Καθώς η Ουάσιγκτον θέτει σε εφαρμογή το τελευταίο σχέδιό της με στόχο να παραλύσει την ιρανική οικονομία, η Ισλαμική Δημοκρατία απειλεί με αντίδραση τόσο σε περιφερειακό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο, επιδιώκοντας να αυξήσει το κόστος για τις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά και για την υπόλοιπη διεθνή κοινότητα.

Σε συνέντευξη Τύπου τη Δευτέρα (23/08), ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ θα βάλουν στο στόχαστρο ένα σύνθετο δίκτυο που το Ιράν οικοδομεί εδώ και χρόνια και το οποίο επιτρέπει σε ιρανικές οντότητες να παρακάμπτουν το εκτεταμένο καθεστώς κυρώσεων της Ουάσιγκτον.

Η κίνηση έρχεται έπειτα από έξι μήνες πολέμου, τον οποίο εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ και που έχει έκτοτε οδηγηθεί σε αδιέξοδο, ελλείψει διπλωματικής λύσης.

Οι εκτεταμένες δευτερογενείς κυρώσεις που ανακοίνωσε ο Μπέσεντ προβλέπουν μέτρα εις βάρος εμπορικών εταίρων του Ιράν σε τομείς στους οποίους βασίζεται η Τεχεράνη για να στηρίζει την οικονομία της, όπως τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, η τεχνολογία και η ναυτιλία.

Ωστόσο, η πολυαναμενόμενη ανακοίνωση των μέτρων που ο Ντόναλντ Τραμπ είχε χαρακτηρίσει ως οικονομική «D-Day» άφησε αρκετούς ανικανοποίητους. Η Ουάσιγκτον απέφυγε τελικά να επιβάλει νέα μέτρα μεγάλης κλίμακας και επέλεξε να επικεντρωθεί κυρίως στην επέκταση και την αυστηρότερη εφαρμογή των ήδη υφιστάμενων κυρώσεων, προειδοποιώντας παράλληλα ότι μπορεί να ακολουθήσουν βαρύτερες ποινές για τις χώρες που δεν θα περιορίσουν τις σχέσεις τους με το Ιράν.

Η Τεχεράνη, όμως, αντί να υποχωρήσει απέναντι στις απειλές, προβάλλει τη δική της δυνατότητα να προκαλέσει αντίστοιχο οικονομικό και στρατηγικό κόστος. Προειδοποιεί για διεύρυνση των επιθέσεων εναντίον πετρελαιοπαραγωγών χωρών της περιοχής και ευρωπαϊκών κρατών, ενώ αφήνει πλέον αιχμές ακόμη και για πιθανή στρατιωτικοποίηση του πυρηνικού της προγράμματος.

«Παίζουμε σκάκι εδώ και πολύ καιρό… αλλά μάθαμε να παίζουμε και πόκερ», δήλωσε τη Δευτέρα (23/08) στους δημοσιογράφους ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Εσμαΐλ Μπαγαεΐ.

«Εδώ και κάποιο διάστημα παίζουμε έναν συνδυασμό και των δύο», πρόσθεσε.

Το CNN εξετάζει τους βασικούς τρόπους με τους οποίους το Ιράν θα μπορούσε να απαντήσει στη νέα οικονομική κλιμάκωση των ΗΠΑ.

Να εκτινάξει ακόμη περισσότερο την τιμή του πετρελαίου

Εδώ και μήνες, το Ιράν εμποδίζει πλοία να χρησιμοποιούν τα Στενά του Ορμούζ, περιορίζοντας τη δυνατότητα των χωρών της περιοχής να εξάγουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο μέσω μιας θαλάσσιας οδού από την οποία, πριν από τον πόλεμο, περνούσε περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών.

Την ίδια ώρα, οι Χούθι της Υεμένης, σύμμαχοι της Τεχεράνης, έχουν ανοίξει νέο μέτωπο στην Ερυθρά Θάλασσα, βάζοντας στο στόχαστρο σαουδαραβικές εξαγωγές πετρελαίου αλλά και ενεργειακές υποδομές.

Πλέον, κορυφαίοι στρατιωτικοί αξιωματούχοι της Ισλαμικής Δημοκρατίας απειλούν με πλήγματα σε ενεργειακούς στόχους ακόμη και πέρα από τα Στενά του Ορμούζ, κάτι που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο και νέες διαδρομές μεταφοράς πετρελαίου που έχουν δημιουργηθεί για να παρακάμπτουν τον στρατηγικό θαλάσσιο δίαυλο.

