Μιχάλης Περσιάνης
Το ατμόπλοιο Marion θα έκανε το παρθενικό ταξίδι του νέου καναλιού Hennepin, με το οποίο η πλωτή διαδρομή από το Chicago στο Rock Island είχε συντομευθεί κατά 675 μίλια. Επειδή, όμως, ανακάλυψαν την τελευταία στιγμή πως δεν περνούσε κάτω από τη γέφυρα, αναγκάστηκαν να προσφέρουν δωρεάν βόλτα στα πλήθη που παρακολουθούσαν το σόου της πρώτης διάβασης. Με αυτόν τον τρόπο, το πρόσθετο βάρος των θεατών θα αύξανε τη βύθιση του Marion και θα του επέτρεπε να περάσει κάτω από τη γέφυρα, υπό το εορταστικό βλέμμα του κυβερνήτη του Illinois.
Η σύλληψη του έργου έγινε το 1834 και τα πρώτα του τμήματα παραδόθηκαν πανηγυρικά το 1895. Την ίδια ώρα, όμως, απλωνόταν ο σιδηρόδρομος – ένα μέσο πιο φθηνό, πιο γρήγορο και πιο αξιόπιστο σε σχέση με το κανάλι. Ακόμα χειρότερα, οι νέες φορτηγίδες, μεγαλύτερες από εκείνες του 1834, επέβαλαν διαπλάτυνση, η οποία χρειάστηκε άλλα 12 χρόνια για να παραδοθεί το κανάλι στο εμπόριο, το 1907. Μέχρι τότε, ήταν ήδη απαρχαιωμένο.
Μέχρι να τελειώσουμε με αυτή την ιστορία, το αέριο πιθανόν να μην είναι «το καύσιμο του παρόντος», αλλά σχεδόν καύσιμο του παρελθόντος
Από τον Μάρτιο μέχρι τον Ιούνιο του 1998, ο τότε νεαρός Νίκος Ρολάνδης συζητούσε με την Αίγυπτο την έλευση φυσικού αερίου, πριν υποψιαστεί, πριν από όλους, πως μπορεί να έχουμε και δικά μας κοιτάσματα.
Τότε, το αέριο ήταν το καύσιμο του μέλλοντος.
Πέρσι η αιολική και ηλιακή ηλεκτροπαραγωγή ξεπέρασαν για πρώτη φορά το 30% της συνολικής στη Ευρώπη και είναι πλέον πιο σημαντικές από τα ορυκτά καύσιμα που παρείχαν το 29%.
Την ίδια ώρα, στην Κύπρο, η Εθνική Στρατηγική για την Ενέργεια και το Κλίμα αποτελεί ένα έγγραφο φαντασίας, του οποίου οι στόχοι δεν οδεύουν σχεδόν σε καμία περίπτωση προς υλοποίηση.
Η αύξηση των ΑΠΕ, με στόχο το 33% της ενέργειας, βρίσκεται στο 21,5%. Για τον ηλεκτρισμό πιο ειδικά, η συμβολή των ΑΠΕ πρέπει να πάει από το 27% που είναι σήμερα στο 37,6% σε τέσσερα χρόνια. Η αύξηση των ΑΠΕ στη θέρμανση και την ψύξη πρέπει να πάει στο 53,6%, αλλά δεν καταγράφεται. Όσον αφορά στην ενεργειακή απόδοση των κτηρίων γενικά (περιλαμβανομένων και των κρατικών), είναι προτιμότερο να μην καταγραφεί η επίδοσή μας, παρόλο που η νομοθεσία έχει περάσει. Η μείωση ρύπων εκτός του συστήματος εμπορίας, αντί για 32% (από το 2005), οδεύει προς το 25,9%. Στην αποθήκευση, το αρμόδιο Υπουργείο δήλωσε στην Κομισιόν συνολική επίδοση 0 MW τον περασμένο Ιούνη, ενώ θα μπορούσε να λειτουργήσει στη βάση αποκεντρωμένης διαχείρισης, όπου «κάθε σπίτι και κάστρο». Αντί τούτου, παραμένει περιορισμένη σε μεγάλα έργα που μάλλον θα καθυστερήσουν κι αυτά, όπως όλα τα άλλα. Όσον αφορά στο δίκτυο, η Κομισιόν θέτει απορίες για τα «huge new network improvement investments», τα οποία ψάχνει ως το 2034, αλλά δεν έχουν ξεκινήσει. Ακόμα και ο έλεγχος των ρύπων παραμένει σημείο προς διευκρίνιση.
