Το περασμένο καλοκαίρι, όταν ο Μάριος Ηλιόπουλος του ζήτησε να δεσμευτεί με πολυετές συμβόλαιο με την ΑΕΚ, ο Μάρκο Νίκολιτς είχε έναν βασικό όρο: «Να πάρουμε παίκτες ανώτερου επιπέδου, για το ευρωπαϊκό επίπεδο». Η ιστορία λέει ότι καλωσόρισε έπειτα τους Μάγερ, Βιτάλις, Κάιρινεν, Ζούμπκοφ, Αριάγκα. Το πρώτο κεφάλαιο της ιστορίας που ξεκίνησε να γράφει στο Champions League με την ΑΕΚ ο Σέρβος προπονητής λέει ότι αγκάλιασε την πρόκληση από την πρώτη αγωνιστική της League Phase, απέναντι στην πρωταθλήτρια Αυστρίας Λίντσερ και εμφάνισε στη Νέα Φιλαδέλφεια μια ομάδα που είχε απόδοση του επιπέδου της διοργάνωσης.

Πώς το έκανε ο Νίκολιτς; Απέναντι σε μια ομάδα που είχε έναν παίκτη παραπάνω στον κεντρικό άξονα της μεσαίας γραμμής και έχει ως βασικό προτέρημα τη λειτουργία της κατά την επιθετική μετάβαση, ο προπονητής της ΑΕΚ είχε την ιδέα ότι η ομάδα του θα τα κατάφερνε αν κάλυπτε με την ομαδική λειτουργία της αυτό το αριθμητικό μειονέκτημα στον κεντρικό άξονα και αν επικρατούσε στις μονομαχίες.

Τι λέει η ιστορία του παιχνιδιού; Οτι η ιδέα του λειτούργησε. Και μάλιστα όχι επειδή η ΑΕΚ άλλαξε τη βασική της διάταξη για να προσαρμοστεί στη Λίντσερ, αλλά επειδή άλλαζε τη λειτουργία συγκεκριμένων ποδοσφαιριστών της ανάλογα με τη φάση του παιχνιδιού.

Ο ρόλος του Μάγερ

Στην ανάπτυξη, ο Λόβρο Μάγερ δεν έμενε ψηλά στη θέση του εσωτερικού μεσοεπιθετικού. Εμπαινε στον κεντρικό άξονα και χαμήλωνε δίπλα στους Μάριν και Βιτάλις για να δημιουργήσει έναν τρίτο κεντρικό μέσο. Με αυτόν τον τρόπο η ΑΕΚ αποκτούσε περισσότερες γραμμές πάσας στην πρώτη και τη δεύτερη φάση της ανάπτυξης και, κυρίως, έναν ποδοσφαιριστή με την τεχνική ποιότητα να υποδεχθεί υπό πίεση, να γυρίσει και να μεταφέρει την κατοχή στην αντίπαλη πλευρά της μεσαίας γραμμής. Το heatmap του Μάγερ αποτυπώνει αυτή τη συμπεριφορά, με σημαντική παρουσία ακόμη και χαμηλά στον κεντρικό άξονα.

Η ίδια λογική της δημιουργίας στηριγμάτων εμφανιζόταν πιο ψηλά. Ο Γιόβιτς και ο Βάργκα δεν έμεναν σταθερά πάνω στην τελευταία γραμμή της Λίντσερ. Χαμήλωναν για να γίνουν διαθέσιμοι ανάμεσα στις γραμμές και να δώσουν συνέχεια στην ανάπτυξη. Ετσι η ΑΕΚ μπορούσε είτε να προχωρήσει με μικρές συνεργασίες είτε να παρακάμψει γραμμές πίεσης με μεγαλύτερη μεταβίβαση. Είναι χαρακτηριστικό ότι ολοκλήρωσε με επιτυχία 27 από τις 49 μακρινές πάσες της, ποσοστό 55%, έναντι 21/52 και 40% της Λίντσερ.

Η λειτουργία του Βάργκα είχε ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν άλλαζε η κατοχή. Οταν η ΑΕΚ υποχωρούσε και οργανωνόταν σε μεσαίο ή χαμηλότερο μπλοκ, ο Ούγγρος χαμήλωνε προς τον άξονα. Με αυτόν τον τρόπο βοηθούσε τους Μάριν και Βιτάλις να καλύψουν το αριθμητικό μειονέκτημα απέναντι στους τρεις κεντρικούς της Λίντσερ και περιόριζε τον χώρο μέσα από τον οποίο οι Αυστριακοί θα μπορούσαν να επιταχύνουν την επίθεσή τους.

Συνεπώς, ο Νίκολιτς δεν αντιμετώπισε το αριθμητικό μειονέκτημα προσθέτοντας έναν χαφ στην αρχική διάταξη. Πρόσθετε έναν χαφ μέσα από τη λειτουργία της ομάδας: τον Μάγερ όταν η ΑΕΚ ανέπτυσσε το παιχνίδι της και τον Βάργκα όταν αμυνόταν οργανωμένα. Με αυτόν τον τρόπο διατήρησε τη βασική επιθετική φυσιογνωμία του 4-2-2-2 χωρίς να αφήσει τους δύο κεντρικούς μέσους μόνους απέναντι στο πλεονέκτημα της Λίντσερ.

