Να αναπροσαρμόσει την περιφερειακή στρατηγική της στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής – Βόρειας Αφρικής ωθεί την Αθήνα η υλοποίηση της δυσάρεστης αλλά αναμενόμενης εξέλιξης της υπογραφής συμφωνίας Τουρκίας, Πακιστάν και Σαουδικής Αραβίας στη Μέκκα για αμοιβαία αμυντική συνδρομή σε περίπτωση που κάποια από τις τρεις χώρες κάνει επίκληση της σχετικής ρήτρας. Προς το παρόν, εκτός της πολυμερούς αυτής συμμαχίας έμεινε η Αίγυπτος, η οποία, ωστόσο, έχει βολιδοσκοπηθεί, όπως παραδέχθηκε σε συνέντευξή του και ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας Χακάν Φιντάν, ο οποίος, μάλιστα, περιέγραψε το εν λόγω σχήμα ως προσπάθεια να «επανέλθει» στην περιοχή αυτή η σταθερότητα που λείπει από την εποχή της «αποχώρησης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας».

Η άρνηση της Αιγύπτου φαίνεται να οφείλεται περισσότερο στη δική της τάση να μη λάβει σαφή θέση στους διάφορους ανταγωνισμούς που δημιουργεί το συγκεκριμένο σχήμα, όπως ανάμεσα στη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), την Ελλάδα και την Κύπρο και την Τουρκία, και, κυρίως, την Ινδία και το Πακιστάν. Επιπλέον, για την Αίγυπτο η διώρυγα του Σουέζ αποτελεί την πλέον σημαντική πύλη εσόδων (κρίσιμου συναλλάγματος) για την οικονομία, ως εκ τούτου η προσωρινή απόσταση από την τριμερή συμμαχία, η οποία ενδεχομένως να βρεθεί απέναντι από τους Χούθι, έχει και αυτό τον χαρακτήρα.

Ο ρόλος των ΗΠΑ

Στην Αθήνα γνωρίζουν πολύ καλά ότι το Κάιρο θα εμβαθύνει τις σχέσεις με την Αγκυρα. Αυτό φάνηκε και πριν από περίπου δύο μήνες, όταν οι υπουργοί Εξωτερικών Αιγύπτου, Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν συναντήθηκαν σε αιγυπτιακό έδαφος, μάλιστα με τη συμμετοχή του Μασάντ Μπούλος, του Αμερικανολιβανέζου επιχειρηματία, ανώτερου συμβούλου του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για αφρικανικές και μεσανατολικές υποθέσεις, αλλά και συμπεθέρου του. Η αμερικανική εμπλοκή είναι, επίσης, σαφής στην υπόθεση της νέας συμμαχίας και αυτό είναι γνωστό στην Αθήνα. Το περιβάλλον του κ. Τραμπ ευνοεί αυτές τις περιφερειακές συμμαχίες. Η τριμερής συμμαχία έγινε και με την ενθάρρυνση των ΗΠΑ επιπλέον λόγω της ανάγκης που έχει αρχίσει να αναδύεται στην περιοχή, ειδικά μετά το φιάσκο του πολέμου τον Περσικό Κόλπο, το οποίο ανέδειξε και τα όρια της αμερικανικής ισχύος.

