Ο «Τεύκρος» δεν είναι αποκλειστικά και μόνο ένα ρομπότ. Είναι η ζωντανή απόδειξη ότι η τεχνολογία μπορεί να υπηρετήσει τον πολιτισμό με τρόπο ουσιαστικό, ανθρώπινο και εκπαιδευτικά επαναστατικό.

Ο «Τεύκρος» αποτελεί τον πρώτο ρομποτικό ξεναγό με τεχνητή νοημοσύνη (AI) σε πολιτιστικό ίδρυμα παγκοσμίως και δημιουργήθηκε από τον Ελπιδοφόρο Αναστασίου Κύπριο ερευνητή, και υποψήφιο διδάκτορα του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου (ΤΕΠΑΚ).

Στο Πολιτιστικό Ίδρυμα Τράπεζας Κύπρου, και ειδικότερα στη Νομισματική Συλλογή, όπου στεγάζεται και δρα ο «Τεύκρος», η αρχαία κυπριακή ιστορία αποκτά πλέον φωνή, συναίσθημα και κίνηση. Ο δημιουργός του μας ξεναγεί στον κόσμο του, εκεί που η τεχνητή νοημοσύνη συναντά τον πολιτισμό και την εκπαίδευση.

Το όραμα πίσω από τον «Τεύκρο»

Ερώτηση: Κύριε Αναστασίου, ο «Τεύκρος» έχει κάνει αίσθηση ως ο πρώτος διαδραστικός ξεναγός του Πολιτιστικού Ιδρύματος Τράπεζας Κύπρου με ΑΙ παγκοσμίως. Ποιο είναι το όραμα πίσω από αυτό το πρωτοποριακό δημιούργημα;

Απάντηση: Το εγχείρημα αυτό, ήταν αποτέλεσμα μιας κρίσιμης συνεργασίας μεταξύ οράματος και τεχνολογικής υλοποίησης. Η αρχική ιδέα και το όραμα για τη δημιουργία μιας «ζωντανής φιγούρας» που θα γεφύρωνε το παρελθόν με τη σύγχρονη ψηφιακή εποχή γεννήθηκε από τον δρα Γιάννη Τουμαζή, Διευθυντή του Πολιτιστικού Ιδρύματος. Η ιδέα ξεκίνησε από ένα απλό σκίτσο, με τον δρα Τουμαζή να θέτει το όραμα για τη γέφυρα μεταξύ Πολιτισμού και Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ).

Ως δημιουργός του έργου, ανέλαβα τον τεχνικό σχεδιασμό και την υλοποίηση του ρομπότ, τη μετατροπή του αρχικού σκίτσου σε τρισδιάστατο μοντέλο, και την ενσωμάτωση των αλγορίθμων Τεχνητής Νοημοσύνης και Μηχανικής Μάθησης.

Ένα ρομπότ με «συναίσθημα»

Ερώτηση: Η εμφάνισή του «Τεύκρου» είναι ιδιαίτερη. Τι αντιπροσωπεύουν τα ερυθροκαστανά χρώματα και τα γεωμετρικά μοτίβα που τον διακοσμούν;

Απάντηση: Ο σχεδιασμός του είναι εμπνευσμένος από τον υλικό πολιτισμό της κυπριακής αρχαιότητας. Τα ερυθροκαστανά χρώματα και τα γεωμετρικά μοτίβα στο σώμα του παραπέμπουν στην ιστορία μας, γεφυρώνοντας το παρελθόν με το μέλλον. Η οθόνη στο κεφάλι του, που προβάλλει ανθρώπινες εκφράσεις όπως χαμόγελο ή περιέργεια, επιτρέπει μια φυσική και άμεση αλληλεπίδραση με τους επισκέπτες/πτριες, δίνοντάς του μια «συναισθηματική» διάσταση.

