Νέα συζήτηση γύρω από τη μορφή μιας ενδεχόμενης λύσης του Κυπριακού άνοιξε δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας Independent, το οποίο υποστηρίζει ότι στα Ηνωμένα Έθνη εξετάζονται ιδέες για μια σαφώς πιο αποκεντρωμένη διευθέτηση του προβλήματος. Το ρεπορτάζ, που δημοσιεύθηκε στις 12 Ιουλίου 2026, περιγράφει «ιδέες» και «σκέψεις» που αποδίδονται στην προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών για την Κύπρο, Μαρία Άνχελα Ολγκίν.

Η βασική διαπίστωση της βρετανικής εφημερίδας είναι ότι η υπό συζήτηση φόρμουλα θα μπορούσε να αποτελεί μια «νερωμένη» ή χαλαρή ομοσπονδιακή λύση, η οποία πλησιάζει περισσότερο από προηγούμενες προτάσεις στις τουρκικές αξιώσεις για δύο χωριστές πολιτικές οντότητες. Κατά την Independent, η επιδίωξη είναι να δημιουργηθεί μια δομή αρκετά ευέλικτη, ώστε η ελληνοκυπριακή πλευρά να μπορεί να την περιγράφει ως ομοσπονδία και η τουρκοκυπριακή ως συνομοσπονδία. Η γεφύρωση της διαφοράς θα μπορούσε να γίνει μέσω μιας σκόπιμης «εποικοδομητικής ασάφειας».

Τι φέρεται να περιλαμβάνει η νέα φόρμουλα

Στην καρδιά των πληροφοριών βρίσκεται η δημιουργία δύο συνιστωσών πολιτειών με πολιτική ισότητα, αλλά με αισθητά περιορισμένες αρμοδιότητες για την ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Το μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής διακυβέρνησης θα ασκείται χωριστά από τις δύο πολιτείες. Στην κεντρική διοίκηση θα παραμείνουν μόνο οι λειτουργίες που, λόγω της φύσης τους, δεν μπορούν να ασκηθούν ξεχωριστά.

Μεταξύ των ιδεών που καταγράφονται είναι:

α) η δημιουργία ενός εναλλασσόμενου προεδρικού συμβουλίου, με αναλογία θητειών δύο προς μία ή τρεις προς μία υπέρ της ελληνοκυπριακής πλευράς·

β) κοινό νομοθετικό σώμα με Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους εκπροσώπους, χωρίς να είναι σαφές ότι θα πρόκειται για ένα ενιαίο, άμεσα εκλεγμένο ομοσπονδιακό κοινοβούλιο·

γ) ένα περιορισμένο κοινό Υπουργικό Συμβούλιο, με περίπου πέντε ή έξι υπουργεία, όπως Εξωτερικών, Άμυνας, Οικονομικών, Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και Εσωτερικών ή Ιθαγένειας.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στην απαίτηση να χρειάζεται τουλάχιστον μία θετική ψήφος Τουρκοκύπριου υπουργού για τη λήψη κρίσιμων αποφάσεων. Η διάταξη αυτή παρουσιάζεται ως εγγύηση της πολιτικής ισότητας, αλλά ταυτόχρονα αναγνωρίζεται ότι θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένα από τα βασικά σημεία διαφωνίας.

Στο εδαφικό, η τουρκοκυπριακή πλευρά φέρεται να καλείται να επιστρέψει περιοχές, και γίνεται ειδική αναφορά στην περίκλειστη πόλη της Αμμοχώστου. Σε αντάλλαγμα, θα προχωρούσε η ικανοποίηση αιτημάτων που η τουρκοκυπριακή πλευρά διατυπώνει εδώ και χρόνια: απευθείας εμπόριο, απευθείας πτήσεις και απευθείας διεθνείς επαφές.

Το δημοσίευμα συνδέει επίσης την κυπριακή διευθέτηση με ένα ευρύτερο ευρωτουρκικό πακέτο, το οποίο θα μπορούσε να περιλαμβάνει την αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης Ευρωπαϊκής Ένωσης–Τουρκίας, το άνοιγμα τουρκικών λιμανιών σε κυπριακά πλοία και συνεργασία στα ενεργειακά κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου.

Εγγυήσεις και στρατεύματα

Στο κρίσιμο κεφάλαιο της ασφάλειας, η Independent αναφέρει ότι εξετάζεται η αντικατάσταση του υφιστάμενου συστήματος εγγυήσεων του 1960, στο οποίο συμμετέχουν η Ελλάδα, η Τουρκία και το Ηνωμένο Βασίλειο, από έναν νέο πολυεθνικό μηχανισμό. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο μηχανισμός αυτός θα μπορούσε να λειτουργεί υπό το ΝΑΤΟ και να περιλαμβάνει μια μικρή διεθνή στρατιωτική παρουσία στην Κύπρο.

