Επτά πρωθυπουργούς μέσα σε διάστημα δέκα ετών ή έξι μέσα σε μόλις μία επταετία, αναλόγως από ποιο σημείο αρχίζει να μετράει κανείς. Τόσους θα έχει αλλάξει η Βρετανία πριν από το τέλος του φετινού καλοκαιριού. Ο Κιρ Στάρμερ ανακοίνωσε χθες ότι παραιτείται από την ηγεσία της κυβερνώσας παράταξης των Εργατικών και την πρωθυπουργία, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για μια διαδικασία διαδοχής που αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί πριν από τα τέλη Αυγούστου ή –ενδεχομένως– πριν ακόμη και από τα τέλη Ιουλίου.

Ο ελέφαντας στο δωμάτιο της πρωθυπουργικής έδρας στην Ντάουνινγκ Στριτ είναι, ωστόσο, άλλος. Σήμερα συμπληρώνονται ακριβώς δέκα χρόνια από το δημοψήφισμα που άνοιξε τις πύλες του Brexit. Ηταν 23 Ιουνίου του 2016 όταν οι ψηφοφόροι του Ηνωμένου Βασιλείου είπαν «ναι» (με ποσοστό 51,9% έναντι 48,1%) στην έξοδο της χώρας τους από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Εκτοτε, συνέβησαν, βέβαια, και άλλα πολλά: η εκλογή Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ, η πανδημία του κορωνοϊού, η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ο πόλεμος στη Γάζα, η επανεκλογή Τραμπ στις ΗΠΑ, ο πόλεμος στο Ιράν κ.ά.

Ειδικά για τη Βρετανία όμως (και όχι μόνο για τη Βρετανία), το Brexit συνιστά κομβική εξέλιξη ιστορικών διαστάσεων. Μέσα στο περιβάλλον που διαμόρφωσε αυτή η απόφαση, η Γηραιά Αλβιώνα άλλαξε έξι πρωθυπουργούς (Κάμερον, Μέι, Τζόνσον, Τρας, Σούνακ, Στάρμερ) και πλέον οδεύει προς τον έβδομο, ο οποίος θα είναι κατά πάσα πιθανότητα ο Αντι Μπέρναμ. Οι Βρετανοί δεν είναι ικανοποιημένοι με όσα ακολούθησαν στη χώρα τους έπειτα από εκείνο το δημοψήφισμα του 2016. Ιδίως στο μέτωπο της οικονομίας, η πορεία υπήρξε απογοητευτική. Εάν δεν είχε μεσολαβήσει το Brexit, οι εξαγωγές, η παραγωγικότητα, η απασχόληση, τα δημοσιονομικά έσοδα, οι επενδύσεις και συνολικά το ΑΕΠ της χώρας θα ήταν υψηλότερα από ό,τι ήταν τα περασμένα χρόνια. Ως προς αυτό συμφωνούν σχεδόν όλοι (ενδεικτικά, μπορεί να ανατρέξει κάποιος στις σχετικές μελέτες των Stanford Institute for Economic Policy Research, UK Office for Budget Responsibility, U.S. National Bureau of Economic Research, Centre for European Reform κ.ά.).

Ακόμη και στο μέτωπο του μεταναστευτικού, ωστόσο, το οποίο υποτίθεται ότι θα «έλυνε» η έξοδος από την Ε.Ε. επαναφέροντας τα βρετανικά σύνορα και τη βρετανική μεταναστευτική πολιτική υπό εθνικό/βρετανικό έλεγχο –όπως υποστήριζαν οι θιασώτες του Brexit (Brexiteers)–, τα πράγματα δεν πήγαν καλύτερα. Η μετανάστευση από την Ε.Ε. μειώθηκε, πλην όμως οι ροές από χώρες εκτός του ευρωπαϊκού μπλοκ αυξήθηκαν, ανεβάζοντας τα επίπεδα μετανάστευσης σε ύψη ρεκόρ το 2023 (αν και έκτοτε οι αριθμοί αυτοί έχουν μειωθεί). Παράλληλα, πολλές δεκάδες χιλιάδες άτομα (περίπου 46.000 το 2022, πάνω από 41.500 το 2025) συνέχιζαν να φτάνουν παράνομα στις βρετανικές ακτές με φουσκωτά σκάφη, διαπλέοντας τη Μάγχη. «Ο αριθμός των αφίξεων με μικρά σκάφη αυξήθηκε σημαντικά μετά το 2018. Από το 2018 έως και το 2025, εντοπίστηκαν περίπου 193.000 άτομα τα οποία έφτασαν στο Ηνωμένο Βασίλειο με μικρά σκάφη», σημειώνει σε έκθεσή του το Παρατηρητήριο Μετανάστευσης του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης.

