Η μαζική άφιξη μεταναστών στους ισπανικούς θυλάκους της Θέουτα και της Μελίγια την περασμένη εβδομάδα έφερε τη Μαδρίτη σε θέση άμυνας σχετικά με το καθεστώς των δύο αυτόνομων πόλεων στη βόρεια Αφρική – αλλά και απέναντι στη μακροχρόνια διεκδίκησή τους από το Μαρόκο, αναφέρει ανάλυση στο Politico.

Η ευκολία με την οποία δεκάδες χιλιάδες μετανάστες διέσχισαν τα σύνορα ενίσχυσε την αίσθηση ευαλωτότητας απέναντι σε πιθανή υβριδική επίθεση. Η ανησυχία αυτή εντάθηκε ακόμη περισσότερο από τον φόβο ότι οι παραδοσιακοί σύμμαχοι της Ισπανίας στο ΝΑΤΟ, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρωπαϊκή Ενωση, δεν είναι πλέον απολύτως αξιόπιστοι εξαιτίας των πολιτικών αντιπαραθέσεών τους με τον Σοσιαλιστή πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ.

Ενισχυμένο από τη βελτιούμενη σχέση του με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, το Ραμπάτ εκμεταλλεύεται τη συγκυρία και επαναφέρει δυναμικά τις αξιώσεις του για τη Θέουτα και τη Μελίγια, τις οποίες θεωρεί κατεχόμενα εδάφη, μέσω των μέσων ενημέρωσης που ευθυγραμμίζονται με τη μαροκινή κυβέρνηση.

Ακόμη πιο ανησυχητικό για τη Μαδρίτη είναι ότι το επιχείρημα αυτό δεν προέρχεται πλέον αποκλειστικά από το Ραμπάτ. Ερωτήματα σχετικά με τον ισπανικό έλεγχο των δύο οχυρωμένων πόλεων έχουν διατυπωθεί επίσης σε έκθεση του αμερικανικού Κογκρέσου, αλλά και από τον πρεσβευτή του Ισραήλ στον ΟΗΕ.

Οι ανησυχίες στην Ισπανία έχουν ενταθεί σε βαθμό που η κυβέρνηση αναγκάστηκε πλέον να προβεί σε δημόσιες δηλώσεις για ένα ζήτημα διεθνούς δικαίου που μόλις μία εβδομάδα πριν θεωρούσε αυτονόητο.

«Η Θέουτα και η Μελίγια δεν αγγίζονται», δήλωσε τη Δευτέρα η υπουργός Αμυνας Μαργαρίτα Ρόμπλες σε συνέντευξη Τύπου. «Ολοι πρέπει να είναι απολύτως ξεκάθαροι ότι η εδαφική ακεραιότητα και η κυριαρχία της Ισπανίας δεν αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης».

Η απόρριψη των μαροκινών αξιώσεων από την ισπανική κυβέρνηση δεν έχει καταφέρει να μειώσει τις ανησυχίες για το τι θα συμβεί αν το Ραμπάτ αυξήσει την πίεση. Αυτή την εβδομάδα, οι ισπανικές εφημερίδες γέμισαν με άρθρα που προειδοποιούν για πιθανή «Πράσινη Πορεία 2.0», επισημαίνοντας τις ομοιότητες με τη μαζική λαϊκή κινητοποίηση που χρησιμοποίησε το Μαρόκο για να καταλάβει την Ισπανική Σαχάρα το 1975.

Ο Χοσέ Μανουέλ Γκαρθία-Μαργάγιο, υπουργός Εξωτερικών της Ισπανίας από το 2011 έως το 2014 και στέλεχος του κεντροδεξιού Λαϊκού Κόμματος, δήλωσε ότι είναι ζωτικής σημασίας να καταστήσει η Ισπανία σαφές πως ο έλεγχος των δύο πόλεων δεν είναι διαπραγματεύσιμος.

«Πιστεύετε ότι οι Βρετανοί θα επέτρεπαν σε 60.000 Ισπανούς να εισέλθουν στο Γιβραλτάρ;» διερωτήθηκε. «Θα ενθάρρυνα αυτή την κυβέρνηση να γίνει λίγο περισσότερο “βρετανική”», τόνισε ο ίδιος.