Οι κερδισμένες μονομαχίες

Και μετά ήρθαν οι μονομαχίες. Εκεί οι αριθμοί περιγράφουν ίσως καλύτερα από οτιδήποτε άλλο την απόδοση της ΑΕΚ. Κέρδισε το 62% των συνολικών μονομαχιών, έναντι 38% της Λίντσερ. Στο έδαφος η αναλογία ήταν 61%-39% (48/79 έναντι 31/79) και στον αέρα ακόμη μεγαλύτερη: 64%-36%, με 16/25 κερδισμένες εναέριες μονομαχίες. Στις ντρίμπλες η ΑΕΚ είχε 19/34 επιτυχημένες, έναντι μόλις 3/11 της αντιπάλου της.

Αυτή η υπεροχή δεν είχε μόνο αμυντική αξία. Εδινε στην ΑΕΚ τη δυνατότητα να ξαναρχίζει γρήγορα τις επιθέσεις της. Κατέγραψε 15 κλεψίματα έναντι 7, 58 επανακτήσεις έναντι 50 και, παρότι έπαιξε με μεγάλη ένταση στις προσωπικές μονομαχίες, υπέπεσε σε μόλις 7 φάουλ έναντι 15 της Λίντσερ. Δηλαδή δεν ήταν απλώς πιο δυναμική. Ηταν πολύ πιο αποτελεσματική στον τρόπο με τον οποίο διεκδικούσε την μπάλα.

Ελεγχος χωρίς κατοχή

Κάπως έτσι εξηγείται ένα από τα πιο ενδιαφέροντα παράδοξα της στατιστικής εικόνας. Η ΑΕΚ είχε λιγότερη κατοχή, 49%-51%, και λιγότερες ολοκληρωμένες πάσες, 341 έναντι 345, αλλά ήταν σαφώς πιο επικίνδυνη. Εκανε 18 τελικές έναντι 11, είχε 1,71 xG έναντι 0,72, τέσσερις μεγάλες ευκαιρίες έναντι τριών, 10 τελικές μέσα από την περιοχή έναντι πέντε και 26 επαφές στην αντίπαλη περιοχή έναντι 15. Κέρδισε επίσης επτά κόρνερ έναντι τριών.

Με άλλα λόγια, η ΑΕΚ δεν χρειάστηκε να ελέγξει την κατοχή για να ελέγξει το παιχνίδι. Αφησε στη Λίντσερ ένα ποσοστό κατοχής που δεν μετατράπηκε σε αντίστοιχη απειλή και κέρδισε τις φάσεις που καθόριζαν ποια ομάδα θα φτάσει με καλύτερες προϋποθέσεις κοντά στην αντίπαλη εστία. Τα 0,72 xG των Αυστριακών μοιράστηκαν σε 11 προσπάθειες –περίπου 0,07 xG ανά τελική– ένδειξη ότι στις περισσότερες περιπτώσεις η ΑΕΚ τούς ανάγκασε να ολοκληρώνουν τις επιθέσεις τους από συνθήκες χαμηλής πιθανότητας.

Το μόνο σημείο στο οποίο η επιθετική απόδοση της ΑΕΚ δεν ακολούθησε την ποιότητα της συνολικής λειτουργίας της ήταν η εκτέλεση. Από τις 18 προσπάθειες μόλις τέσσερις πήγαν στον στόχο, ενώ το 1,71 xG έγινε 0,98 xGOT. Εννέα προσπάθειες μπλοκαρίστηκαν. Η ΑΕΚ δηλαδή δημιούργησε τις προϋποθέσεις για να κερδίσει με μεγαλύτερη διαφορά, αλλά δεν είχε αντίστοιχη ποιότητα στην τελευταία ενέργεια.

Βρήκε απαντήσεις

Το 1-0, συνεπώς, λέει λιγότερα για την εμφάνισή της από όσα λέει ο τρόπος με τον οποίο δημιουργήθηκε. Απέναντι σε μια ομάδα που μπορούσε να της δημιουργήσει δύο συγκεκριμένα προβλήματα –αριθμητική υπεροχή στον άξονα και επικίνδυνες επιθετικές μεταβάσεις– η ΑΕΚ βρήκε λειτουργικές απαντήσεις και στα δύο. Δεν άλλαξε ταυτότητα για να προσαρμοστεί στην αντίπαλό της. Προσαρμόστηκε μέσα από τους ρόλους των ποδοσφαιριστών της. Και όταν το παιχνίδι έγινε παιχνίδι έντασης, δεύτερης μπάλας και προσωπικής μονομαχίας, συμπεριφέρθηκε σαν ομάδα επιπέδου Champions League.

Είναι μια πρώτη εντύπωση, που δεν επιτρέπει γενικεύσεις και προεκτιμήσεις για την πορεία που θα διαγράψει στο Champions League. Είναι όμως το πρώτο δείγμα, το οποίο έδειξε πολύ καθαρά ότι η ποιότητα της δουλειάς που κάνει ο Μάρκο Νίκολιτς είναι ικανή να κάνει την διαφορά και στη League Phase του Champions League όταν ο αντίπαλος είναι μια ομάδα «των κυβικών της».