Η εξέλιξη του ρόλου του θεσμού του Επιτρόπου Διοικήσεως τόσο στην Κύπρο όσο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση με την διεύρυνση των αρμοδιοτήτων του βρέθηκαν στο επίκεντρο πρώτης ημέρας εργασιών του περιφερειακού Συνεδρίου, με αφορμή την συμπλήρωση 35 χρόνων από την ίδρυση του θεσμού του Επιτρόπου Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στην Κύπρο. Κατά την διάρκεια του Συνεδρίου συζητηθήκαν μεταξύ άλλων η εξέταση παραπόνων από πολίτες, οι πολλαπλές δραστηριότητες των Επιτρόπων αλλά και η ενίσχυση του θεσμού.

Κατά την ομιλία της, η Επίτροπος Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Μαρία Στυλιανού Λοττίδη με αφορμή την συμπληρωση των 35 ετών από την ίδρυση του θεσμού του στην Κύπρο, τόνισε πως η επέτειος δεν αποτελεί μόνο μια στιγμή απολογισμού, αλλά μια ευκαιρία προκυμένουν να διαφανεί πως οι θεσμοί μπορούν ανταποκριθούν αποτελεσματικότερα στις ανάγκες των κοινωνιών.

Βίντεο από τις εργασίες του συνεδρίου.

Η εξέλιξη στην Κύπρο

Από την εξέταση ατομικών παραπόνων και τον έλεγχο της κακοδιοίκησης, στην Κύπρο ο θεμσός έχει αναδειχθεί σε έναν πολυδιάστατο οργανισμό προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, προώθησης της ισότητας, ενίσχυσης της λογοδοσίας και διασφάλισης της χρηστής διοίκησης, σήμειωσε η Επίτροπος. Πιο συγκεκριμένα στη χώρα μας, ο θεμσός του Επιτρόπου Διοικήσεως, πέρα από τον παραδοσιακό έλεγχο της δημόσιας διοίκησης, ασκεί αρμοδιότητες Εθνικού Θεσμού Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Φορέα Ισότητας και Καταπολέμησης των Διακρίσεων, καθώς και Ανεξάρτητου Μηχανισμού Προώθησης, Προστασίας και Παρακολούθησης της εφαρμογής της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες.

Εξάλλου σύμφωνα με την κ. Μαρία Στυλιανού Λοττίδη, το γραφείο στην Κύπρο λειτουργεί και ως Εθνικός Μηχανισμός Πρόληψης των Βασανιστηρίων, ως Μηχανισμός Παρακολούθησης των Αναγκαστικών Επιστροφών, ενώ έχει αναλάβει πρόσθετες αρμοδιότητες ανεξάρτητης παρακολούθησης της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων στο πλαίσιο ευρωπαϊκών προγραμμάτων και διαδικασιών που συνδέονται με τη μετανάστευση και τη διαχείριση των συνόρων. «Πρόκειται για διαφορετικές, αλλά ουσιαστικά συμπληρωματικές αποστολές, που υπηρετούν έναν κοινό σκοπό την προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας», τόνισε η Επίτροπος.

Μεταξύ άλλων, η Επίτροπος έστειλε μήνημα για το μέλλον των θεσμού, υπογραμμίζοντας πως «το μέλλον δεν θα καθοριστεί μόνο από τις δυσκολίες που θα αντιμετωπίσουμε, αλλά κυρίως από την ικανότητά μας να εξελισσόμαστε, να συνεργαζόμαστε και να μετατρέπουμε τις κοινές μας αξίες σε ουσιαστικά αποτελέσματα».

Στη δική του παρέμβαση, ο Director General, Directorate General Human Rights and Rule of Law, Council of Europe, Gianluca Esposito, αναγνώρισε τη συμβολή του θεσμού του Επιτρόπου Διοικήσεως στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών και στην προστασία των δικαιωμάτων τους. Με αφορμή την συμπλήρωση των 35 ετών του θεσμού στην Κύπρο, τόνισε πως η επέτειος αποτελεί ευκαιρία προβληματισμού για τον εξελισσόμενο ρόλο του θεσμού, τη διεύρυνση των αρμοδιοτήτων τους και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν όταν καλούνται να διαχειριστούν νέα προβλήματα

Όπως ανέφερε, οι ανεξάρτητοι θεσμοί δίνουν φωνή στους πολίτες και βοηθούν στην αντιμετώπιση των παραπόνων τους. Επιπλέον τόνισε πως το Συμβούλιο της Ευρώπης θεωρεί τον θεσμό του Επιτρόπου σημαντικό για την μετατροπή των ευρωπαϊκών προτύπων σε πρακτική προστασία των ανθρώπων. Τέλος ανέφερε πως το σημερινό Συνέδριο έδωσε τη δυνατότητα για ανταλλαγή εμπειριών και συζήτησης για την αποτελεσματική ανταπόκριση στις μεταβαλλόμενες ανάγκες και προκλήσεις.

