Με τις χερσαίες επιχειρήσεις στην Ουκρανία να έχουν βαλτώσει, το βάρος του πολέμου μεταφέρεται πια στους αιθέρες. Η σύγκρουση έχει αλλάξει μορφή, ξεκινώντας από τις χαμηλές πτήσεις των drones και φτάνοντας μέχρι τα δορυφορικά δίκτυα στο Διάστημα. Πλέον, η τελική έκβαση θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό από «αόρατα όπλα»: τον ηλεκτρονικό πόλεμο, τον έλεγχο των ραδιοσυχνοτήτων και την επικράτηση στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.
Το Κίεβο εξαπολύει διαρκώς επιθέσεις με drones-καμικάζι, πλήττοντας ρωσικές πετρελαϊκές εγκαταστάσεις από τη Σιβηρία έως την Αγία Πετρούπολη, αλλά και λιμάνια από τη Βαλτική μέχρι τη Μαύρη Θάλασσα. Μέρα με τη μέρα, ρωσικές εγκαταστάσεις τυλίγονται στις φλόγες, ενώ η υπό ρωσική κατοχή Κριμαία βυθίζεται συστηματικά στο σκοτάδι. Την ίδια στιγμή, ουκρανικοί πύραυλοι cruise σφυροκοπούν στρατιωτικούς στόχους εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από τη γραμμή του μετώπου.
Από την πλευρά της, η Ρωσία καταρρίπτει το ένα ρεκόρ μετά το άλλο στις αεροπορικές της επιδρομές, εκμεταλλευόμενη τα κενά στην αποδυναμωμένη αεράμυνα της Ουκρανίας. Τον Ιούλιο, η Μόσχα εκτόξευσε τουλάχιστον 126 βαλλιστικούς πυραύλους — αριθμός-ρεκόρ από την αρχή του πολέμου, σύμφωνα με ανάλυση των New York Times που βασίζεται σε στοιχεία της ουκρανικής Πολεμικής Αεροπορίας. Περίπου 400 άμαχοι έχασαν τη ζωή τους τον περασμένο μήνα από τα ρωσικά πλήγματα, τα οποία περιελάμβαναν πυραύλους cruise και drones, καθιστώντας τον Ιούλιο τον πιο θανατηφόρο μήνα από τον Απρίλιο του 2022. Τα ξημερώματα της Τετάρτης, τουλάχιστον 17 ακόμη άνθρωποι σκοτώθηκαν στην ουκρανική πρωτεύουσα σε μια επίθεση που περιελάμβανε 24 βαλλιστικούς και τέσσερις υπερηχητικούς πυραύλους. Κανένας από αυτούς δεν αναχαιτίστηκε, όπως επιβεβαίωσε η ουκρανική πολεμική αεροπορία.
Ρεκόρ ρωσικών πληγμάτων με βαλλιστικούς πυραύλους στην Ουκρανία τον Ιούλιο. Πηγή: New York Times
Πέρα από τον βαρύ φόρο αίματος, τα ρωσικά χτυπήματα έχουν αναγκάσει την Ουκρανία να αναστείλει ζωτικής σημασίας εξαγωγές σιτηρών και χάλυβα από τα λιμάνια της. Οι επιθέσεις έχουν καταστρέψει περαιτέρω τις ήδη ρημαγμένες υποδομές της χώρας, πυροδοτώντας φόβους ότι η Ουκρανία οδεύει προς ακόμη έναν χειμώνα με σοβαρές ελλείψεις.
Η σύγκρουση έχει ουσιαστικά διασπαστεί σε δύο παράλληλους πολέμους:
- Ο πρώτος πόλεμος διεξάγεται ασταμάτητα από το πεζικό και τους χειριστές drones που βρίσκονται οχυρωμένοι σε κρησφύγετα κατά μήκος ενός μετώπου σχεδόν 1.300 χιλιομέτρων. Η Ρωσία συνεχίζει την προσπάθεια κατάληψης ουκρανικών εδαφών, με κόστος δεκάδες χιλιάδες ζωές στρατιωτών κάθε μήνα, προελαύνοντας με αργούς ρυθμούς στην ανατολική περιοχή του Ντονμπάς. Η Ουκρανία, παρότι υστερεί αριθμητικά, αμύνεται σθεναρά, προσπαθώντας παράλληλα να ανακαταλάβει εδάφη όπου μπορεί, ιδίως στον Νότο.
- Ο δεύτερος πόλεμος διεξάγεται κατά κύματα από αέρος. Στοχεύει απομακρυσμένες πόλεις και στρατιωτικές εγκαταστάσεις και στις δύο χώρες, συνήθως υπό την κάλυψη της νύχτας, και έχει γίνει πλέον πολύ πιο φονικός τόσο για τους Ουκρανούς όσο και για τους Ρώσους.