Ερώτηση: Πώς επιτυγχάνεται η λειτουργία του Τεύκρου;

Απάντηση: Ο «Τεύκρος» λειτουργεί μέσω αλγορίθμων τεχνητής νοημοσύνης (AI) και μηχανικής μάθησης, ως conversational AI agent που δέχεται ερωτήσεις, απαντά λεκτικά και προσαρμόζει το επίπεδο και τον τύπο των πληροφοριών ανάλογα με το προφίλ του κάθε επισκέπτη/πτριας Έτσι, η εμπειρία της ξενάγησης γίνεται πραγματικά εξατομικευμένη. Μπορεί να δέχεται ερωτήσεις μέσω μικροφώνου και να απαντά λεκτικά, λειτουργώντας ως conversational AI agent. Προσαρμόζει το επίπεδο και το είδος των πληροφοριών ανάλογα με το προφίλ και τα ενδιαφέροντα του επισκέπτη. Το περιεχόμενό του ενημερώνεται συνεχώς με νέες πληροφορίες για τα εκθέματα, εξασφαλίζοντας την ακρίβεια και την επικαιρότητα της ξενάγησης στη Νομισματική Συλλογή του Πολιτιστικού Ιδρύματος Τράπεζας Κύπρου.

Η «ψυχή» του «Τεύκρου»

Ερώτηση: Πώς πετύχατε να δώσετε «ζωή» στον «Τεύκρο»; Ποια τεχνολογία κρύβεται πίσω από την υλοποίησή του;

Απάντηση: Η υλοποίηση ήταν μια σύνθετη διαδικασία. Κατασκευάστηκε εξ ολοκλήρου με προηγμένη τρισδιάστατη εκτύπωση (3D Printing), κυρίως με τεχνικές FDM, επιτρέποντας την ακριβή αναπαραγωγή των γεωμετρικών μοτίβων. Ωστόσο, η «καρδιά» του είναι οι αλγόριθμοι τεχνητής νοημοσύνης και μηχανικής μάθησης.

Η συμβολή στον Πολιτισμό

Ερώτηση: Ποια είναι η συμβολή του «Τεύκρου» και της Τεχνητής Νοημοσύνης στον πολιτισμό;

Απάντηση: Η συνδρομή του ρομπότ - ξεναγού βασίζεται σε τρεις κεντρικούς άξονες: Εξατομικευμένη εκπαιδευτική εμπειρία, εμπλουτισμό και αναζωογόνηση της Συλλογής και λειτουργική συνδρομή.

Στην πράξη, ο «Τεύκρος» προσαρμόζει την ξενάγηση στο επίπεδο του κάθε επισκέπτη, παρέχοντας αναλυτική πληροφόρηση και προσαρμόζοντας το ύφος ανάλογα με την ηλικία ή το ενδιαφέρον. Για παράδειγμα, ένας/μια μαθητής/μαθήτρια μπορεί να ακούσει πιο απλά στοιχεία, ενώ ένας ειδικός μπορεί να ζητήσει τεχνικές λεπτομέρειες για τα νομίσματα ή τη νομισματοκοπία.

Η τεχνολογία του εξασφαλίζει συνεχή ενημέρωση και εγκυρότητα, ενώ οι εκφράσεις του προσδίδουν μια ανθρωποκεντρική διάσταση στην εμπειρία του μουσείου. Ο «Τεύκρος» μπορεί επίσης να «ταξιδεύει» στα σχολεία, διευρύνοντας την εκπαιδευτική εμβέλεια του Πολιτιστικού Ιδρύματος.

Η «Αρσινόη» - η επόμενη γενιά

Ερώτηση: Πληροφορηθήκαμε ότι ακολουθεί και η «αδελφή» του Τεύκρου, η Αρσινόη. Ποιος θα είναι ο ρόλος της;

Απάντηση: Η μελλοντική ρομποτική ξεναγός «Αρσινόη» θα έχει συμπληρωματικό και εξειδικευμένο ρόλο. Θα επικεντρώνεται στη Συλλογή Χαρτών και στη Συλλογή Σπάνιων Βιβλίων και Χειρογράφων του Πολιτιστικού Ιδρύματος, εξηγώντας τις αλλαγές στην απεικόνιση της Κύπρου και αναλύοντας ιστορικά κείμενα και αποσπάσματα. Η ανάπτυξή της επιβεβαιώνει την επιτυχία του «Τεύκρου» και τη συνέχεια του έργου. Όπως έχει δηλώσει ο δρ Γιάννης Τουμαζής, η «Αρσινόη» θα αποτελέσει το επόμενο βήμα στην ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στην πολιτιστική εμπειρία.