«Πρέπει να επιδιώκουμε να είμαστε φίλοι με το Μαρόκο», πρόσθεσε. «Αλλά είναι σημαντικό ακόμη και οι φίλοι να κατανοούν ότι υπάρχουν κόκκινες γραμμές που απλώς δεν μπορούν να ξεπεραστούν», σημείωσε ακόμη.

Η κληρονομιά της αυτοκρατορίας

Η Θέουτα και η Μελίγια αποτελούν από τα ελάχιστα εναπομείναντα κατάλοιπα της τεράστιας Ισπανικής Αυτοκρατορίας. Βρίσκονται υπό ισπανική κυριαρχία από το 1668 και το 1497 αντίστοιχα και αποτελούν πλήρως ενσωματωμένα τμήματα της Ισπανίας – και της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Ωστόσο, μετά την ανεξαρτησία του από τη Γαλλία το 1956, το Μαρόκο διεκδικεί σταθερά την κυριαρχία και στις δύο πόλεις, τις οποίες χαρακτηρίζει «αποικίες» και «κατεχόμενα» εδάφη από την Ισπανία.

Οι εδαφικές αυτές αξιώσεις ενισχύθηκαν μετά τα πρόσφατα γεγονότα από τον μαροκινό Τύπο που βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό κοντά στην κυβέρνηση.

«Το κεντρικό ερώτημα πλέον δεν είναι αν αυτές οι πόλεις θα επανενταχθούν στο φυσικό τους περιβάλλον, το Μαρόκο, αλλά πόσος χρόνος θα χρειαστεί και πόσες ανθρώπινες τραγωδίες θα πρέπει να συμβούν μέχρι τότε», έγραψε η ιστοσελίδα Le360, που θεωρείται ότι πρόσκειται στο μαροκινό βασιλικό παλάτι.

Οι αξιώσεις του Μαρόκου ενισχύθηκαν πρόσφατα και από διεθνείς συμμάχους του Ραμπάτ, μεταξύ των οποίων, εξέχων Ρεπουμπλικανός πολιτικός στις ΗΠΑ.

Σε συνέντευξή του στην ισπανική εφημερίδα El Español τον Απρίλιο, ο Αμερικανός βουλευτής Μάριο Ντίας-Μπαλάρτ, μέλος της ισχυρής Επιτροπής Πιστώσεων, δήλωσε ότι «η Θέουτα και η Μελίγια βρίσκονται σε μαροκινό έδαφος» και έθεσε ζήτημα για το αν οι δύο αυτόνομες πόλεις «ανήκουν στην Ισπανία ή θα έπρεπε να ανήκουν στο Μαρόκο».

Σημείωσε επίσης ότι αν και ο Σάντσεθ «θέτει σε κίνδυνο» τη συμμαχία ΗΠΑ – Ισπανίας λόγω της αντίθεσής του στον πόλεμο στο Ιράν, το Μαρόκο έχει παραμείνει σταθερός σύμμαχος της Ουάσιγκτον.

Λίγες εβδομάδες αργότερα, καθώς οι ΗΠΑ ετοίμαζαν νομοσχέδιο που περιλάμβανε πρόταση για τη διάθεση 40 εκατ. δολ. στο Μαρόκο για αμυντικές και ασφαλιστικές δαπάνες, ο Ντίας-Μπαλάρτ κατέθεσε έκθεση στο Κογκρέσο που ανέφερε ότι «οι ισπανικής διοίκησης πόλεις Θέουτα και Μελίγια βρίσκονται σε μαροκινό έδαφος και εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο μακροχρόνιας διεκδίκησης από το Μαρόκο».

Η έκθεση έκανε λόγο επίσης για «διπλωματική εμπλοκή» σχετικά με «το μελλοντικό καθεστώς» των δύο αυτόνομων πόλεων.

Ο Ντίας-Μπαλάρτ, πάντως, αρνήθηκε ότι η έκθεση αποτελεί σημαντική αλλαγή στάσης των ΗΠΑ στο θέμα.