Ο Βουλευτής του ΔΗΣΥ, και Πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπή Θεσμών, Αξιών και Επιτρόπου Διοικήσεως, Δημήτρης Δημητρίου, στην δική παρέμβαση του εκβίασε τον θεσμό του Επίτροπου Διοικήσεως. Όπως τόνισε το στοίχημα είναι από ένα ατομικό παράπονο να αλλάξουμε μια νομοθεσία προκειμένου να επωφεληθεί αρκετός κόσμος. Παράλληλα έδωσε στην συγχαρητήρια στην Επίτροπο υπογραμμίζοντας πως έχουν μια πολύ καλή συνεργασία, ενώ σημείωσε πως Μαρία Στυλιανού Λοττίδη, τόλμησε τα προηγούμενα χρόνια να προωθήσει νομοσχέδιο στη Βουλή για περιορισμό των θητειών του εκάστοτε Επίτροπου.

Από τα παράπονα στις αλλαγές

Στην πρώτη θεματική ενότητα του Συνεδρίου υπό τον τίτλο, «From Complaints to Impact: The Evolving Role of Ombudsman Institutions», συζητήθηκε η εξέλιξη του θεσμού του Επιτρόπου Διοικήσεως. Επίσης η συζήτηση επικεντρώθηκε στον τρόπο με τον οποίο η ανεξάρτητη εποπτεία και οι συστάσεις των Επιτρόπων μπορούν να συμβάλλουν στη χρηστή διοίκηση, αλλά και την ενίσχυση της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Ο Reinier Van Zutphen, President of the IOI Europe, Member of the IOI World Board of Directors, National Ombudsman of the Netherlands, κατά την διάρκεια της συζήτησης αναφέρθηκε στην δική του πορεία όντας Επίτροπος της Ολλανδίας, σημειώνοντας πως αρχικά, θεωρούσε ότι η βασική του αρμοδιότητα ήταν η εξέταση μεμονωμένων παραπόνων ωστόσο συνειδητοποίησε ότι πίσω από ένα ατομικό παράπονο μπορεί να κρύβονται πολύ μεγαλύτερα και συστημικά προβλήματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το σκάνδαλο που συνέβη τα προηγούμενα χρόνια στην Ολλανδία με τα επιδόματα παιδικής φροντίδας το οποίο επηρέασε περισσότερες από χιλιάδες οικογένειες, με αποτέλεσμα να υποστούν σοβαρά οικονομικά προβλήματα.

Την ανάγκη ο θεσμός του Επιτρόπου να ενισχύσει τον ρόλο του στην πρόληψη της κακοδιοίκησης υπογράμμισε στην τοποθέτηση ο εκπρόσωπος της Μάλτας Joseph Zammit McKeon. Όπως ανέφερε η διερεύνηση των ατομικών παραπόνων παραμένει βασική αποστολή του θεσμού. Υπογράμμισε πως κάθε παράπονο αντιπροσωπεύει έναν άνθρωπο που αναζητεί δίκαιη μεταχείριση. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο γεγονός ότι τα παράπονα ενός πολίτη συχνά αποκαλύπτουν επαναλαμβανόμενα προβλήματα, όπως για παράδειγμα ασάφειες σε νομοθεσίες.

Η Anahit Manasyan, από την Αρμενία τόνισε τον εξελισσόμενο ρόλο του θεσμού σημειώνοντας πως δεν πρέπει να περιορίζονται στην εξέταση και διεκπεραίωση ατομικών παραπόνων αλλά να συμβάλουν στην ουσιαστική αλλαγή της κοινωνίας. Από την εμπειρία της στην Αρμενία επισήμανε πως η επαναλαμβανόμενη υποβολή παραπόνων για το ίδιο ζήτημα αποτελεί ένδειξη ύπαρξης ενός ευρύτερου συστημικού προβλήματος.

Η Carmit Fenton, Director General of the Ombudsman Office, State Comptroller and Ombudsman of Israel, επισήμανε πως ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα του θεσμού είναι η διαχρονική επικοινωνία του με το σύνολο του δημόσιου τομέα. Όπου με τις επαγγελματικές σχέσεις που έχουν αναπτύξει μέλη του προσωπικού με το δημόσιο, μπορούν να εντοπίζουν γρήγορα τους αρμόδιους και α εξασφαλίζουν άμεσες απαντήσεις για την επίλυση προβλημάτων.

Περισσότερες αρμοδιότητες

Στη δεύτερη θεματική ενότητα, «The Expanding Mandate of Ombudsman Institutions: Balancing Multiple Complementary Responsibilities», αναλύθηκε η διεύρυνση των αρμοδιοτήτων του θεσμού. Η συζήτηση επικεντρώθηκε στις ευκαιρίες και οι προκλήσεις που δημιουργεί η συγκέντρωση αρκετών αρμοδιοτήτων σε ένα θεσμό.