Εν τω μεταξύ, άλλοι στόχοι, όπως τα 85.000 ηλεκτρικά οχήματα, εγείρουν επιπλέον ερωτηματικά για τη σοβαρότητα της «στρατηγικής»: Με ποιον ηλεκτρισμό και με ποια ακριβώς μετάβαση από το καύσιμο στο ρεύμα θα πετύχουμε αυτόν τον στόχο τα επόμενα τέσσερα χρόνια; Και πώς ακριβώς θα γίνουν 1.000 οι σημερινοί 386 σταθμοί φόρτισης;
Ακόμα πιο πίσω είμαστε στη χρήση γης και την αλλαγή χρήσης γης (LULUCF), όπου ο κατακερματισμός ευθυνών προκαλεί νεύρα στο Τμήμα Περιβάλλοντος, αλλά δεν προχωρεί καθόλου η ανταπόκριση άλλων αρχών του κράτους.
Η πορεία της ενέργειας ήταν ορατή από χρόνια – πριν οι πόλεμοι στην Ουκρανία και το Ιράν καταστήσουν τη μετάβαση πιο επιτακτική και πριν η τεχνολογία καταστήσει τους στόχους ευκολότερα εφικτούς.
Μέχρι να τελειώσουμε με αυτή την ιστορία, το αέριο πιθανόν να μην είναι «το καύσιμο του παρόντος», αλλά σχεδόν καύσιμο του παρελθόντος. Σχεδόν. Ας είναι κι αυτό. Έτσι, το μόνο βέβαιο είναι πως δεν θα αλλάξει ριζικά την ενεργειακή εικόνα της Κύπρου.
Η αποκεντρωμένη αποθήκευση, η αναβάθμιση του δικτύου, αλλά και η στρατηγική υποδομών αντιμετωπίζονται όπως είχε αντιμετωπιστεί το 1998 και ο Ρολάνδης – αρχικά με χλευασμό, μετά με δηλώσεις και υποσχέσεις και εν τέλει με τόση καθυστέρηση και έλλειψη συντονισμού, που προμηνύεται πως κι αυτό θα καταλήξει σε κάτι που να μοιάζει με φιάσκο: Βάζουμε τα πλήθη να πάνε βόλτα με το ατμόπλοιο, για να περάσει κάτω από τη γέφυρα, σε ένα έργο «στρατηγικής σημασίας», το οποίο άργησε τόσο πολύ που είναι απαρχαιωμένο πριν καν εγκαινιαστεί.
Η Κύπρος σίγουρα χρειάζεται και το αέριο, τόσο ως καύσιμο όσο και για τα δυνητικά έσοδα. Δεν πρέπει, όμως, η υπερβολική μας εστίαση στο θέμα του αερίου να γίνεται χωρίς συνειδητή αντίληψη πως η πραγματική «μετάβαση», το πραγματικό «game changer», δεν είναι πλέον το αέριο. Έχουμε καθυστερήσει τόσο πολύ που οι πραγματικότητες – τεχνολογικές, εμπορικές, γεωπολιτικές και οικονομικές – μας έχουν αφήσει πίσω.
Η πρώτη κίνηση δεν μπορεί να είναι άλλη: η κυβέρνηση πρέπει να πάρει στα σοβαρά τη Στρατηγική που υπέβαλε στην Κομισιόν. Η δεύτερη κίνηση πρέπει να είναι ο συντονισμός. Η τρίτη, όμως, είναι να αρχίσουμε να λέμε την αλήθεια – ότι το αέριο είναι σημαντικό, αλλά δεν θα αλλάξει ριζικά την ενεργειακή εικόνα της χώρας μας και δεν αποτελεί παρά μικρό βήμα βελτίωσης. Απλά, από το 1998 μέχρι το 2030, αργήσαμε. Η εποχή των ΑΠΕ και της αποθήκευσης, όχι μόνο με μεγάλα έργα αλλά και με αποκεντρωμένη προσέγγιση, ήδη τρέχει. Και δεν αργήσαμε μόνο στο αέριο, αλλά αργούμε και για τα επόμενα.
