Με αφορμή τις σημερινές βουλευτικές εκλογές (24 Μαΐου) παρουσιάζουμε επτά επιστολές από αντίστοιχες κοινότητες της κατεχόμενης σήμερα Μεσαορίας, Λιμνιά, Γύψου, Πηγή, Στύλλους, Γαϊδουράς, Τρίκωμο, και Άγιο Σέργιο που αφορούν τις βουλευτικές εκλογές του 1960, τις πρώτες της Κυπριακής Δημοκρατίας. Οι επιστολές απευθύνονται στον γενικό γραμματέα της Παναγροτικής Ενώσεως Κύπρου Ανδρέα Γιάγκου και οι έξι από αυτές έχουν ημερομηνία 17 Ιουλίου 1960 (υποθέτουμε πως και εκείνη που δεν έχει συντάχθηκε την ίδια ημέρα). Στις επιστολές αυτές προτείνεται από τις επιτροπείες των Αγροτικών Τοπικών Ενώσεων της ΠΕΚ των πιο πάνω χωριών να συμπεριληφθεί στον κατάλογο των υποψήφιων βουλευτών της οργάνωσης και ο πρωτεργάτης της κίνησης Μελής Ζαχαριάδης (1901-1963).

Η οργάνωση συμμετείχε στους συνδυασμούς του Πατριωτικού Μετώπου, που είχε προέλθει από τον μετασχηματισμό του Ενιαίου Δημοκρατικού Μετώπου Αναδημιουργίας. Η προθεσμία για την υποβολή υποψηφιοτήτων, σύμφωνα με τα εκλογικά διατάγματα που δημοσιεύθηκαν στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης ήταν η Πέμπτη 21 Ιουλίου 1960, με την ημέρα των εκλογών να ορίζεται για τις 31 Ιουλίου. Στις 13 Ιουλίου 1960 Πατριωτικό Μέτωπο και ΑΚΕΛ επισφράγισαν την εκλογική συμφωνία που είχαν καθορίσει τον Ιανουάριο του ίδιου έτους και τον τρόπο κατάρτισης των ψηφοδελτίων. Επιβεβαιώθηκε ότι στο ΑΚΕΛ θα παραχωρούντο πέντε έδρες και 30 στο Πατριωτικό Μέτωπο (το Πατριωτικό Μέτωπο πλεονεκτούσε λόγω του πλειοψηφικού συστήματος που ίσχυε).

Η εκπροσώπηση του αγροτικού κόσμου στα ψηφοδέλτια του Πατριωτικού Μετώπου είχε συζητηθεί στις 13 Ιουλίου στα γραφείο της ΠΕΚ στη Λευκωσία και απ’ ό,τι φαίνεται οι επιστολές των επτά κοινοτήτων εντάσσονται σε αυτές τις ζυμώσεις.

Οι επιστολές, των Λιμνιών, του Αγίου Σεργίου, του Γαϊδουρά, της Γύψου, της Πηγής και των Στύλλων είναι χειρόγραφες, και αυτή του Τρικώμου δακτυλογραφημένη.

Στην επιστολή που στέλνει η ΑΤΕ–ΠΕΚ Πηγής αναφέρεται: «Ημείς οι κάτωθεν υπογεγραμμένοι μέλη της επιτροπείας της Α.Τ.Ε. Πηγής ζητούμεν όπως συμπεριληφθή εις τον κατάλογον των υποψηφίων βουλευτών της οργανώσεως μας και ο κ. Μελής Ζαχαριάδης εξ Αθηαίνου καθ’ ότι τον αναγνωρίζομεν ως ένα κατάλληλον πρόσωπον και βαθύ γνώστην των Γεωργικών μας προβλημάτων». Την επιστολή υπογράφουν οι Ανδρέας Τσαγκάρης, Δημήτριος Κωμοδρόμου, Βασίλης Χατζηκυριάκου, και Ανδρέας [Πιέρας].

