισσότερες πηγές εκτός της Μέσης Ανατολής, όπως οι ΗΠΑ.

Παράλληλα σε όλο τον κόσμο, πολλές αεροπορικές εταιρείες έχουν διακόψει προσωρινά τις πτήσεις τους και έχουν καθηλώσει αεροπλάνα, μετά την απότομη αύξηση των τιμών των καυσίμων αεροσκαφών. Την 1η Μαΐου, η ιαπωνική εταιρεία τροφίμων Mizkan, η οποία παρασκευάζει ένα δημοφιλές σνακ σόγιας, ανέστειλε τις πωλήσεις ορισμένων προϊόντων της και αύξησε τις τιμές για άλλα λόγω έλλειψης δοχείων από πολυστυρένιο. Και την περασμένη εβδομάδα, η βρετανική αλυσίδα μόδας Next αύξησε τις τιμές της έως και 8% σε χώρες εκτός Ευρώπης λόγω των υψηλότερων τιμών των καυσίμων και της διαταραχής στις αλυσίδες εφοδιασμού.

Η επισιτιστική ανασφάλεια την ίδια στιγμή επιδεινώνεται, με τις τιμές βασικών προϊόντων όπως η ντομάτα να σημειώνουν άλμα 40% λόγω του αυξημένου κόστους μεταφοράς και των δασμών. Η επόμενη ημέρα παραμένει αβέβαιη, με τη Saudi Aramco να προειδοποιεί πως οι παγκόσμιες αγορές πετρελαίου χάνουν περίπου 100 εκατομμύρια βαρέλια κάθε εβδομάδα που τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά, επιτείνοντας τη μεγαλύτερη διαταραχή εφοδιασμού που έχει καταγραφεί ποτέ στη σύγχρονη αγορά ενέργειας.