«Εάν συνεχιστεί ο οικονομικός πόλεμος, ούτε μία σταγόνα πετρελαίου δεν θα εξάγεται, ούτε μέσω των Στενών του Ορμούζ ούτε από οποιοδήποτε άλλο σημείο του Περσικού Κόλπου», έγραψε στο X ο Μοχσέν Ρεζαεΐ, επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν.

«Θα απαντήσουμε με τρόπο που θα μοιάζει με σεισμό», προειδοποίησε αργότερα σε τηλεοπτική συνέντευξη.

Ενδεχόμενες επιθέσεις ή νέες διαταραχές στη ναυσιπλοΐα θα μπορούσαν να οδηγήσουν ακόμη ψηλότερα τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου και, κατ’ επέκταση, να αυξήσουν τις τιμές της βενζίνης στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Με τη συνδρομή του αμερικανικού πολεμικού ναυτικού, πετρελαϊκές εταιρείες της Σαουδικής Αραβίας, του Κουβέιτ, του Κατάρ και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων έχουν αρχίσει να απενεργοποιούν τους αναμεταδότες των δεξαμενόπλοιών τους, επιχειρώντας να αποφύγουν τον εντοπισμό τους από τις ιρανικές αρχές.

Οι εξαγωγές συνεχίζονται σε κάποιο βαθμό, ωστόσο οι διελεύσεις παραμένουν πολύ χαμηλότερες σε σχέση με τα επίπεδα πριν από τον πόλεμο.

Η Σαουδική Αραβία έχει εκτρέψει περίπου 5 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως μέσω του αγωγού Ανατολής – Δύσης, ο οποίος της επιτρέπει να εξάγει πετρέλαιο μέσω της Ερυθράς Θάλασσας αντί των Στενών του Ορμούζ. Αλλοι παραγωγοί της Μέσης Ανατολής έχουν ανακατευθύνει επιπλέον περίπου 2 εκατ. βαρέλια την ημέρα, παρακάμπτοντας τα Στενά.

Το Ιράν έχει καταστήσει σαφές ότι παρακολουθεί αυτά τα δεξαμενόπλοια. Μάλιστα, έδωσε στη δημοσιότητα κατάλογο με 45 πλοία τα οποία κατηγορεί ότι δεν συμμορφώνονται με τους κανόνες που επιχειρεί να επιβάλει στη ναυσιπλοΐα μέσω του Ορμούζ.

Παράλληλα, προειδοποίησε ότι τα πλοία που παραβιάζουν τα πρωτόκολλά του ενδέχεται να αντιμετωπίσουν στο μέλλον περιορισμούς στη διέλευσή τους, όπως «πρόστιμα, κράτηση ή κατάσχεση».

Διεύρυνση του πολέμου πέρα από τη Μέση Ανατολή

Η Τεχεράνη θα μπορούσε επίσης να στρέψει τους πυραύλους της εναντίον στόχων πολύ πιο μακριά από την άμεση περιοχή της σύγκρουσης.

Τη Δευτέρα (23/08), το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών αναφέρθηκε σε αμερικανικά αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού που απογειώνονται από το έδαφος της Βουλγαρίας, προειδοποιώντας ότι η Τεχεράνη θα μπορούσε να πλήξει τη χώρα, η οποία είναι μέλος τόσο της Ευρωπαϊκής Ενωσης όσο και του ΝΑΤΟ.

«Το Ιράν έχει το νόμιμο δικαίωμα να πλήξει το σημείο από το οποίο προέρχεται οποιαδήποτε επιθετική ενέργεια», δήλωσε ο Μπαγαεΐ.

Οπως πρόσθεσε, η Τεχεράνη έχει καταστήσει σαφές ότι «οποιαδήποτε ενέργεια θεωρείται υποστήριξη της αμερικανικής και της ισραηλινής στρατιωτικής επίθεσης κατά του Ιράν συνιστά, βάσει του διεθνούς δικαίου, συμμετοχή σε επιθετική ενέργεια».

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, το Ιράν έχει πλήξει 11 χώρες, κυρίως στην περιοχή του Κόλπου. Θεωρείται επίσης ότι έχει επιτεθεί σε βάση που χρησιμοποιείται από βρετανικές δυνάμεις στην Κύπρο, ενώ φαίνεται να έχει αποδείξει ότι διαθέτει την ικανότητα να φτάσει έως νησιά του Ινδικού Ωκεανού που χρησιμοποιούνται από αμερικανικές δυνάμεις, εκατοντάδες μίλια μακριά.

Ενα ιρανικό πλήγμα εναντίον χώρας της Ε.Ε. και συμμάχου των ΗΠΑ, όπως η Βουλγαρία, η οποία είναι παράλληλα μέλος του ΝΑΤΟ, θα αποτελούσε εξαιρετικά σοβαρή κλιμάκωση.