Η σύγκριση με το Πλαίσιο Γκουτέρες

Θυμίζουμε ότι το Πλαίσιο Γκουτέρες παρουσιάστηκε στις 30 Ιουνίου 2017 στο Κραν Μοντανά και επεξηγήθηκε στις 4 Ιουλίου 2017, μετά από απαίτηση των δύο πλευρών. Ήταν ένα σύνολο έξι βασικών θεματικών αξόνων, με στόχο την επίτευξη στρατηγικής συμφωνίας.

Τα έξι κεφάλαιά του αφορούσαν την ασφάλεια και τις εγγυήσεις, τα στρατεύματα, το εδαφικό, το περιουσιακό, την αποτελεσματική συμμετοχή των Τουρκοκυπρίων στη διακυβέρνηση και την ισότιμη μεταχείριση Ελλήνων και Τούρκων υπηκόων. Ο ίδιος ο Γενικός Γραμματέας εξακολούθησε και μετά το 2017 να αναφέρεται στο εξάπτυχο αυτό ως πιθανή βάση για την επανέναρξη των συνομιλιών.

Η πρώτη βασική διαφορά είναι ότι το Πλαίσιο Γκουτέρες λειτουργούσε εντός του συμφωνημένου ομοσπονδιακού μοντέλου. Δεν επιχειρούσε να αφήσει ασαφές εάν το τελικό κράτος θα ήταν ομοσπονδία ή συνομοσπονδία.

Η ιδέα που αποδίδεται στην Ολγκίν (παρόλο που η ίδια στο παρελθόν είχε δηλώσει, αναφερόμενη σε παρόμοια δημοσιεύματα ότι δεν περιέχουν ούτε μία δική της λέξη) φαίνεται να εισάγει μεγαλύτερη θεσμική ασάφεια: λιγότερες κοινές αρμοδιότητες, ισχυρότερες συνιστώσες πολιτείες και μια κεντρική δομή περιορισμένη στις απολύτως αναγκαίες λειτουργίες.

Η δεύτερη διαφορά αφορά την ασφάλεια. Το Πλαίσιο Γκουτέρες υπογράμμιζε ότι η Κύπρος χρειάζεται ένα νέο σύστημα ασφαλείας και όχι συνέχιση του υφιστάμενου καθεστώτος. Στη δημόσια καταγραφή του πλαισίου αναφερόταν ότι πρέπει να τερματιστούν το δικαίωμα μονομερούς επέμβασης και η Συνθήκη Εγγυήσεως και να αντικατασταθούν από έναν νέο διεθνή μηχανισμό, στον οποίο οι σημερινές εγγυήτριες δυνάμεις δεν θα ελέγχουν από μόνες τους την εφαρμογή.

Η φόρμουλα της Independent εμφανίζει έναν πιθανό μηχανισμό υπό το ΝΑΤΟ. Το στοιχείο αυτό δεν προκύπτει από το Πλαίσιο Γκουτέρες και συνιστά νέα, σημαντική παράμετρο. Επιπλέον, η ενδεχόμενη εμπλοκή του ΝΑΤΟ δεν αποτελεί μια τεχνική λεπτομέρεια. Θα συνιστούσε ουσιαστική αλλαγή της αρχιτεκτονικής ασφαλείας που συζητήθηκε στο Κραν Μοντανά και θα δημιουργούσε ερωτήματα τόσο για τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και για τη συμμετοχή της Τουρκίας σε έναν μηχανισμό που υποτίθεται ότι θα αντικαθιστούσε τις μονομερείς εγγυήσεις της.

Η τρίτη διαφορά αφορά τα στρατεύματα. Στο Πλαίσιο Γκουτέρες προβλεπόταν ταχεία μείωση των στρατευμάτων από την πρώτη ημέρα της λύσης, με σταδιακή υποχώρηση βάσει συμφωνημένου χρονοδιαγράμματος. Παρέμενε τότε ανοικτή η διαφωνία μεταξύ ρήτρας πλήρους αποχώρησης και ρήτρας επανεξέτασης. Στις πληροφορίες της Independent δεν υπάρχει αντίστοιχα συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για τα τουρκικά στρατεύματα. Υπάρχει μόνο η γενικότερη αναφορά σε μικρή πολυεθνική παρουσία, γεγονός που αφήνει αναπάντητο το πιο κρίσιμο ερώτημα: εάν και πότε θα αποχωρήσουν πλήρως οι τουρκικές δυνάμεις.

Η τέταρτη διαφορά αφορά το εδαφικό. Στο Πλαίσιο Γκουτέρες η τουρκοκυπριακή πλευρά καλούνταν να αναπροσαρμόσει τον χάρτη της, ώστε να ικανοποιηθούν ελληνοκυπριακές ανησυχίες για συγκεκριμένες περιοχές. Στη δημόσια συζήτηση η αναφορά αυτή συνδέθηκε τόσο με το Βαρώσι όσο και με τη Μόρφου. Στο νέο δημοσίευμα κατονομάζεται μόνο το Βαρώσι.