Στο αντίστοιχο κείμενο της ΑΤΕ–ΠΕΚ Τρικώμου γράφουν προς τον γ.γ. της ΠΕΚ Ανδρέα Γιάγκου: «Κατά την γνώμην ημών, το εν λόγω πρόσωπον είναι εν εκ των καταλληλοτέρων. Είναι πρόσωπον το οποίον γνωρίζει καλώς όλα τα γεωργικά ζητήματα και ενδιαφέρεται πραγματικώς διά την πρόοδον της γεωργικής τάξεως. Όθεν παρακαλούμε υμάς όπως προ το συμφέρον της γεωργικής τάξεως εκλέξετε τους καταλληλότερους, μεταξύ δε τούτων και το πρόσωπον που σας εισηγούμεθα ίνα μη επέλθη διάσπασις». Την επιστολή υπογράφουν οι [Δ] Κουμίδης, Σταύρος Χατζηβαρνάβα, Αλέξανδρος Ανδρέου, Ανδρέας Λευτερή, Γεώργιος Χαϊλή.

Στις υπόλοιπες επιστολές το ύφος είναι πιο απλό: «ζητούμεν όπως συμπεριληθεί εις τον συνδιασμό των βουλευτών της Π.Ε.Κ. και το όνομα του κ. Μελή Ζαχαριάδου», Λιμνιά, Άγιος Σέργιος, Γαϊδουράς, Γύψου.

Τα ονόματα των υποψήφιων βουλευτών του Πατριωτικού Μετώπου ανακοινώθηκαν, όπως όριζε άλλωστε το εκλογικό διάταγμα, στον Τύπο στις 21 Ιουλίου και αυτά αποφασίστηκαν, όπως αναφέρουν και οι τίτλοι των εφημερίδων, «κατόπιν πολυώρου συσκέψεως». Τελικά ο Μελής Ζαχαριάδης δεν συμπεριελήφθη στις λίστες του Πατριωτικού Μετώπου, με τους λόγους να είναι φυσικά πολιτικοί, καθώς όπως λέγεται ο Μελής Ζαχαριάδης είχε επικρίνει παλαιότερα τον αρχιεπίσκοπο Μακάριο… η έρευνα όμως συνεχίζεται.

Μικρά από τις εκλογές του 1960

Οι εκλογές του 1960 ήταν οι πρώτες στην Κυπριακή Δημοκρατία για ανάδειξη των μελών της Βουλής των Αντιπροσώπων και διεξήχθησαν με το πλειοψηφικό σύστημα. Οι ορισμένες βουλευτικές θέσεις ήταν συνολικά 50, εκ των οποίων 35 για την ελληνική κοινότητα και 15 εκπροσώπους για την τουρκική κοινότητα. Στις εκλογές κατήλθαν δύο κομματικοί συνδυασμοί, τα συνεργαζόμενα κόμματα του ΑΚΕΛ και ο συνδυασμός του Πατριωτικού Μετώπου.

Στις εκλογές της 31ης Ιουλίου αναδείχθηκε βουλευτής ο Λεύκιος Ροδοσθένους, ο οποίος έχασε τη βουλευτική του ιδιότητα μετά από απόφαση της Ολομέλειας της Βουλής και ήταν η πρώτη άρση ασυλίας στην Κύπρο. Η Κιαζίμ Αϊλά Χαλίτ ήταν η πρώτη γυναίκα βουλευτής στην Κυπριακή Βουλή. Ανέλαβε τα καθήκοντά της στις 25 Οκτωβρίου 1963 (ο βουλευτής σύζυγός της Κιαζίμ Σιεμσιεντίν Χαλίτ είχε σκοτωθεί σε τροχαίο στις 24 Σεπτεμβρίου 1963). Υποψηφιότητα είχε βάλει ως ανεξάρτητη και η δικηγόρος από τη Λεμεσό, η Kαλλισθένη Mαούνη, που αποσύρθηκε ωστόσο τέσσερις ημέρες πριν από τις εκλογές μετά από εκκλήσεις του Πατριωτικού Μετώπου προς τους ανεξάρτητους υποψήφιους. Σε αυτές τις εκλογές αναδείχθηκαν σε βουλευτές οι Εζεκίας Παπαϊωάννου (ΑΚΕΛ), Γλαύκος Κληρίδης, Λέλλος Δημητριάδης, Βάσος Λυσσαρίδης (Πατριωτικό Μέτωπο). Αυτές ήταν οι μόνες εκλογές στις οποίες συμμετείχε και η τ/κ κοινότητα του νησιού.