Πλέον, ένα από τα σκληρά διλήμματα με τα οποία θα έλθει σύντομα αντιμέτωπη η Αθήνα είναι η εξαιρετικά επιθετική τακτική που ακολουθεί το Ισραήλ, το οποίο θα πιέσει περισσότερο την Ελλάδα, τα ΗΑΕ και την Ινδία για περαιτέρω ενίσχυση των σχέσεών τους, επιχειρώντας να φτιάξει μια περιφερειακή αντισυσπείρωση. Παράλληλα, η προώθηση της τριμερούς συμμαχίας πλήττει διάφορα μεσοπρόθεσμα αλλά και μακροπρόθεσμα σχέδια των οποίων η Ελλάδα ήταν μέρος. Το πιο γνωστό είναι ο Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης (IMEC), κομβικό μέρος για την υλοποίηση του οποίου είναι, βεβαίως, η Σαουδική Αραβία. Η Ελλάδα και το Ισραήλ είχαν επενδύσει, μαζί με την Ινδία και τα ΗΑΕ, σε αυτό το σχέδιο, το οποίο, βέβαια, ευθύς εξαρχής ήταν αρκετά φιλόδοξο. Μάλιστα, η τελευταία εξέλιξη επιβεβαιώνει την εκτίμηση ότι ο IMEC θα ακολουθήσει την τύχη του East Med, δηλαδή δεν θα υλοποιηθεί λόγω κόστους αλλά και γεωπολιτικών μετατοπίσεων. Βέβαια, στην περίπτωση του IMEC ήδη το προηγούμενο χρονικό διάστημα αρκετοί Ευρωπαίοι είχαν κλίνει υπέρ της λύσης του Μεσαίου Διαδρόμου (Middle Corridor), δηλαδή αυτού που ενώνει την Κίνα και την Κεντρική Ασία με την Ευρώπη, μέσω Αζερμπαϊτζάν, Γεωργίας και Τουρκίας.

Ως προς το διπλωματικό σκέλος, αυτές οι συμφωνίες ενισχύουν τη θέση της Τουρκίας και στη Συρία, όπου το Ριάντ αποτελούσε κάποιου είδους αντίβαρο στην επιρροή της Aγκυρας. Η Αθήνα στο παρελθόν είχε ζητήσει τη μεσολάβηση και πιέσεις από το Ριάντ προς τη Δαμασκό για τον σεβασμό των δικαιωμάτων των χριστιανικών μειονοτήτων.

Οι διαρροές για τους Patriot

Η ανακοίνωση της συμφωνίας έφερε το περασμένο Σάββατο κάποιες διαρροές από το υπουργείο Εθνικής Aμυνας σχετικά με την ανανέωση της ανάπτυξης της πυροβολαρχίας Patriot στη Σαουδική Αραβία. Σύμφωνα με αυτές, η ανανέωση δεν γίνεται πλέον σε ετήσια βάση αλλά σε μηνιαία, υπονοώντας ότι αυτή μπορεί να ανακληθεί ανά πάσα στιγμή. Περαιτέρω προβληματικό για την Αθήνα είναι το γεγονός ότι η Ελλάδα έχει υπογράψει δύο συμφωνίες με τη Σαουδική Αραβία. Στις 20 Απριλίου 2021, ο τότε υπουργός Εξωτερικών Νίκος Δένδιας είχε υπογράψει τη συμφωνία για το καθεστώς της Ελληνικής Δύναμης Σαουδικής Αραβίας (ΕΛΔΥΣΑ), δηλαδή της πυροβολαρχίας Patriot που βρίσκεται στο Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, με τον ομόλογό του Φεϊζάλ μπιν Φαρχάν Αλ Σαούντ.

Ενα χρόνο μετά (22/7/2022), ο τότε υπουργός Εθνικής Αμυνας Νίκος Παναγιωτόπουλος υπέγραφε μια συμφωνία αμυντικής συνεργασίας με το Ριάντ – και για λογαριασμό του Σαουδάραβα ομολόγου του ο βοηθός υπουργός Αμυνας για εκτελεστικές υποθέσεις Καλέντ Χ. Αλ Μπιγιάρι. Και οι δύο συμφωνίες κυρώθηκαν από τη Βουλή των Ελλήνων τον Ιούλιο του 2024 και, μάλιστα, ειδικά η δεύτερη έχει χρησιμοποιηθεί για την αγορά σε χαμηλές τιμές κάποιων ανταλλακτικών (για C-130). Βέβαια, καμία από τις δύο συμφωνίες δεν απαγορεύει τη συμφωνία με τρίτο κράτος, ούτε είθισται σε αυτού του είδους τις συμβάσεις.