Η Katarina Mitrovski, Local Ombudsman, Regional Office Niš, Serbia, President of the Network of Ombudsmen of Serbia, στην ομιλία της τόνισε πως ο θεσμός μπορεί να εξετάζει υποθέσεις στις οποίες ενδέχεται να υπάρχουν προβλήματα ή λάθη στη λειτουργία των τοπικών αρχών. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην ανάγκη ο θεσμός να βρίσκεται κοντά στους πολίτες. Όπως εξήγησε, το γραφείο του Επιτρόπου θα πρέπει να επισκέπτεται τις τοπικές κοινότητες και να ενημερώνει τους κατοίκους για τη βοήθεια που μπορεί να τους προσφέρει, ωστόσο υπογράμμισε πως η μεγαλύτερη αξία είναι στη δυνατότητα περισσότερων πολιτών να έχουν πρόσβαση στην προστασία των δικαιωμάτων τους. Παράλληλα τόνισε πως η ανεξαρτησία και η αμεροληψία του θεσμού θα πρέπει πάντα να διαφυλάσσονται.

Ο Issam Abualhaj Aruri, Commissioner General of the ICHR από το Κράτος της Παλαιστίνης, επισήμανε πως αρμοδιότητες του γραφείου του αυξάνονται λόγω νομοθεσίας αλλά συχνά λόγω των αλλαγών στις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες του κόσμου. Αναφέρθηκε σε περιπτώσεις διαμεσολάβησης ανάμεσα σε κυβέρνηση συνδικαλιστικών οργανώσεων εκπαιδευτικών και γιατρών για σοβαρά ζητήματα. Σε σχέση με την διεύρυνση των αρμοδιοτήτων, αυτή θα πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή στη διατήρηση της ανεξαρτησίας και την αξιοπιστίας του θεσμού.

Από την πλευρά της Erinda Ballanca, Member (Observer) on the Management Board of EU Fundamental Rights Agency (FRA), Former President of AOM, Former People’s Advocate of the Republic of Albania, μίλησε για τις προκλήσεις που αντιμετώπισε κατά τη θητεία στην Αλβανία. Όπως ανέφερε, μία από τις μεγαλύτερες δυσκολίες ήταν να εξηγήσει στους πολίτες τη σημασία και τον πραγματικό ρόλο του θεσμού, καθώς αρκετοί πολίτες θεωρούσαν πως πρόκειται για δικηγόρο των πολιτών με αποτέλεσμα να ζητούν υπεράσπιση τους. Αναφέρθηκε επίσης στην συνεργασία με τους άλλους θεσμούς και Επιτρόπους σε ζητήματα όπως η καταπολέμηση των διακρίσεων. Αναφορικά με τις αυξημένες αρμοδιότητες αυτές βασίστηκαν στο Σύνταγμα της χώρας.

Συστάσεις με ουσιαστικό αντίκτυπο

Η τρίτη και τελευταία θεματική ενότητα με τίτλο «Enhancing the Effectiveness of Ombudsman Institutions: Recommendations, Impact and Public Confidence», εξέτασε την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των Επιτρόπων, την εφαρμογή των συστάσεών τους και την εμπιστοσύνη του κοινού. Πιο συγκεκριμένα εξετάστηκαν οι παράγοντες που βοηθούν το θεσμό να ολοκληρώσει τις αρμοδιότητες του.

Ο Armen Avetisyan, μιλώντας εκ μέρους του ΟΗΕ, μίλησε στη διαχείριση αρκετών αρμοδιοτήτων από τους Επιτρόπους αλλά και τις προκλήσεις που συνδέονται με τη λειτουργία Εθνικών Μηχανισμών Πρόληψης. Σύμφωνα με τον Armen Avetisyan σύσταση Εθνικού Μηχανισμού Πρόληψης αποτελεί κεντρική υποχρέωση κάθε κράτους. Παγκοσμίως λειτουργούν περίπου 80 τέτοιοι μηχανισμοί, οι περισσότεροι εντός θεσμών Επιτρόπων Διοικήσεως, κάτι που συμβαίνει και στην Κύπρο.

Όπως εξήγησε οι περισσότεροι Επίτροποι διερευνούν παράπονα, αντίθετα Εθνικός Μηχανισμός Πρόληψης έχει ως κύριο έργο να εντοπίζει κινδύνους. Τόνισε πως η υποχρέωση του κράτους ολοκληρώνονται με τον ορισμό του μηχανισμού αλλά θα πρέπει να εξασφαλίσουν την ανεξαρτησία του. Με αφορμή τα 35 χρόνια του Γραφείου της Επιτρόπου Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στην Κύπρο, ο Armen Avetisyan υπογράμμισε ότι οι πολλαπλές αρμοδιότητες μπορούν ενισχύσουν την επιρροή.