Ο σκηνοθέτης Τόνι Γκατλίφ, ο οποίος ανέδειξε με το έργο του τον πολιτισμό των Ρομά, έχοντας στο ενεργητικό του περίπου 20 ταινίες, μεταξύ των οποίων το «Gadjo Dilo», πέθανε την Τετάρτη σε ηλικία 77 ετών, ανακοίνωσε η οικογένειά του στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP) σήμερα, Παρασκευή.
Ο σκηνοθέτης άφησε την τελευταία του πνοή στην πόλη Αρλ της Γαλλίας, έπειτα από πρόβλημα υγείας, ενώ εργαζόταν για ιστορική κινηματογραφική ταινία.
Η σύζυγός του, τα παιδιά και τα εγγόνια του, εξυμνώντας «τη γενναιοδωρία, τη χαρά, την ποίησή του και την αγάπη του για τη μουσική», τού ευχήθηκαν «latcho drom», τσιγγάνικη έκφραση που σημαίνει «καλό δρόμο».
Το «Latcho Drom» είναι επίσης ο τίτλος μίας από τις 25 ταινίες που σκηνοθέτησε ο Τόνι Γκατλίφ από το 1975 και μετά. Κάποιες από αυτές εξελίχθηκαν σε κλασικές του είδους, όπως το «Gadjo Dilo» (1997) και το «Exils» (2004), για το οποίο τιμήθηκε με το βραβείο σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ Καννών. Η τελευταία μεγάλου μήκους ταινία του, «Ange», κυκλοφόρησε το 2025.
Οι ιστορίες του, βαθιά κοινωνικές, συνοδεύονται συχνά από μια ξεχωριστή μουσική ταυτότητα: φλαμένκο στο «Vengo» (2000), τσιγγάνικη μουσική στο «Les Princes» (1983) και ρεμπέτικο στο «Djam» (2017), τη μουσική παράδοση που γεννήθηκε τη δεκαετία του 1920 από τη συνάντηση και τη συγχώνευση από τη συνάντηση και τη συγχώνευση ελληνικών πληθυσμών και Ελλήνων που ήρθαν από τη Μικρά Ασία.
Για την τσιγγάνικη μουσική, ο ίδιος είχε δηλώσει στη γαλλική εφημερίδα «Le Monde» το 2007 ότι την είχε «δεχθεί σαν έκσταση». «Ο ρυθμός ανεβαίνει, κατακτά τις καρδιές και τις παρασύρει μέχρι τον ίλιγγο», είχε πει.
«Ο Τόνι Γκατλίφ αγαπούσε τους παράδρομους, τα σύνορα που σβήνουν, τις ζωές που πολύ συχνά δεν κοιτάζουμε. Κινηματογραφούσε τη μουσική, την κίνηση, την εξορία και την ελευθερία με μια ενέργεια που ανήκε μόνο σε εκείνον», έγραψε η υπουργός Πολιτισμού της Γαλλίας, Κατρίν Πεγκάρ, σε ανάρτησή της στο X.
Φόρος τιμής στην τσιγγάνικη μουσική
Γεννημένος ως Μισέλ Μπουαλέμ Νταχμανί, στις 10 Σεπτεμβρίου του 1948, από μητέρα Ρομά, ο Τόνι Γκατλίφ έζησε τη βία και την περιπλάνηση μετά την αναχώρησή του από την Αλγερία. Εφτασε στο Παρίσι το 1962.
Κατά τη διάρκεια αστυνομικού ελέγχου, σε ηλικία περίπου 12 ετών, υιοθέτησε το όνομα ενός πάρκου του Αλγερίου, του πάρκου Γκατλίφ, προκειμένου να αποφύγει το ενδεχόμενο να σταλεί πίσω στην Αλγερία.
Επειτα από ένα χρονικό διάστημα που έζησε σε αναμορφωτήριο, στάλθηκε στην περιοχή Καμάργκ της Γαλλίας με δικαστική απόφαση. Τρία χρόνια αργότερα, ανακάλυψε το θέατρο και τον ηθοποιό Μισέλ Σιμόν.
«Εδωσα μάχη ενάντια στη μοίρα μου, ενάντια στον ίδιο μου τον εαυτό, και αυτό δεν είναι λίγο», είχε δηλώσει στο AFP το 2021. «Η Καμάργκ είναι ένα από τα πράγματα που με έσωσαν».
«Πριν ήμουν βίαιος, δεν έπρεπε να με αγγίζει κανείς, ήμουν κακό παιδί (…), δεν άκουγα κανέναν. Για μένα, οι μεγάλοι, όλοι οι άνθρωποι, ήταν εχθροί», είχε εξηγήσει. «Από τη στιγμή που πάτησα το πόδι μου στην Καμάργκ, άρχισα να ακούω. Και αυτό οφείλεται στον σεβασμό με τον οποίο μου μιλούσαν οι άνθρωποι, χωρίς προκαταλήψεις», ανέφερε.
Η πιο γνωστή ταινία του, το «Gadjo Dilo» («Ο τρελός ξένος»), αποτελεί φόρο τιμής στην τσιγγάνικη μουσική, «μια μουσική που κραυγάζει τον φόβο και τον πόνο ενός λαού που η ψυχή του υποφέρει», όπως έλεγε ο ίδιος ο Γκατλίφ.
Η ταινία αφηγείται την περιπλάνηση ενός νεαρού Γάλλου -τον υποδύεται ο Ρομέν Ντουρίς- που αναζητά τα ίχνη μιας τραγουδίστριας, την οποία τελικά βρίσκει σε έναν καταυλισμό Ρομά στη Ρουμανία.
«Από τότε που άνοιξα τα μάτια μου μέσα από μια κάμερα, αγωνίζομαι. Για να πολεμήσω την προκατάληψη με τη μουσική, τον κινηματογράφο, την ποίηση», είχε δηλώσει το 2010.