Ο «Τεύκρος» ως εκπαιδευτικό εργαλείο

Ερώτηση: Ως υποψήφιος διδάκτωρ του ΤΕΠΑΚ στον τομέα της Εκπαίδευσης STEAM και της Διαστημικής Επιστήμης, ποια είναι η συμβολή του «Τεύκρου» στην εκπαίδευση;

Απάντηση: Ο «Τεύκρος» είναι σχεδιασμένος για να μετατρέπει την απλή επίσκεψη σε μια εξατομικευμένη μαθησιακή εμπειρία. Μπορεί να προσαρμόσει την απάντησή του σε κάθε επισκέπτη - παιδί, έφηβο ή ενήλικα - κάνοντας την ιστορία πιο προσιτή και ελκυστική. Επιπλέον, αποτελεί ένα πρότυπο εφαρμογής της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση, δείχνοντας στις νέες γενιές πώς η τεχνολογία μπορεί να υπηρετήσει δημιουργικά τον πολιτισμό.

Από τον «Einstein Junior» στους δορυφόρους

Ερώτηση: Πέρα από τον «Τεύκρο», είστε ο δημιουργός του εκπαιδευτικού ρομπότ «Einstein Junior» και πρωτεργάτης πρωτοβουλιών Διαστημικής Εκπαίδευσης. Πώς συνδέονται αυτές οι δράσεις με το όραμά σας;

Απάντηση: Ο στόχος μου σε όλες αυτές τις πρωτοβουλίες είναι η γεφύρωση του χάσματος μεταξύ θεωρίας και πράξης και η προετοιμασία των νέων για τις τεχνολογικές προκλήσεις. Ο «Einstein Junior» ενσωματώνει την τεχνητή νοημοσύνη στη σχολική μονάδα, ενώ οι πρωτοβουλίες μας για την εκτόξευση δορυφόρων προωθούν τη Διαστημική Εκπαίδευση. Ο «Τεύκρος» είναι η απόδειξη ότι η καινοτομία που γεννιέται μέσα από την εκπαιδευτική έρευνα μπορεί να έχει άμεσο και ουσιαστικό αντίκτυπο στον πολιτισμό και την κοινωνία.

Βιογραφικό δρος Ελπιδοφόρου Αναστασίου

Ο Ελπιδοφόρος Αναστασίου είναι πρωτοπόρος ερευνητής και εκπαιδευτικός στην Κύπρο, γνωστός για την εφαρμογή της Τεχνητής Νοημοσύνης και της Ρομποτικής στη μαθησιακή διαδικασία και τον πολιτισμό. Είναι υποψήφιος διδάκτωρ στο ΤΕΠΑΚ, με έρευνα στην Εκπαίδευση STEAM και τη Διαστημική Επιστήμη, και Ερευνητής στο Κέντρο Αριστείας «Ερατοσθένης».

Είναι δημιουργός του «Τεύκρου», του πρώτου διαδραστικού ξεναγού μουσείου με AI διεθνώς, και του «Einstein Junior», ενός chatbot τεχνητής νοημοσύνης για σχολεία. Ιδρυτής του Cyprus Space Foundation και του Cyprus Space Week, ηγήθηκε ομάδων που εκτόξευσαν τρεις δορυφόρους στη στρατόσφαιρα μαζί με μαθητές.

Διδάσκει στο Pascal English School και είναι Head of Innovation and AI σε εκπαιδευτικούς οργανισμούς. Τα έργα του έχουν προβληθεί από διεθνή μέσα όπως το BBC News και το Reuters.