«Είναι ένα ζήτημα διαμάχης εδώ και αρκετό καιρό. Το Μαρόκο είναι ισχυρός σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών – ήταν η πρώτη χώρα που αναγνώρισε τις ΗΠΑ. Και έχουμε καλές σχέσεις με την Ισπανία εδώ και χρόνια. Το μόνο που ζητούσαμε ήταν ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο να παρακολουθεί το θέμα και να διασφαλίσει ότι και οι δύο πλευρές συζητούν γι’ αυτό», δήλωσε στο Politico.

Η προθυμία, ωστόσο, του Αμερικανού βουλευτή να δώσει βήμα στις μαροκινές αξιώσεις αντικατοπτρίζει τη στενή σχέση που έχουν αναπτύξει Μαρόκο και ΗΠΑ από το 2020.

Εκείνη τη χρονιά, ο Τραμπ προχώρησε στην αναγνώριση της μαροκινής αξίωσης επί της αμφισβητούμενης Δυτικής Σαχάρας, σε αντάλλαγμα για την εξομάλυνση των σχέσεων Μαρόκου και Ισραήλ.

Την περασμένη εβδομάδα ο Τραμπ επιβεβαίωσε εκ νέου αυτή την αναγνώριση, την ίδια στιγμή που σημειωνόταν η μαζική είσοδος μεταναστών στη Θέουτα. Το Ραμπάτ εξέφρασε την ικανοποίησή του με την απόφαση, ανακοινώνοντας ότι μετονόμασε έναν μεγάλο αυτοκινητόδρομο προς τιμήν του Αμερικανού προέδρου.

Ο φόβος μιας νέας «Πράσινης Πορείας»

Για πολλούς Ισπανούς, το ενδεχόμενο το Μαρόκο να επιχειρήσει την προσάρτηση εδαφών δεν αποτελεί απλή θεωρητική υπόθεση. Πολλοί θυμούνται ακόμη την «Πράσινη Πορεία» του 1975, η οποία οδήγησε στην παράδοση της Ισπανικής Σαχάρας.

«Το Ραμπάτ έστειλε δεκάδες χιλιάδες πολίτες να κατακλύσουν τα συνοριακά σημεία στην Ισπανική Σαχάρα το 1975, ενώ ο δικτάτορας Φρανθίσκο Φράνκο διένυε τις τελευταίες ημέρες της ζωής του», δήλωσε ο Χοσέ Λουίς Ροντρίγκεθ Χιμένες, καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Ρέι Χουάν Κάρλος της Μαδρίτης.

«Εκείνη την περίοδο δεν ήταν σαφές ποιος κυβερνούσε – ή ποιος θα κυβερνούσε– την Ισπανία, και το Μαρόκο εκμεταλλεύτηκε την αδυναμία του ισπανικού κράτους για να καταλάβει την περιοχή», πρόσθεσε.

Μισό αιώνα αργότερα, υποστήριξε ότι ο βασιλιάς του Μαρόκου Μοχάμεντ ΣΤ΄ έχει εντοπίσει παρόμοια αδυναμία στον Σάντσεθ, του οποίου η κυβέρνηση μειοψηφίας δυσκολεύεται να νομοθετήσει και βρίσκεται αντιμέτωπη με σκάνδαλα διαφθοράς.

Οπως είπε ο Γκαρθία-Μαργάγιο: «Δεν έχω την παραμικρή αμφιβολία ότι η αδυναμία της σημερινής κυβέρνησης έχει συμβάλει σε αυτή την κρίση».

Ο ιστορικός Ροντρίγκεθ Χιμένες υποστήριξε ότι το Ραμπάτ έχει κατά καιρούς δοκιμάσει την αποφασιστικότητα της Μαδρίτης να υπερασπιστεί τα εδάφη της στη βόρεια Αφρική.

Το 2002, Μαροκινοί πεζοναύτες πραγματοποίησαν «εισβολή» στη νησίδα Περεχίλ, ακατοίκητο ισπανικό νησί κοντά στη Θέουτα, προκαλώντας κρίση μιας εβδομάδας που έληξε όταν ισπανικές ειδικές δυνάμεις τους απομάκρυναν.

