Σε ένα σκηνικό ιδιαίτερα λεπτών ισορροπιών, οι Ευρωπαίοι ηγέτες –μεταξύ τους και η Αθήνα– καλούνται σήμερα να αξιολογήσουν γενικά τη στάση τους έναντι των ΗΠΑ στην έκτακτη Σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών. Παρότι ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι θα αποσύρει τους δασμούς εναντίον των οκτώ ευρωπαϊκών χωρών για το ζήτημα της Γροιλανδίας, μετά τη συνάντηση που είχε χθες με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, οι «27» βρίσκονται ενόψει δύσκολων αποφάσεων και σκληρών διλημμάτων, με φόντο και το σχέδιο που φαίνεται να συμφώνησε ο Αμερικανός πρόεδρος με τον Μαρκ Ρούτε για μια «μελλοντική συμφωνία» για τη Γροιλανδία.

Οπως έγραφε σήμερα η «Κ», στις Βρυξέλλες επικράτησε χθες ανακούφιση όταν ο Τραμπ ξεκαθάρισε εξαρχής μέσω της ομιλίας του στο Νταβός ότι δεν θα επιδιώξει προσάρτηση της Γροιλανδίας με τη βία και πως είναι έτοιμος για «διαπραγματεύσεις». Αν και προκάλεσε μεγαλύτερη αβεβαιότητα σχετικά με τα ανταλλάγματα που θα επιδιώξει μέσω αυτών των διαπραγματεύσεων, ωστόσο αρκετοί Ευρωπαίοι διπλωμάτες μιλώντας στην «Κ» εκτίμησαν θετικά ότι αρνήθηκε τη χρήση στρατιωτικής βίας, κάτι που έως τώρα δεν απέκλειε.

Αρκετοί εκ των «27» ηγετών, πάντως, φρόντισαν να στείλουν εγκαίρως προειδοποιητικά μηνύματα προς τον Αμερικανό πρόεδρο, πριν από την πολυαναμενόμενη ομιλία του στο Νταβός σε ό,τι αφορά τη Γροιλανδία, τους νέους δασμούς αλλά και την πρόσκληση για το «Συμβούλιο Ειρήνης» για τη Γάζα, μια αμφιλεγόμενη πρωτοβουλία του Τραμπ, καθώς φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως εναλλακτικός θεσμός έναντι του ΟΗΕ.

Τα θέματα αυτά, άλλωστε, θα βρεθούν στο επίκεντρο της σημερινής έκτακτης Συνόδου Κορυφής της Ε.Ε. στις Βρυξέλλες, την κρισιμότητα της οποίας φαίνεται ότι χρησιμοποίησε ως δικαιολογία η πρόεδρος της Κομισιόν, ώστε να αποφύγει να ταξιδέψει από το Στρασβούργο, όπου βρέθηκε χθες, πίσω στο Νταβός και να επιδιώξει συνάντηση με τον Αμερικανό πρόεδρο.

Αν και υπήρχαν φημολογίες ότι η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θα ήταν ανάμεσα στους ηγέτες που θα είχαν συνάντηση με τον Τραμπ, τελικά έλαβε «στρατηγική» απόφαση να επιστρέψει στις Βρυξέλλες, όπως είπε εκπρόσωπός της, αν και διευκρίνισε ότι δεν είχε υπάρξει εκδήλωση ενδιαφέροντος για συνάντηση μεταξύ των δύο ηγετών.

Η απουσία της προέδρου της Κομισιόν από το Νταβός σημαίνει, ωστόσο, ότι δεν θα μετάσχει στη σημερινή τελετή υπογραφής του Τραμπ για τη συγκρότηση του «Συμβουλίου Ειρήνης», για την οποία έλαβε πρόσκληση. Ο εκπρόσωπός της απέφυγε, πάντως, να ξεκαθαρίσει εάν θα έχει συμμετοχή τελικά στο συμβούλιο, κάτι που έχουν απορρίψει ο Γάλλος πρόεδρος και ο Ολλανδός πρωθυπουργός.

Το ζήτημα προκαλεί «πονοκέφαλο» στους Ευρωπαίους ηγέτες λόγω ενδεχόμενων συνεπειών άρνησης συμμετοχής τους. Η Γαλλία, για παράδειγμα, «τιμωρήθηκε» από τον Τραμπ με δασμούς 200% σε γαλλικά κρασιά και σαμπάνιες, μετά τη σχετική απόφαση του Εμανουέλ Μακρόν.

Το μέλλον των διατλαντικών σχέσεων θα τεθεί, πάντως, ούτως ή άλλως στο τραπέζι των σημερινών συνομιλιών μεταξύ των «27» Ευρωπαίων ηγετών, όπως διαβεβαίωσαν πηγές από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Η Κομισιόν έχει άλλωστε ήδη δεσμευθεί να παρουσιάσει το επόμενο διάστημα μια νέα στρατηγική για την ασφάλεια, που όπως φαίνεται θα περιλαμβάνει και ειδική μέριμνα για την περιοχή της Αρκτικής. Χθες στο Ευρωκοινοβούλιο, άλλωστε, η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έκανε λόγο για αύξηση των ευρωπαϊκών επενδύσεων στη Γροιλανδία, αλλά και των αμυντικών δαπανών στην Αρκτική.

