Προβληματισμό στην Αθήνα προκαλούν τα σταθερά βήματα όξυνσης στα οποία προβαίνει η Αγκυρα. Λίγες μόλις ημέρες μετά την υπογραφή της συμφωνίας για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επανέφερε το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης των νησιών, ενώ «φωτογραφίζοντας» με απειλητικό τρόπο το Καστελλόριζο πρόσθεσε πως «αν μπορούσαμε απλώς να υψώσουμε τη φωνή μας από το Κας, στην Ελλάδα, θα μας άκουγαν». Παράλληλα, η Τουρκία προέβη σε ρηματική διακοίνωση με αφορμή το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία, επαναφέροντας στο προσκήνιο τη θεωρία των «γκρίζων ζωνών». Η Αθήνα διαμηνύει ότι δεν πρόκειται να υπάρξει καμία υποχώρηση σε σχέση με την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας.

Κλιμάκωση με απειλές από τον Ερντογάν

Του Βασίλη Νέδου

Προβληματισμό για το ενδεχόμενο μετάπτωσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων σε νέα περίοδο οξυμένης κρίσης προκαλεί στην Αθήνα η ρητορική που χρησιμοποιεί ευθέως πλέον και ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, δείχνοντας, μάλιστα, το Καστελλόριζο. Ο Ερντογάν ουσιαστικά επαναφέρει τη ρητορική περί ξαφνικής κρίσης (θα έρθουμε μια νύχτα), που θυμίζει αρκετά όλα όσα εκπέμπονταν δημοσίως από την Αγκυρα πριν από τον Φεβρουάριο του 2023.

Πάντως, η επίσκεψη του διοικητή της ΜΙΤ Ιμπραχίμ Καλίν στην Αθήνα την προηγούμενη Παρασκευή δεν περιείχε κάποιο μήνυμα ή τελεσίγραφο για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Τα ελληνοτουρκικά υπήρξαν, προφανώς, θέμα συζήτησης, πέραν της συζήτησης που διεξήχθη σε υπηρεσιακό επίπεδο για το οργανωμένο έγκλημα, γεγονός που αιτιολογεί και την επίσκεψη του Καλίν στο Μέγαρο Μαξίμου. Ο Καλίν συναντήθηκε με τον διοικητή της ΕΥΠ πρέσβη ε.τ. Θέμη Δεμίρη και μετά μαζί μετέβησαν στο Μέγαρο Μαξίμου, όπου και τους υποδέχθηκε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης. Εκεί, όπως πληροφορείται η «Κ», συνομίλησαν για τα ελληνοτουρκικά, δίχως κάποια πιεστική ατζέντα, με τον Τούρκο αξιωματούχο να εμφανίζεται καθησυχαστικός χωρίς να μεταφέρει κάποιο μήνυμα, αλλά με τις πραγματικές προθέσεις της Αγκυρας να μένει να φανούν στην πράξη.

Οι δηλώσεις του Ερντογάν συνδυάζονται από αρμόδιες πηγές και με την τουρκική ανησυχία για την αυξανόμενη συνεργασία Ελλάδας και Ισραήλ, που τις τελευταίες ημέρες ήλθε στην επιφάνεια λόγω της (προγραμματισμένης) υπογραφής της σύμβασης για την προμήθεια των συστημάτων της «Ασπίδας του Αχιλλέα». Τις τελευταίες εβδομάδες, πάντως, έχει καταγραφεί και ραγδαία επιδείνωση των σχέσεων Τουρκίας και Ισραήλ, που –παρά τις προσπάθειες των Αμερικανών– δεν δείχνουν σημάδια βελτίωσης. Αντιθέτως, τόσο στην Αγκυρα όσο και στην Ουάσιγκτον φαίνεται ότι υπάρχει ανησυχία πως ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου θα προβεί σε κίνηση κάθετης κλιμάκωσης ενόψει των εκλογών της 27ης Οκτωβρίου. Και υπενθυμίζεται ότι για την τουρκική στρατηγική σκέψη, η Ελλάδα θεωρείται πάντα ένας δυνητικός αντίπαλος, ειδικά καθώς στην παρούσα φάση βρίσκεται πολύ κοντά στο Ισραήλ.