Οι στόχοι αυτών των αεροπορικών επιδρομών ξεπερνούν κατά πολύ το στενό στρατιωτικό πλαίσιο. Το Κίεβο επιδιώκει να αυξήσει το κόστος του πολέμου για τη Ρωσία, να μεταφέρει τον πόλεμο «μέσα στα σπίτια των Ρώσων πολιτών» και να αναγκάσει τον Πούτιν να αποδεχτεί μια εκεχειρία με όρους που δεν θα υπαγορεύει ο ίδιος. Για τη Μόσχα, πρόκειται για τη συνέχιση μιας πολυετούς στρατηγικής που σκοπό έχει να κάμψει το ηθικό των Ουκρανών και να καταστήσει τις πόλεις τους αβίωτες.
Ρωσική επίθεση με drones στο Χάρκοβο. REUTERS/Volodymyr Pavlov
Η αεροπορική αναμέτρηση εντείνεται διαρκώς, καθώς και οι δύο πλευρές κατασκευάζουν όλο και πιο καινοτόμα όπλα σε μαζική κλίμακα. Η Ρωσία τοποθετεί πλέον κινητήρες τζετ σε φθηνά drones (σχεδιασμένα στα πρότυπα των ιρανικών Shahed), εκτοξεύει σμήνη δορυφόρων για την καθοδήγηση των οπλικών της συστημάτων και αναπτύσσει πυραύλους cruise χαμηλού κόστους. Ταυτόχρονα, τα ρωσικά μαχητικά εξαπολύουν κατευθυνόμενες βόμβες ολίσθησης που ισοπεδώνουν ολόκληρες πόλεις.
Η Ουκρανία, από την άλλη, αναπτύσσει ένα διαρκώς εξελισσόμενο οπλοστάσιο από drones και υβριδικά συστήματα πυραύλων-drones. Με προηγμένα συστήματα πλοήγησης και επικοινωνίας, τα όπλα αυτά μπορούν να χτυπούν με μεγαλύτερη ακρίβεια σε όλη τη ρωσική επικράτεια. Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι δεσμεύεται να κλιμακώσει τις αεροπορικές επιθέσεις, την ώρα που το Κίεβο δοκιμάζει τους πρώτους εγχώριας κατασκευής βαλλιστικούς πυραύλους του. Και οι δύο χώρες επιστρατεύουν νέες μεθόδους για να παρακάμψουν τις άμυνες του αντιπάλου, χρησιμοποιώντας αυτόνομα συστήματα που κατευθύνουν τα όπλα στους στόχους τους χωρίς καμία ανθρώπινη παρέμβαση.
Ωστόσο, όσο οι δύο πλευρές επεκτείνουν τα επιθετικά τους οπλοστάσια, τόσο πιο δύσκολο γίνεται για την αεράμυνά τους να αντεπεξέλθει. Η Ουκρανία αντιμετωπίζει τεράστιες ελλείψεις σε πυραύλους Patriot, οι οποίοι αποτελούν τη μοναδική ασπίδα της απέναντι στους ρωσικούς βαλλιστικούς πυραύλους. Ο Ζελένσκι έχει δώσει εντολή στους Ουκρανούς διπλωμάτες να εντείνουν τις πιέσεις προς τους συμμάχους για την παραχώρηση περισσότερων συστημάτων. Ομως, τα μειωμένα παγκόσμια αποθέματα, ως αποτέλεσμα του πολέμου στο Ιράν, έχουν δυσχεράνει αυτό το έργο, ενώ παράλληλα ο Ντόναλντ Τραμπ υπαναχώρησε από τη δέσμευσή του να επιτρέψει στην Ουκρανία να κατασκευάζει πυραύλους Patriot τα επόμενα χρόνια.
Για τη Ρωσία, η βασικότερη πρόκληση είναι η υπεράσπιση μιας τεράστιας εδαφικής έκτασης. Μια έκταση που αποτελούσε στρατηγικό πλεονέκτημα σε προηγούμενους πολέμους, αλλά πλέον έχει μετατραπεί σε αχίλλειο πτέρνα, από τη στιγμή που η Ουκρανία παράγει, μαζικά, επιθετικά drones μεγάλου βεληνεκούς. Προσαρμόζοντας τις τακτικές του, το Κίεβο έχει καταφέρει να ανοίξει ρήγματα στο πιο ισχυρό -μέχρι πρότινος- δίκτυο αεράμυνας του κόσμου.
«Οταν η εισβολή βάλτωσε και η Ρωσία απέτυχε να εδραιώσει αεροπορική κυριαρχία, οι Ρώσοι διοικητές έσπευσαν να μεταφέρουν αμυντικά συστήματα, όπως τα Pantsir και τα Tor, πιο κοντά στην Ουκρανία. Παρότι αυτό θωράκισε τη γραμμή του μετώπου, άφησε εντελώς απροστάτευτες τις στρατιωτικές βάσεις και τα βιομηχανικά κέντρα στην ενδοχώρα της Ρωσίας», τονίζει ο Ανατόλι Χραπτσίνσκι, έφεδρος αξιωματικός της ουκρανικής πολεμικής αεροπορίας και στρατιωτικός αναλυτής.