Οι δημοσκοπήσεις

Υπό αυτά τα δεδομένα, ακριβώς δέκα χρόνια πια μετά το δημοψήφισμα του 2016, οι πολίτες του Ηνωμένου Βασιλείου παραδέχονται στην πλειονότητά τους ότι το Brexit οδήγησε σε αποτυχίες και απώλειες. «Τα δύο τρίτα των Βρετανών (ποσοστό 66%) πιστεύουν ότι το Brexit ήταν “αρνητικό” για το Ηνωμένο Βασίλειο και ότι έκανε τα πράγματα χειρότερα σε σχέση με κάθε ζήτημα που τους ενδιαφέρει – συμπεριλαμβανομένων των ευκαιριών για τους νέους, του εμπορίου, του κόστους ζωής, της οικονομικής ανάπτυξης και της διαχείρισης της παράνομης μετανάστευσης», παρατηρεί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR) σε πρόσφατη έκθεσή του, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι «τα τρία τέταρτα του βρετανικού εκλογικού σώματος, συμπεριλαμβανομένων των ψηφοφόρων της παράταξης Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ, πλέον επιθυμούν στενότερους δεσμούς με την Ε.Ε.». Ο ίδιος ο Φάρατζ έχει, άλλωστε, παραδεχθεί ότι το Brexit δεν εξελίχθηκε στην πράξη όπως ο ίδιος οραματιζόταν όταν έκανε εκστρατεία υπέρ της εξόδου της Βρετανίας από την Ε.Ε. το 2016. Παράλληλα όμως και παρά την παραδοχή σειράς αποτυχιών, ο Φάρατζ επιμένει να μην κάνει αυτοκριτική. Αντιθέτως, κατηγορεί για όλες αυτές τις αποτυχίες τους Τόρις που κυβέρνησαν και τον Στάρμερ που τους διαδέχθηκε – και πλέον ζητάει η χώρα να πάει σε πρόωρες εκλογές.

Το παρασκήνιο της παραίτησης Στάρμερ και η επιλογή του Μπέρναμ

Οταν ανέλαβε την πρωθυπουργία της Βρετανίας το καλοκαίρι του 2024, προφανώς φανταζόταν ένα καλύτερο πολιτικό μέλλον για τον ίδιο και την παράταξή του. Και όχι άδικα. Οι Εργατικοί είχαν μόλις βγει από έναν εκλογικό θρίαμβο –μια μάχη που είχε καταλήξει σε «Βατερλώ» για τους Συντηρητικούς– εκλέγοντας περισσότερους από 410 βουλευτές σε σύνολο 650. Ωστόσο, προτού προλάβει να συμπληρώσει δύο χρόνια στην εξουσία, ο Κιρ Στάρμερ ανακοίνωσε χθες την παραίτησή του και πλέον οδεύει προς την έξοδο. Σχολιάζοντας τις εξελίξεις, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υποστήριξε ότι ο Στάρμερ «απέτυχε παταγωδώς» σε δύο θέματα: σχετικά με τη μετανάστευση και με τις εξορύξεις πετρελαίου στη Βόρεια Θάλασσα.

Ο απερχόμενος πρωθυπουργός ήταν όντως πολύ πιο πράσινος σε θέματα ενεργειακής πολιτικής από όσο θα ήθελαν ο Φάρατζ και ο Τραμπ ή η Κέμι Μπάντεοχ.