Με την ελπίδα να ξανασμίξει με τον γιο της, η Αϊτέν Ελχαμάν παρακολουθούσε καθηλωμένη στην τηλεόραση τη συζήτηση στην τουρκική Βουλή, η οποία αυτή την εβδομάδα ενέκρινε νόμο που επιτρέπει σε Κούρδους μαχητές να επιστρέψουν στις εστίες τους, στο πλαίσιο της ειρηνευτικής διαδικασίας για τον τερματισμό της εξέγερσης που διαρκεί εδώ και δεκαετίες.

Θυμήθηκε πως ο Μπαϊράμ έφυγε ένα πρωί από τη δουλειά του σε φούρνο, πριν από εννέα χρόνια, για να ενταχθεί στο παράνομο Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK), στο πλαίσιο της ένοπλης σύγκρουσης με την Τουρκία, η οποία έχει στοιχίσει τη ζωή σε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους.

«Γιε μου, αν μπορείς να με ακούσεις, γύρνα σπίτι. Τώρα υπάρχει ειρήνη. Για ποιο λόγο να συνεχίζεται αυτός ο πόλεμος; Ας μην πεθάνουν άλλα παιδιά», είπε σε συγκέντρωση που πραγματοποιείται εδώ και επτά χρόνια στην κατά κύριο λόγο κουρδική πόλη Ντιγιαρμπακίρ, όπου μητέρες μελών του PKK περιμένουν με την ελπίδα ότι θα ξαναδούν τα παιδιά τους.

«Αυτή η ελπίδα έγινε χαρά για ολόκληρη την Τουρκία. Εγινε χαρά για όλες τις μητέρες. Στο τέλος, οι μητέρες ήταν εκείνες που υπέφεραν».

Η νομοθεσία, που εγκρίθηκε αργά τη Δευτέρα, θεσπίζει το πλαίσιο για τη διάλυση του PKK. Ανοίγει τον δρόμο για επιστροφή και επανένταξη μαχητών από τα κρησφύγετά τους στο βόρειο Ιράκ, καθώς και για αναστολή ποινών φυλάκισης.

Η εξέλιξη αποτελεί σημαντικό βήμα προς τον τερματισμό μιας από τις μακροβιότερες ένοπλες εξεγέρσεις στον κόσμο. Η σύγκρουση έχει στοιχίσει τη ζωή σε περισσότερους από 40.000 ανθρώπους, έχει τροφοδοτήσει βαθιές κοινωνικές διαιρέσεις και, σύμφωνα με τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, έχει κοστίσει περισσότερα από 2 τρισ. δολάρια στην οικονομία. Εάν η διαδικασία στεφθεί με επιτυχία, θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντική παρακαταθήκη για τον Ερντογάν, ο οποίος βρίσκεται εδώ και 23 χρόνια στην εξουσία.

«Γιατί πήραμε τα βουνά;»

Ωστόσο, βετεράνοι του στρατού και οικογένειες μελών των δυνάμεων ασφαλείας που σκοτώθηκαν πολεμώντας το PKK εξέφρασαν την οργή τους για την προοπτική επανένταξης ανθρώπων που επί χρόνια θεωρούνταν τρομοκράτες.

Ο Ιμπραχίμ Τσαλακόγλου, βετεράνος που έδειξε τα σημάδια στο πόδι του από τραυματισμό σε συγκρούσεις με την οργάνωση, δήλωσε ότι η προοπτική επιστροφής πρώην μαχητών τον έκανε να αναρωτηθεί για τις θυσίες των Τούρκων στρατιωτών που πολέμησαν το PKK στα βουνά.

«Αν επρόκειτο να ψηφίσουν αυτόν τον νόμο, γιατί εγώ πήγα στα βουνά; Γιατί μας έστειλαν εκεί;», δήλωσε στο Reuters σε διαμαρτυρία για τα δικαιώματα των βετεράνων στην Αγκυρα.