«Το Ιράν θα θεωρήσει τη συμμετοχή ή την υποστήριξη οποιασδήποτε χώρας στον οικονομικό πόλεμο της Αμερικής εναντίον του ιρανικού λαού ως πράξη πολέμου», δήλωσε ο Ρεζαεΐ.

Στο τραπέζι αλλαγή του πυρηνικού δόγματος

Το Ιράν επιμένει εδώ και χρόνια ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα και πως δεν επιδιώκει να κατασκευάσει πυρηνικό όπλο, παρά τους ισχυρισμούς του Ισραήλ και των ΗΠΑ που έχουν οδηγήσει σε επανειλημμένα πλήγματα κατά ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων.

Μετά τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, ο οποίος είχε απαγορεύσει την κατασκευή πυρηνικών όπλων, σε ορισμένους κύκλους του ιρανικού καθεστώτος κερδίζει σταδιακά έδαφος η συζήτηση για αποχώρηση από τη Συνθήκη Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Οπλων (NPT).

Η Συνθήκη δεσμεύει τα κράτη-μέλη που δεν διαθέτουν πυρηνικά όπλα να μην αποκτήσουν τέτοιο οπλοστάσιο.

Περίπου μισός τόνος ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού, το οποίο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πυρηνικού όπλου, παραμένει θαμμένος εντός του Ιράν, με τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών να εκτιμούν ότι η Τεχεράνη έχει εντείνει τις προσπάθειές της για να απομονώσει και να προστατεύσει το συγκεκριμένο απόθεμα.

Το ιρανικό Κοινοβούλιο εξετάζει νομοσχέδιο για αποχώρηση από τη NPT, σύμφωνα με Ιρανούς βουλευτές.

Την Κυριακή (22/08), ο Ρεζαεΐ προχώρησε μάλιστα σε μία ασυνήθιστα σαφή αναφορά στο ενδεχόμενο ανάπτυξης πυρηνικού όπλου από τη χώρα.

«Ολόκληρος ο κόσμος λέει: “Αρα η NPT δεν έχει κανένα αποτέλεσμα;”», ανέφερε σε συνέντευξή του στην κρατική τηλεόραση.

«Οταν η Αμερική διεξάγει έναν τέτοιο πόλεμο, ο κόσμος αναρωτιέται: Γιατί να μην επιδιώξουμε κι εμείς την απόκτηση πυρηνικών όπλων;», πρόσθεσε.

Προσαρμογή και αποτροπή

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι ο συνδυασμός αποκλεισμού, κυρώσεων και στρατιωτικής δράσης από την Ουάσιγκτον δύσκολα θα οδηγήσει την Τεχεράνη στο να εγκαταλείψει τις βασικές διαπραγματευτικές της θέσεις: την οικονομική ανακούφιση από τις κυρώσεις και την αναγνώριση του ελέγχου της επί των Στενών του Ορμούζ.

«Το Ιράν εξακολουθεί να έχει τη δυνατότητα να μεταφέρει σε περιφερειακό επίπεδο το κόστος που του επιβάλλεται, απειλώντας τις ενεργειακές ροές, τις υποδομές και το εμπόριο στην περιοχή», δήλωσε στο CNN ο Σίνα Τουσί, ανώτερος ερευνητής στο Κέντρο Διεθνούς Πολιτικής στην Ουάσιγκτον.

«Οσο πιο ολοκληρωμένο προσπαθεί να καταστήσει η Ουάσιγκτον τον οικονομικό αποκλεισμό τόσο περισσότερες χώρες χρειάζεται να συνεργαστούν μαζί της – και, ενδεχομένως, τόσο περισσότερους παίκτες θα επιχειρήσει να πιέσει η Τεχεράνη ως απάντηση», πρόσθεσε.

Προς το παρόν, σύμφωνα με τον Τουσί, η στρατηγική του Ιράν αναμένεται να κινηθεί πάνω σε δύο παράλληλους άξονες: οικονομική προσαρμογή και αποτροπή μέσω της απειλής κλιμάκωσης.

Με άλλα λόγια, η Τεχεράνη θα προσπαθήσει να δημιουργήσει εναλλακτικές οικονομικές και εμπορικές «γραμμές ζωής» όπου αυτό είναι δυνατό, στέλνοντας ταυτόχρονα ένα σαφές μήνυμα προς την Ουάσιγκτον: μια απόπειρα πλήρους οικονομικού στραγγαλισμού του Ιράν δεν θα είναι χωρίς κόστος για ολόκληρη την περιοχή.