Λεπτές ισορροπίες για την Αθήνα
Οπως η «Κ» έχει ήδη αναδείξει τις τελευταίες ημέρες, η ελληνική κυβέρνηση επιχειρεί να επιτύχει μια πολύ λεπτή άσκηση ισορροπίας ανάμεσα στις απότομες και επιθετικές πρωτοβουλίες αποσυναρμολόγησης του διεθνούς μεταπολεμικού συστήματος που φαίνεται ότι επιθυμεί να δρομολογήσει ο Τραμπ και τις διαχρονικές θέσεις της Ελλάδας, οι οποίες αποτελούν απόρροια του ακριβώς αντιθέτου: δηλαδή της διατήρησης του στάτους κβο, μέρος του οποίου είναι οι πολυμερείς οργανισμοί όπως ο ΟΗΕ και, κυρίως, η συμμετοχή στην Ε.Ε. και στο ΝΑΤΟ.

Η υπονόμευση των θεμελίων αυτών των οργανισμών οδηγεί το ελληνικό σύστημα εξισορρόπησης της βασικής απειλής που αντιμετωπίζει (την Τουρκία) σε αχαρτογράφητα νερά και αποτελεί εξέλιξη για την οποία δεν είναι προετοιμασμένη όχι μόνο η Αθήνα, αλλά καμία από τις βασικές χώρες της Ε.Ε.

Αν και στο σημερινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το θέμα είναι η κατάσταση που τείνει να διαμορφωθεί με επίκεντρο τη Γροιλανδία, είναι απολύτως σαφές ότι η συζήτηση θα επεκταθεί και σε ζητήματα όπως η Ουκρανία, η οποία αυτή τη στιγμή έχει περάσει σε δεύτερη μοίρα και στην ατζέντα ορισμένων κυβερνήσεων ο πόλεμος στη μεγάλη χώρα προωθείται ως ένα βάρος που πρέπει να αφαιρεθεί. Ανεξαρτήτως ατζέντας, πάντως, η Ε.Ε. εμφανίζεται αυτή τη στιγμή να «μάχεται» σε δύο μέτωπα, μάλιστα το ένα εντός συμμαχικού πλαισίου.

Για την Αθήνα το ζήτημα της Γροιλανδίας έχει ορισμένες πτυχές οι οποίες συμπίπτουν με κάποιες από τις ανησυχίες των ΗΠΑ. Για την ακρίβεια, η Αθήνα συμμερίζεται τις ανησυχίες για την ασφάλεια της Γροιλανδίας και του χώρου της Αρκτικής, που είναι κρίσιμος για την ασφάλεια και του χώρου του ΝΑΤΟ. Και η ελληνική πλευρά τάσσεται υπέρ της θωράκισης της Γροιλανδίας μέσω των δυνατοτήτων που διαθέτει το ΝΑΤΟ, φυσικά με τις ΗΠΑ ως αιχμή του δόρατος. Η στάση της Αθήνας στο ζήτημα λαμβάνει, βεβαίως, υπόψη και τις διακυμάνσεις που έχουν υπάρξει τα τελευταία 24ωρα. Η έννοια της ανάγκης για συλλογική ασφάλεια αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο της τακτικής που θα ακολουθήσει η Αθήνα το επόμενο χρονικό διάστημα σε αυτό το κεντρικό ζήτημα.

Την προσοχή αρκετών στην Αθήνα δεν διέλαθε, επίσης, η χθεσινή τοποθέτηση του γ.γ. του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, ο οποίος υπενθύμισε ότι «εντάσεις» μεταξύ συμμάχων υπήρξαν και στο παρελθόν, φέρνοντας, μάλιστα, ως παράδειγμα την περίπτωση Ελλάδας και Τουρκίας. Μάλιστα, υπογράμμισε ότι δεν επιθυμεί να σχολιάσει περαιτέρω, διότι κάτι τέτοιο θα σήμαινε πως δεν ήταν σε θέση αργότερα να βοηθήσει στην «αποκλιμάκωση» της κατάστασης. Υπενθυμίζεται ότι το 2020 το ΝΑΤΟ, με τον τότε γ.γ. Γενς Στόλτενμπεργκ, είχε δημιουργήσει έναν μηχανισμό μείωσης της έντασης («de-confliction mechanism»), ο οποίος, πάντως, είχε έναν μάλλον συμβολικό ρόλο.

Στο μυαλό του πρωθυπουργού αυτές τις ημέρες βρίσκεται, βεβαίως, και η στάση στο ζήτημα του «Συμβουλίου Ειρήνης». Κυβερνητικές πηγές σημείωναν πως πρόκειται για ένα σύνθετο νομικά ζήτημα, «το οποίο εξετάζουμε σε συνεννόηση και με τους Ευρωπαίους εταίρους μας». Οι ίδιες πηγές προσέθεταν πως το γενικότερο πλαίσιο της ειρηνευτικής διαδικασίας στη βάση του σχεδίου 20 σημείων του προέδρου Τραμπ προβλέπεται, εξάλλου, στο ψήφισμα 2803 του Συμβουλίου Ασφαλείας, «το οποίο υπερψήφισε η Ελλάδα», και η χώρα ως εκλεγμένο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ «κινείται πάντα εντός πλαισίου Ηνωμένων Εθνών». Συνεπώς η Ελλάδα τηρεί διακριτικά στάση αναμονής, ωστόσο δεν θα πρέπει να αναμένεται ότι η Αθήνα θα προχωρήσει προς μια πρωτοβουλία όπως το «Συμβούλιο Ειρήνης», που αυτή τη στιγμή δεν έχει την έγκριση καμίας ευρωπαϊκής χώρας (πλην της Ουγγαρίας).