Το PKK, το οποίο έχει χαρακτηριστεί τρομοκρατική οργάνωση από την Τουρκία, τις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ενωση, πήρε τα όπλα εναντίον του τουρκικού κράτους το 1984. Πέρυσι, ο φυλακισμένος ηγέτης του PKK, Αμπντουλάχ Οτσαλάν, κάλεσε σε διάλυση της οργάνωσης. Ακολούθησε συμφωνία τρεις μήνες αργότερα.

Στη διαδήλωση στην Αγκυρα, ο επικεφαλής ένωσης βετεράνων και οικογενειών μελών των δυνάμεων ασφαλείας που σκοτώθηκαν στη σύγκρουση αναφερόμενος στην κοινοβουλευτική απόφαση έκανε λόγο για «συγχώρεση» του PKK.

«Είναι μεγάλη ντροπή για τη δημοκρατία της Τουρκίας. Ως οικογένειες μαρτύρων και βετεράνων, δεν θα το αποδεχθούμε ποτέ», δήλωσε ο επικεφαλής της ένωσης, Ερντέμ Τσερτζίογλου.

Η εκστρατεία του PKK είχε αρχικά στόχο τη δημιουργία ανεξάρτητου κουρδικού κράτους στη νοτιοανατολική Τουρκία, αλλά αργότερα επικεντρώθηκε στη διεκδίκηση αυτονομίας και πολιτικών δικαιωμάτων για τους Κούρδους.

Δύσκολο να το αποδεχθεί η κοινωνία

Ο Αϊντίν Ερντέμ, γενικός διευθυντής της εταιρείας ερευνών και συμβούλων KONDA με έδρα την Κωνσταντινούπολη, δήλωσε ότι για όλες τις πλευρές η διαδικασία να πειστεί η κοινωνία πως η ειρήνη είναι εφικτή είναι δύσκολη.

«Είναι δύσκολο για την κοινωνία να το χωνέψει, επειδή όλα αυτά τα μέλη του PKK αποκαλούνταν “δολοφόνοι μωρών” επί τρεις δεκαετίες», δήλωσε στο Reuters.

«Από την άλλη πλευρά, είναι δύσκολο να το χωνέψει και η κουρδική κοινωνία, επειδή πλέον δεν εμπιστεύεται το AKP του Ερντογάν, ούτε το κράτος».

Η Χατιτζέ Γιασάρ, της οποίας οι δύο γιοι εντάχθηκαν στο PKK και δεν επέστρεψαν ποτέ, χαιρέτισε την προοπτική ειρήνης, αλλά εξέφρασε δυσπιστία.

«Θέλουμε ειρήνη αυτή τη στιγμή, αλλά πρέπει να είναι έντιμη ειρήνη», τόνισε, προσθέτοντας: «Εμπιστευόμαστε τους αντάρτες, αλλά δεν εμπιστευόμαστε το κράτος, γιατί εδώ και περισσότερα από 100 χρόνια μάς εξαπατούν».

Ο νέος νόμος δεν αντιμετωπίζει τα ευρύτερα κουρδικά αιτήματα για διευρυμένα πολιτικά και πολιτιστικά δικαιώματα, αλλαγές στην αντιτρομοκρατική νομοθεσία ή το καθεστώς του Οτσαλάν, ο οποίος κρατείται στη φυλακή στο νησί Ιμραλί, στη Θάλασσα του Μαρμαρά, νότια της Κωνσταντινούπολης, από το 1999.

Ο Αχμέτ Μπουγιούκμπουρτς, ο μικρότερος αδελφός του οποίου ήταν στρατιώτης όταν σκοτώθηκε στη σύγκρουση, δήλωσε ότι δεν αντιτίθεται στην επανένταξη των μελών του PKK υπό την προϋπόθεση ότι θα δείξουν μεταμέλεια.

«Αν οι άνθρωποι συνειδητοποιήσουν πραγματικά τα λάθη τους και εργαστούν για το καλό της κοινωνίας και της χώρας, η επανένταξη μπορεί να πετύχει. Αν δεν υπάρχει ειλικρίνεια, θα αποτύχει», σημείωσε.