Σε ένα περιστατικό που θυμίζει έντονα τη μαζική είσοδο μεταναστών στη Θέουτα την περασμένη εβδομάδα, το 2021 περίπου 8.000 άνθρωποι εισήλθαν στην αυτόνομη πόλη όταν το Μαρόκο απέσυρε αιφνιδίως τους συνοριοφύλακές του.

Ο Ροντρίγκεθ Χιμένες υποστήριξε ότι ο Σάντσεθ έκανε λάθος όταν απάντησε τότε ανατρέποντας την παραδοσιακή ισπανική θέση υπέρ της αυτοδιάθεσης της Δυτικής Σαχάρας και αποδεχόμενος την προσπάθεια του Μαρόκου να ελέγξει την αμφισβητούμενη περιοχή.

«Η κυβέρνηση επέλεξε να κατευνάσει το Ραμπάτ, χωρίς να κατανοήσει ότι αυτό θεωρήθηκε ένδειξη αδυναμίας από το Μαρόκο, μια χώρα που δεν είναι φίλη μας και έχει κάθε συμφέρον να εκμεταλλεύεται τις αδυναμίες μας», είπε.

«Αυτό που συνέβη την περασμένη εβδομάδα ήταν μια πρόβα για ενδεχόμενη εισβολή», πρόσθεσε. «Και το Ραμπάτ σημείωσε την πλήρη αδυναμία της Μαδρίτης να αποκρούσει αυτή την επίθεση».

«Η ισπανικότητα πέρα από κάθε αμφιβολία»

Οι Ισπανοί αξιωματούχοι απορρίπτουν την άποψη ότι η κρίση στη Θέουτα έκανε τη Μαδρίτη να εμφανιστεί αδύναμη.

Ο υπουργός Εσωτερικών Φερνάντο Γκράντε-Μαρλάσκα δήλωσε χθες, Τρίτη, ότι η κρίση απέδειξε πως η χώρα παραμένε «ισχυρός» περιφερειακός παράγοντας.

Η ικανότητα προβολής ισχύος απέναντι στο Ραμπάτ γίνεται ολοένα σημαντικότερη καθώς η δέσμευση του ΝΑΤΟ για την υπεράσπιση της Θέουτα και της Μελίγια φαίνεται λιγότερο βέβαιη από ό,τι στο παρελθόν.

Το 2022, ο τότε γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Γενς Στόλτενμπεργκ είχε αναφέρει συγκεκριμένα ότι οι δύο πόλεις καλύπτονταν από την ομπρέλα της Συμμαχίας.

Ωστόσο, από τότε τα δεδομένα έχουν αλλάξει. Ο Τραμπ έχει αμφισβητήσει τη δέσμευση του ΝΑΤΟ για συλλογική άμυνα και οι σχέσεις του με την Ισπανία –την οποία έχει επανειλημμένα επικρίνει για ανεπαρκείς αμυντικές δαπάνες και για τη μη στήριξη του πολέμου στο Ιράν– είναι ιδιαίτερα τεταμένες.

Ερωτηθείς για τη θέση του ΝΑΤΟ σήμερα, αξιωματούχος δήλωσε: «Δεν κάνουμε υποθέσεις για υποθετικά σενάρια», προσθέτοντας ότι η Συμμαχία «είναι έτοιμη και κατάλληλα προετοιμασμένη να προστατεύσει και να υπερασπιστεί όλους τους συμμάχους».

Ο Γκαρθία-Μαργάγιο δήλωσε ότι η δέσμευση συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ εξαρτάται από «την προθυμία των συμμάχων μας να μας στηρίξουν… η ερμηνεία των όρων οποιασδήποτε συνθήκης είναι τελικά πολιτική απόφαση».

«Η ισπανικότητα της Θέουτα και της Μελίγια είναι πέρα από κάθε αμφιβολία και αναγνωρίζεται ως τέτοια από το διεθνές δίκαιο και ολόκληρο τον κόσμο», δήλωσε στο Politico εκπρόσωπος του ισπανικού υπουργείου Εξωτερικών.

Με πληροφορίες από Politico