Νέα εφαρμογή (app) επαλήθευσης ηλικίας για την προστασία των ανηλίκων, κάτω των 15 ετών, στο διαδίκτυο ενεργοποιεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η εφαρμογή θα επιτρέπει στους χρήστες να αποδεικνύουν την ηλικία τους, όταν εισέρχονται σε πλατφόρμες ή υπηρεσίες με ηλικιακούς περιορισμούς, χωρίς να αποκαλύπτουν προσωπικά δεδομένα. Η Κυπριακή Δημοκρατία συγκαταλέγεται μεταξύ των κρατών μελών της Ε.Ε. που προχωρούν αμέσως με την αξιοποίηση της ευρωπαϊκής τεχνικής πρότασης. «Εντός του έτους, η εν λόγω πρόταση ενσωματώνεται στην εθνική εφαρμογή «Ψηφιακός Πολίτης» ανέφερε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης. «Στόχος», είπε, «είναι η προστασία των παιδιών, η ενίσχυση των οικογενειών και η αποτελεσματικότερη εφαρμογή του πλαισίου από τις ίδιες τις πλατφόρμες».

Με αφορμή το νέο αυτό νομοσχέδιο της Ε.Ε., η «Κ» ήρθε σε επαφή με τον Σχολικό Ψυχολόγο και Ειδικό Επιστήμονα στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο, Γιώργο Πογιατζή, ώστε να απαντήσει τα διάφορα ερωτήματα που αναδύονται από αυτό το νέο εγχείρημα. Ποια είναι η σημαντικότητα αυτής της ρύθμισης, ποιες είναι οι συνέπειες της για τα παιδιά και που βρίσκεται η ουσία της;

Το ηλικιακό όριο προστατεύει την ανάπτυξη ταυτότητας των παιδιών

Το ηλικιακό όριο λειτουργεί ως ένας ελάχιστος φραγμός, αναφέρει ο κ. Πογιατζής, απέναντι σε ένα περιβάλλον που είναι δομικά και προσδιοριστικά ισχυρότερο από την ωριμότητα του ανηλίκου. Έτσι η νέα η εφαρμογή θα μπορεί να προστατεύσει τους νέους, όχι από το διαδίκτυο συνολικά, «αλλά από μια συγκεκριμένη αρχιτεκτονική επιρροής που παρεμβαίνει στη διαμόρφωση ταυτότητας πριν αυτή σταθεροποιηθεί».

Ο κ. Πογιατζής σημειώνει πως «η επιβολή ηλικιακού ορίου δεν αποτελεί περιορισμό ελευθερίας, αλλά στοιχειώδη θεσμική προσαρμογή σε μια πραγματικότητα που για χρόνια ατυχώς αγνοήθηκε. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν ήταν ποτέ ουδέτερα περιβάλλοντα επικοινωνίας. Είναι και ήταν, συστήματα επιρροής, σχεδιασμένα να αιχμαλωτίζουν την προσοχή και να κατευθύνουν τη συμπεριφορά».

Ο ανήλικος στο διαδίκτυο δεν εκτίθεται απλώς σε «επιβλαβές» περιεχόμενο, προσθέτει. Αντιθέτως, έρχεται αντιμέτωπος με ένα «πλέγμα αλγοριθμικών ενισχύσεων, κοινωνικής σύγκρισης και στοχευμένης ψυχολογικής πίεσης». Αυτό το πλέγμα «υπερβαίνει κατά πολύ τις αναπτυξιακές του άμυνες, κτυπώντας ουσιαστικά εκεί που είναι περισσότερο ‘αδύναμος’».

Οι συνέπειες δεν είναι μονοδιάστατες

«Βραχυπρόθεσμα, αναμένεται μείωση της άμεσης έκθεσης σε επιβλαβές περιεχόμενο και αποφόρτιση από τη συνεχή πίεση σύγκρισης που επιβάλλουν οι πλατφόρμες», είπε ο κ. Πογιατζής αναφερόμενος στις συνέπειες που θα επιφέρει η λειτουργία αυτής της εφαρμογής. Ωστόσο, επισήμανε πως θα παρατηρηθούν και συμπεριφορές αντίστασης σε αυτήν την αλλαγή. «Θα υπάρξει μετατόπιση της χρήσης και ενίσχυση της αντίδρασης, καθώς ο περιορισμός χωρίς κατανόηση ενεργοποιεί συμπεριφορές αντίστασης στην αλλαγή».

Μακροπρόθεσμα, σύμφωνα με τον κ. Πογιατζή, «το μέτρο μπορεί να μεταθέσει χρονικά την είσοδο σε περιβάλλοντα υψηλής επιρροής και να επιτρέψει μια πιο ώριμη διαχείριση της έκθεσης». Υπάρχει, όμως εξίσου ο κίνδυνος να μετακινηθεί η προσοχή των νέων «σε λιγότερο ορατά και ακόμη λιγότερο ρυθμιζόμενα περιβάλλοντα», αν επαναπαυτούμε στην εφαρμογή επαλήθευσης ηλικίας και δεν δημιουργηθεί μια συνολική στρατηγική προστασίας. «Χωρίς συνολική στρατηγική, το αποτέλεσμα δεν θα είναι έλεγχος του κινδύνου, αλλά η πλήρης αναδιάταξή του».

Δεν μπορεί να αποτελέσει τον απόλυτο μηχανισμό ελέγχου

Η επαλήθευση ηλικίας μπορεί να λειτουργήσει ως ένας αρχικός φραγμός, λέει ο κ. Πογιατζιής, αυξάνοντας το κόστος πρόσβασης και μειώνοντας την άμεση έκθεση. «Αν καταφέρουμε να ενταχθεί ως ακόμη ένα εργαλείο μέσα σε ένα ευρύτερο δομημένο πλαίσιο πολιτικής κατανόησης και ρύθμισης της ψηφιακής επιρροής, μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά και πραγματικά, αλλά ακόμη και έτσι δεν θα μπορεί να είναι λύση, αλλά ως μέρος μιας λύσης», ανέφερε εξηγώντας πως ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των εφήβων είναι η πλήρης εξοικείωση και προσαρμοστικότητά τους με την τεχνολογία. Άρα πάντα συνοδεύεται από ανάλογους τρόπους παράκαμψης της εφαρμογής.

«Συνεπώς, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν θα παρακαμφθεί, αλλά σε ποιο βαθμό περιορίζει τη μαζική, και τη πρώιμη ένταξη ανηλίκων, άρα ευάλωτων ατόμων σε περιβάλλοντα επιρροής και χειραγώγησης. Αν αντιμετωπιστεί ως πανάκεια, θα αποτύχει», καταλήγει.