Σήμερα, σύμφωνα με τους αναλυτές, κάθε κατεστραμμένος εκτοξευτής και σύστημα ραντάρ αναγκάζουν τη Μόσχα να επιλέξει ανάμεσα στην προστασία του μετώπου ή στην υπεράσπιση του εσωτερικού της χώρας. Ο Τζάστιν Μπρονκ, ερευνητής στο βρετανικό ινστιτούτο Royal United Services Institute (RUSI), επισημαίνει ότι το πρόβλημα της Ρωσίας είναι πρακτικά γεωγραφικό, καθώς η αναδιάταξη δυνάμεων για την προστασία υποδομών στα μετόπισθεν δημιουργεί τεράστια τρωτά σημεία.
Αν και η Ρωσία διαθέτει ακόμα ισχυρή αεροπορική προστασία, η συνεχής πίεση έχει κατακερματίσει την αεράμυνά της. Η Ουκρανία το εκμεταλλεύεται αυτό με χτυπήματα βαθιά στο ρωσικό έδαφος αλλά και πιο κοντά στο μέτωπο, προκειμένου να αποδυναμώσει την επιμελητεία του ρωσικού στρατού. Η επίθεση στο κεντρικό διυλιστήριο της Μόσχας τον Ιούνιο -η οποία σκέπασε με μαύρους καπνούς τη ρωσική πρωτεύουσα- απέδειξε ότι ακόμη και το απόλυτο προπύργιο του Κρεμλίνου δεν είναι άτρωτο. Παράλληλα, το Κίεβο διεύρυνε πρόσφατα τους στόχους του, βάζοντας στο στόχαστρο τις εγκαταστάσεις της Wildberries, αναγκάζοντας τη Μόσχα να αναπροσαρμόσει εκ νέου την κατανομή των αμυντικών της συστημάτων.
Φωτιά σε κέντρο Logistics της Wildberries, της μεγαλύτερης εταιρείας ηλεκτρονικού εμπορίου (e-commerce) στη Ρωσία, μετά από ουκρανικό πλήμα με drones. Reuters
Σε μια προσπάθεια να καλύψει τα κενά, η Ρωσία καταφεύγει σε αυτοσχέδιες λύσεις, όπως η εγκατάσταση συστοιχιών Pantsir στις οροφές ψηλών κτιρίων για καλύτερο οπτικό πεδίο, αλλά και η ανάπτυξη πολεμικών πλοίων για την προστασία βόρειων περιοχών, όπως το Μούρμανσκ. Την ίδια στιγμή, οι Ουκρανοί διοικητές κάνουν λόγο για μια ριζική αλλαγή στο δικό τους επιχειρησιακό δόγμα: αντί να περιμένουν την έγκριση της κεντρικής διοίκησης, οι πιλότοι είναι πλέον εξουσιοδοτημένοι να παρεκκλίνουν από τους αρχικούς στόχους της αποστολής τους, εάν εντοπίσουν ευκαιρία να χτυπήσουν στόχους στρατηγικής προτεραιότητας.
Εκεί που η Ουκρανία αδυνατεί να ανταγωνιστεί τη Ρωσία είναι στην κλίμακα βιομηχανικής παραγωγής. Η Μόσχα παράγει τυποποιημένα επιθετικά drones, παραπλανητικούς στόχους και πυραύλους cruise κατά χιλιάδες. Οι υπηρεσίες πληροφοριών του Κιέβου εκτιμούν ότι η Ρωσία κατασκευάζει περίπου 120 βαλλιστικούς πυραύλους τον μήνα, ξεπερνώντας κατά πολύ τη συνολική αμερικανική παραγωγή αναχαιτιστικών Patriot. Το ρωσικό οπλοστάσιο ενισχύεται πλέον και με πυραύλους από τη Βόρεια Κορέα, σύμφωνα με Ουκρανούς αξιωματούχους.
Παράλληλα, η Μόσχα εξελίσσει τα δικά της drones αναχαίτισης -μια τακτική που η Ουκρανία έχει χρησιμοποιήσει με μεγάλη επιτυχία-, ενώ εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικό αριθμό προηγμένων συστοιχιών αεράμυνας S-400 και S-300. Το πιο κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η ρωσική αμυντική βιομηχανία υποστηρίζεται από αλυσίδες εφοδιασμού που έχουν αποδειχθεί εξαιρετικά ανθεκτικές απέναντι στις κυρώσεις, αξιοποιώντας ξένα μικροηλεκτρονικά συστήματα και κινεζική τεχνολογία διπλής χρήσης. Η στρατηγική της Ρωσίας βασίζεται πλέον σε έναν «κυνικό» υπολογισμό: ότι θα μπορέσει να εξαντλήσει την αεράμυνα της Ουκρανίας προτού καταρρεύσει η δική της.
Πηγή: New York Times