Κινήσεις της Αγκυρας

Οι ρητορικές αιχμές του Ερντογάν καταγράφονται, επίσης, λίγο μετά την έξοδο του ερευνητικού σκάφους «Tubitak Marmara» στα νότια του Καστελλορίζου, εντός της περιοχής που έχει ανακοινωθεί από την Αγκυρα ως «Εθνικό θαλάσσιο πάρκο Φετιγιέ-Κας». Η εμφάνιση του «Tubitak Marmara» σε μια περιοχή που η Τουρκία θεωρεί ζωτικής σημασίας για τα συμφέροντά της δεν αποτελεί από μόνη της κίνηση επαρκή να αιτιολογήσει την κλιμάκωση, αλλά εντάσσεται σε μια σειρά από πρωτοβουλίες. Οπως, για παράδειγμα, οι ρηματικές διακοινώσεις της Τουρκίας για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία που ανακοίνωσε η Ελλάδα και περιλαμβάνει χρήσεις ΑΠΕ στο Αιγαίο Πέλαγος. Η Τουρκία αναδεικνύει, ακόμη, το ζήτημα των «γκρίζων ζωνών», αλλά και της αποστρατιωτικοποίησης των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου. Επιπλέον, καταγράφεται ολοένα και πιο τακτικά η πρακτική των παραβιάσεων, οι οποίες, μάλιστα, πλέον διεξάγονται κυρίως με μη επανδρωμένα αεροχήματα (UAV). Χθες, για παράδειγμα, κατεγράφησαν συνολικά 11 παραβιάσεις του εθνικού εναερίου χώρου, έξι από αεροσκάφος ναυτικής συνεργασίας τύπου CN-235 και πέντε από UAV.

Ενημέρωση από Γεραπετρίτη

Τις τουρκικές πρωτοβουλίες κοινοποίησε χθες, ευρισκόμενος στο Γουίκλοου της Ιρλανδίας, στους ομολόγους του της Ε.Ε. ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης. Μετά το τέλος του άτυπου συμβουλίου των υπουργών Εξωτερικών (Gymnich) ο κ. Γεραπετρίτης ανέφερε ότι ενημέρωσε τους ομολόγους του για την κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο και τις παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου στην περιοχή. «Η Ελλάδα στέκεται πάντοτε στο πλευρό του διεθνούς δικαίου. Στέκεται πάντοτε υπέρ της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών. Από την άλλη πλευρά, δεν υπάρχει καμία πιθανότητα να δεχθούμε οποιαδήποτε υποχώρηση σε σχέση με την κυριαρχία και τα κυριαρχικά μας δικαιώματα», ανέφερε (ΕΡΤ), εκτιμώντας ότι «θα έχουμε την άμεση αλληλεγγύη εκ μέρους της Ε.Ε. και των κρατών-μελών σε οποιαδήποτε επιθετικότητα».

Ο υπουργός Εξωτερικών υπογράμμισε ότι «η επιθετικότητα, από όπου και αν προέρχεται, δεν έχει χρώμα. Οφείλει να αντιμετωπίζεται ενιαία και σταθερά», καλώντας, ουσιαστικά, τους εταίρους να στρέψουν την προσοχή τους και προς την Ανατολική Μεσόγειο, σε μια περίοδο που η συντριπτική πλειονότητα των συζητήσεων εντός Ε.Ε. αναλώνεται στον πόλεμο της Ουκρανίας.

«Εγκαταλείψτε τη στρατιωτικοποίηση»

Του Μανώλη Κωστίδη

Κωνσταντινούπολη – Ανταπόκριση. Με σκληρό ύφος ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ανέβασε τους τόνους στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, ζητώντας από την Ελλάδα να «εγκαταλείψει τη στρατιωτικοποίηση των νησιών» και προειδοποιώντας την Αθήνα ότι η Τουρκία μπορεί να προβεί σε ενέργειες όπως έχει κάνει και στο παρελθόν. Παράλληλα, υπενθύμισε ότι υπάρχουν περιοχές της Ελλάδας οι οποίες βρίσκονται σε τόσο μικρή απόσταση από την Τουρκία, ώστε, όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «μπορούν να ακουστούν ακόμη και οι φωνές των κατοίκων».

Πολιτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι ο Τούρκος πρόεδρος επιστρέφει στη ρητορική που χρησιμοποιούσε πριν από την υπογραφή της Διακήρυξης των Αθηνών, όταν δήλωνε ότι «μπορούμε να έρθουμε μια νύχτα ξαφνικά» και απειλούσε ακόμη και με την εκτόξευση του βαλλιστικού πυραύλου Tayfun εναντίον της Αθήνας. Αυτή τη φορά, ωστόσο, εκτιμούν ότι χρησιμοποίησε πιο συγκρατημένο ύφος, χωρίς όμως να αλλάζει, επί της ουσίας, το περιεχόμενο των προειδοποιήσεών του.