Η πέμπτη διαφορά αφορά το περιουσιακό. Το Πλαίσιο Γκουτέρες περιείχε συγκεκριμένη λογική: στις περιοχές που θα επέστρεφαν υπό ελληνοκυπριακή διοίκηση θα είχε προτεραιότητα ο νόμιμος ιδιοκτήτης, ενώ στις περιοχές που θα παρέμεναν υπό τουρκοκυπριακή διοίκηση θα είχε μεγαλύτερο βάρος ο σημερινός χρήστης, χωρίς απόλυτη υπεροχή κανενός. Στο δημοσίευμα της Independent δεν παρουσιάζονται συγκεκριμένες ρυθμίσεις για τις περιουσίες. Πρόκειται για ένα σοβαρό κενό, καθώς το περιουσιακό επηρεάζει εκατοντάδες χιλιάδες δικαιώματα και είναι αδύνατον να αξιολογηθεί η βιωσιμότητα μιας λύσης χωρίς σαφή κριτήρια αποκατάστασης, ανταλλαγής και αποζημίωσης.

Στη διακυβέρνηση, αντίθετα, υπάρχουν εμφανείς συνέχειες. Η αποφασιστική ψήφος τουλάχιστον ενός Τουρκοκύπριου υπουργού παραπέμπει στη συζήτηση του Κραν Μοντανά για αποτελεσματική συμμετοχή και θετική ψήφο στα ομοσπονδιακά όργανα. Η ειδοποιός διαφορά είναι η κλίμακα. Στο Πλαίσιο Γκουτέρες συζητούνταν η τουρκοκυπριακή συμμετοχή σε μια λειτουργική ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Στη νέα φόρμουλα, η ίδια αρχή εφαρμόζεται σε μια πολύ μικρότερη κεντρική κυβέρνηση, με αποτέλεσμα το πολιτειακό σύστημα να πλησιάζει περισσότερο προς μια ένωση δύο ιδιαίτερα αυτόνομων οντοτήτων.

Δημιουργική γέφυρα ή συγκαλυμμένη συνομοσπονδία;

Η «εποικοδομητική ασάφεια» χρησιμοποιείται συχνά στη διπλωματία για να επιτρέψει στις πλευρές να προχωρήσουν χωρίς να συμφωνήσουν εξαρχής σε κάθε όρο.

Στην περίπτωση του Κυπριακού, όμως, η ασάφεια γύρω από τη φύση του κράτους δεν είναι δευτερεύουσα. Αγγίζει τον πυρήνα της λύσης. Εάν η μία πλευρά πιστεύει ότι συμμετέχει σε μία ενιαία ομοσπονδιακή κυριαρχία και η άλλη ότι διατηρεί χωριστή κυριαρχία την οποία απλώς εκχωρεί προσωρινά ή υπό όρους σε μια κοινή δομή, το πρόβλημα δεν επιλύεται. Μεταφέρεται στο εσωτερικό του νέου κράτους και μπορεί να εμφανιστεί ξανά στην πρώτη σοβαρή κρίση.

Η βιωσιμότητα της φόρμουλας θα εξαρτηθεί, επομένως, όχι από την ονομασία της, αλλά από τις σαφείς απαντήσεις σε ορισμένα θεμελιώδη ερωτήματα: Θα υπάρχει μία και μόνη διεθνής προσωπικότητα, κυριαρχία και ιθαγένεια; Θα μπορούν οι συνιστώσες πολιτείες να συνάπτουν χωριστές διεθνείς σχέσεις; Ποιες θα είναι ακριβώς οι εξουσίες της κεντρικής κυβέρνησης; Θα υπάρχει αποτελεσματικός μηχανισμός επίλυσης αδιεξόδων; Ποια θα είναι η κατάληξη των εγγυήσεων και των τουρκικών στρατευμάτων; Και, κυρίως, θα πρόκειται για μετεξέλιξη της Κυπριακής Δημοκρατίας σε ομοσπονδιακό κράτος ή για δημιουργία νέας εταιρικής σχέσης δύο προϋφιστάμενων κυριαρχιών;

Το κρίσιμο ερώτημα

Σημειώνουμε και πάλι ότι το δημοσίευμα της Independent δεν αποκαλύπτει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο λύσης. Καταγράφει την κατεύθυνση προς την οποία ενδέχεται να διερευνώνται συμβιβαστικές ιδέες. Το ερώτημα που προκύπτει είναι κατά πόσο επιχειρείται να επανεκκινήσει η διαδικασία εντός του συμφωνημένου ομοσπονδιακού πλαισίου ή να μετακινηθεί το κέντρο βάρους προς μια συνομοσπονδιακή διευθέτηση, χωρίς αυτή να κατονομάζεται επισήμως

Το μόνο σίγουρο είναι ότι το δημοσίευμα ήδη πέτυχε κάτι πολιτικά σημαντικό: επανέφερε στο προσκήνιο όχι απλώς το εάν μπορεί να λυθεί το Κυπριακό, αλλά το τι ακριβώς θα σημαίνει στο εξής η λέξη «ομοσπονδία».