Η συζήτηση απασχολεί εφήβους, γονείς, εργαζόμενους που αναζητούν τη… χαμένη τους συγκέντρωση, αλλά και μεγαλύτερους. Πόσο επιβλαβής είναι η έκθεσή μας σε σύντομα βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης; Είναι τα short videos ακόμη ένας παράγοντας που προκαλεί το λεγόμενο «brain rot»;
Χαρακτηριστικό και κάπως σουρεαλιστικό παράδειγμα. Σε πρόσφατη συνέντευξή του στο πλαίσιο προώθησης της νέας του ταινίας, ο ηθοποιός Αντριου Γκάρφιλντ δήλωσε «εθισμένος» σε μικρά βίντεο με θέμα την… κεραμική στο Instagram.
Κι αν η συνήθεια του Γκάρφιλντ ακούγεται οικεία, δημοσίευμα του The Atlantic σημειώνει πως το πεδίο ανάλυσης της επίδρασης των short video στον εγκέφαλό μας παραμένει αχαρτογράφητο. Κι αυτό διότι υπάρχει έλλειψη ερευνητικών δεδομένων για το θέμα. Αυτός είναι και ο λόγος που οι εταιρείες τεχνολογίας αποφεύγουν τον «περιορισμό» των short videos. «Αφού κάτι δεν αποδεικνύεται επιβλαβές, γιατί να το αναστείλουμε;».
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι έρευνες για το θέμα είναι δύσκολο να εκπονηθούν καθώς απαιτούν μεγάλη διάρκεια και είναι ιδιαιτέρως δαπανηρές. Επιπλέον, ακαδημαϊκοί διστάζουν να αφιερώσουν χρόνο (ή χρόνια) στη μελέτη εφαρμογών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που μέχρι την ολοκλήρωση της έρευνας μπορεί να έχουν τροποποιήσει τη λειτουργία τους ή να πλέον να μην είναι δημοφιλείς.
Σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο Zhejiang της Κίνας, 56 νεαροί ενήλικες κλήθηκαν να παρακολουθήσουν μια σειρά από σύντομα βίντεο -όχι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης- ενώ βρίσκονταν μέσα σε μηχάνημα μαγνητικής τομογραφίας.
Στο πλαίσιο της έρευνας, διαπιστώθηκε ότι δύο περιοχές του εγκεφάλου που συμμετέχουν στην εκτέλεση γνωστικά απαιτητικών εργασιών ήταν πιο ενεργές όταν οι συμμετέχοντες έκαναν swipe για να προσπεράσουν τα βίντεο πριν φτάσουν στη μέση, σε σύγκριση με τις περιπτώσεις που παρέμεναν μέχρι το τέλος του βίντεο.
Πολλοί έσπευσαν να γράψουν ότι η έρευνα αυτή συνιστά απόδειξη ότι το TikTok μας κάνει «χαζούς». Ωστόσο, όπως αναφέρει το Atlantic επικαλούμενο ειδικούς, η μελέτη δεν περιελάμβανε συγκριτικά στοιχεία αναφορικά με την επιρροή της εγκεφαλικής δραστηριότητας.
Πιο συγκροτημένες έρευνες καταδεικνύουν αυτό που οι περισσότεροι διαισθανόμαστε: ότι η αυξημένη έκθεση σε σύντομα βίντεο φαίνεται να συνδέεται με προβληματικότερο έλεγχο των παρορμήσεων, με δυσμενείς συνέπειες στην ψυχική υγεία και με μειωμένη δυνατότητα συγκέντρωσης.
Ερευνητές στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ κατέληξαν πέρυσι στο συμπέρασμα ότι η συνεχής εναλλαγή εικόνων μπορεί να επιβαρύνει την ικανότητα να θυμόμαστε κάτι που είχαμε σκοπό να κάνουμε πριν. Ερευνα του 2024, που πραγματοποιήθηκε στο Sigmund Freud University της Αυστρίας, διαπίστωσε ότι οι συμμετέχοντες που δήλωσαν πως παρακολουθούσαν περισσότερες από τέσσερις ώρες σύντομων βίντεο την ημέρα παρουσίαζαν νευρολογική δραστηριότητα που υποδηλώνει κάποια γνωστική ανωμαλία.
Ψυχολόγοι και νευροεπιστήμονες έχουν υποστηρίξει ότι η συνεχής ροή άσχετων μεταξύ τους θεμάτων και εικόνων προκαλούν υπερβολική διέγερση. Κανείς, όμως, δεν έχει αποδείξει αν οι αρνητικές επιπτώσεις των short videos οφείλονται σε κάποιο ειδικό χαρακτηριστικό του συγκεκριμένου μέσου, σημειώνει το ρεπορτάζ.
Κάπως έτσι, κατά το Atlantic, η αβεβαιότητα σχετικά με τις επιπτώσεις περιορίζει και την πίεση προς τις εταιρείες τεχνολογίας και ταυτόχρονα δίνει χώρο στις κυβερνήσεις να αποφασίζουν για την πολιτική απέναντι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης χωρίς επαρκείς πληροφορίες.
Ο Λουίζ Πεσόα, νευροεπιστήμονας στο University of Maryland, θεωρεί ότι μια «επιδημία» έλλειψης προσοχής βρίσκεται σε εξέλιξη. Ο ίδιος και η έφηβη κόρη του παρακολουθούν συχνά στιγμιότυπα από αγώνες της Formula 1 και εκείνη κοιτάζει ταυτόχρονα το κινητό της. «Είναι προφανές ότι κάνουμε δύο, τρία, τέσσερα πράγματα ταυτόχρονα με τρόπους που τουλάχιστον πριν από 20 ή 30 χρόνια δεν κάναμε», παρατηρεί. Δεν χρειάζεται να είσαι νευροεπιστήμονας για να έχεις λόγους να υποψιάζεσαι ότι ο εγκέφαλός σου μπορεί να τεντωθεί μόνο μέχρι ένα συγκεκριμένο σημείο.
Με πληροφορίες από The Atlantic