Κατά την επιστροφή του από τη Σύνοδο του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης στο Κιργιστάν, στην ερώτηση ποια θα είναι η στάση της Αγκυρας σε περίπτωση που η Ελλάδα συνεχίσει να στρατιωτικοποιεί τα νησιά ο Ερντογάν απάντησε: «Τι πρέπει να κάνουμε; Ποια είναι η ευθύνη μας; Να κάνουμε ό,τι είναι απαραίτητο. Λέμε ότι θέλουμε να προχωρήσουμε με την Ελλάδα στη βάση της καλής γειτονίας… Αν μπορούσαμε απλώς να υψώσουμε τη φωνή μας από την ηπειρωτική μας χώρα, από το Κας, στην Ελλάδα, θα μας άκουγαν, έτσι δεν είναι; Tις περισσότερες φορές δεν έχουμε δει αμοιβαία ανταπόκριση στις καλές προθέσεις μας». Απέναντι από το Κας στο οποίο αναφέρθηκε ο Ερντογάν βρίσκεται το Καστελλόριζο. Στις 16 Αυγούστου, με προεδρικό διάταγμα η Αγκυρα κήρυξε θαλάσσιο πάρκο που περικλείει όλο το νησιωτικό σύμπλεγμα της περιοχής.

Στο ίδιο πλαίσιο, ο Ερντογάν ανέφερε χαρακτηριστικά: «Η Ελλάδα πρέπει να καταλάβει το εξής: Η Τουρκία δεν έχει βλέψεις στα εδάφη κανενός, αλλά δεν θα επιτρέψει σε κανέναν να παραβιάσει τα δικά της δικαιώματα. Οποιος ερμηνεύει την ήρεμη και λογική προσέγγιση της Τουρκίας ως αδυναμία, το λέω ανοιχτά, κάνει ένα σοβαρό λάθος. Η Ελλάδα πρέπει να αλλάξει πορεία και να εγκαταλείψει τη στρατιωτικοποίηση των νησιών που έχουν αποστρατιωτικοποιημένο καθεστώς. Η Ιστορία είναι ένας πολύ καλός οδηγός για όσους μαθαίνουν από αυτήν».

Η συγκεκριμένη δήλωση του προέδρου της Τουρκίας θεωρείται στοχευμένη, καθώς δημοσιοποιήθηκε σε γραπτή μορφή λίγες ώρες μετά την άφιξή του από το ταξίδι, αφού προηγουμένως οι συνεργάτες του είχαν απομαγνητοφωνήσει και επεξεργαστεί όσα είχε πει.

Μόλις χθες, η εφημερίδα Milliyet αποκάλυψε ότι η τουρκική πλευρά διαβίβασε στις ελληνικές αρχές ρηματική διακοίνωση, στην οποία περιγράφονται συνολικά οι αντιρρήσεις της για τις τρεις ελληνικές πρωτοβουλίες. Στη διακοίνωση αναφέρεται ότι «δεν θα επιτραπεί καμία δραστηριότητα που μεταβάλλει το status quo στο Αιγαίο». Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, στη διακοίνωση η Τουρκία αναφέρει ότι «είναι απαράδεκτο, στο πλαίσιο διασυνοριακών περιβαλλοντικών και άλλων πρωτοβουλιών, να προωθούνται μαξιμαλιστικοί ισχυρισμοί υπό το πρόσχημα του περιβαλλοντικού σχεδιασμού». Η Αγκυρα προειδοποιεί επίσης ότι «δεν θα αποδεχθεί τυχόν de facto καταστάσεις που ενδέχεται να επιχειρηθεί να δημιουργηθούν σε γεωγραφικούς σχηματισμούς του Αιγαίου, την κυριαρχία των οποίων, σύμφωνα με την τουρκική θέση, η Ελλάδα δεν έχει αποκτήσει μέσω διεθνών συνθηκών».

Στην Τουρκία υπάρχει στάση αναμονής για τις προσπάθειες της Αθήνας για την πόντιση του καλωδίου σε περιοχές τις οποίες η Αγκυρα θεωρεί ότι εμπίπτουν στην υφαλοκρηπίδα της και στις οποίες επιθυμεί να υπάρχει συντονισμός με την Αθήνα. Κυρίως, όμως, στην Τουρκία προκαλεί ένταση η ανακοίνωση για τη δημιουργία της «Ασπίδας του Αχιλλέα», με την εγκατάσταση ισραηλινής κατασκευής ραντάρ και οπλικών συστημάτων στα ελληνικά νησιά, καθώς και συνολικά η εντεινόμενη στρατιωτική συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ. Εμπειροι αναλυτές αναφέρουν πως η δήλωση του Ερντογάν είναι μια απόδειξη πως το επόμενο διάστημα «αν δεν υπάρξει προσεκτική διαχείριση, μπορεί να αλλάξουν οι κανόνες εμπλοκής».