Tο 2021, έπειτα από περισσότερα από 30 χρόνια κοινής ζωής, ο Αλαν Χίκενμποτομ και η σύζυγός του κατέθεσαν αίτηση διαζυγίου – ωστόσο εκείνος εξακολουθεί να θεωρεί ότι ο γάμος τους ήταν επιτυχημένος.

Τα πρώτα χρόνια της κοινής ζωής τους ήταν όμορφα και συναρπαστικά. Τους ένωσε η κοινή αγάπη τους για τα βιβλία και την τέχνη, καθώς και η επιθυμία τους να προσφέρουν στον κόσμο. Ο 67χρονος Χίκενμποτομ εργαζόταν επί δεκαετίες στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ενώ η πρώην σύζυγός του ήταν δασκάλα και σχολική βιβλιοθηκάριος.

Στη συνέχεια, λέει, αφοσιώθηκαν με ενθουσιασμό στην ανατροφή των δύο παιδιών τους. Ομως, όπως συμβαίνει συχνά, όταν τα παιδιά έφυγαν από το σπίτι για σπουδές, ο Χίκενμποτομ συνειδητοποίησε ότι εκείνος και η σύζυγός του έμοιαζαν περισσότερο με συναδέλφους και συγκατοίκους παρά με ερωτικούς συντρόφους.

Δύο χρόνια συμβουλευτικής γάμου δεν έφεραν αποτέλεσμα.

«Δεν ήθελα να απαξιώσω τη ζωή που χτίσαμε, αλλά δεν ήθελα να συνεχίσω να ζω έτσι», λέει ο Χίκενμποτομ. Σκέφτηκε ότι μπορεί να είχε μπροστά του άλλα 40 χρόνια ζωής. «Τι θέλω να κάνω;», θυμάται ότι αναρωτήθηκε.

Ο Χίκενμποτομ δεν είναι ο μόνος άνθρωπος που, κοντά στα 60, αποφάσισε να χωρίσει εξαιτίας αυτού του υπαρξιακού προβληματισμού. Τα ποσοστά των λεγόμενων «γκρίζων διαζυγίων» –δηλαδή των διαζυγίων μεταξύ ατόμων ηλικίας 50 ετών και άνω– αυξήθηκαν θεαματικά στις ΗΠΑ, καθώς διπλασιάστηκαν μεταξύ 1990 και 2010. Αν και μετά την πανδημία έχουν σταθεροποιηθεί, σήμερα σχεδόν το 40% των διαζυγίων αφορά άτομα ηλικίας 50 ετών και άνω.

Παρότι τα ποσοστά διαζυγίων έχουν μειωθεί τα τελευταία χρόνια σχεδόν σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, εξαίρεση αποτελεί η κατηγορία των Αμερικανών ηλικίας 65 ετών και άνω. Οι λόγοι είναι σύνθετοι, όμως γίνεται ολοένα και πιο σαφές ότι ορισμένα μέλη της Gen Χ και της γενιάς των Baby boomers είναι πλέον λιγότερο πρόθυμα να παραμένουν σε αυτό που οι κοινωνιολόγοι αποκαλούν «empty shell marriage», από συνήθεια.

Ελλειψη σύνδεσης

Πρόκειται για σχέσεις στις οποίες δεν υπάρχει πλέον πραγματική σύνδεση ούτε ζωντάνια και στις οποίες ο ένας ή και οι δύο σύντροφοι δεν είναι ευτυχισμένοι, εξηγεί η Σούζαν Μπράουν, καθηγήτρια κοινωνιολογίας στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο Bowling Green και συνδιευθύντρια του Εθνικού Κέντρου Ερευνας για την Οικογένεια και τον Γάμο. Παραδοσιακά, τέτοια ζευγάρια αποφάσιζαν συχνά να μείνουν μαζί για χάρη των παιδιών τους, για λόγους οικονομικής ασφάλειας ή επειδή φοβούνταν το κοινωνικό στίγμα.

Σήμερα, όμως, αυτό μάλλον ανήκει στο παρελθόν.

«Αυτή η γενιά ζει περισσότερο από τις προηγούμενες», λέει, «και αυτό ίσως αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι ζυγίζουν το αν αξίζει να παραμείνουν σε ένα γάμο που δεν έχει πια τόσο νόημα».

Το μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής επηρεάζει τις αποφάσεις των ηλικιωμένων για διαζύγιο, σημειώνει ο Τζάστιν Γκαρσία, εκτελεστικός διευθυντής του Ινστιτούτου Κίνσεϊ στο Μπλούμινγκτον της Ιντιάνα και συγγραφέας του βιβλίου «The Intimate Animal: The Science of Sex, Fidelity, and Why We Live and Die for Love».

«Ως είδος, οι σχέσεις μας διαρκούν πολύ περισσότερο απ’ ό,τι αυτές των προγόνων μας». «Η διά βίου μονογαμία ίσως άλλοτε σήμαινε λίγες μόνο δεκαετίες». Σήμερα, όμως, υπάρχουν ζευγάρια που είναι μαζί 50, 60 ή και περισσότερα από 70 χρόνια.

«Αυτό είναι πρωτοφανές, από εξελικτικής σκοπιάς, για το ανθρώπινο είδος», λέει ο Γκαρσία.

Την ίδια στιγμή, έχουν αλλάξει και οι κοινωνικές προσδοκίες γύρω από το τι μπορεί ή τι πρέπει να προσφέρει ένας γάμος. Οι Baby boomers, που παντρεύτηκαν σχετικά νέοι –εν μέρει επειδή αυτό ήταν τότε ο κανόνας–, ζουν σήμερα σε μια εποχή που ο γάμος θεωρείται μέσο για την αγάπη και την αυτοπραγμάτωση, υποστηρίζει η Κλερ Καμπ Ντας, καθηγήτρια κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα.

«Δεν δημιουργούμε πλέον σχέσεις μόνο με βάση την ιδέα ότι ο ένας θα φέρνει το εισόδημα και ο άλλος θα φροντίζει το σπίτι», λέει. Είναι πιθανό η συλλογική μας ανοχή στο να παραμένουμε σε μια απλώς μέτρια σχέση «να μειώνεται».

Η 58χρονη Ρούτσι έφτασε σε αυτό το σημείο όταν ο σύζυγός της ξέχασε τα 50ά γενέθλιά της. Δεν ήθελε ούτε πάρτι ούτε δώρα, αλλά περίμενε έστω μια κάρτα ή ένα σπιτικό δείπνο. Ωστόσο, μέχρι τις 9.30 το βράδυ είχε γίνει σαφές ότι ο σύζυγός της, με τον οποίο ήταν παντρεμένη επί 20 χρόνια, απλώς τα είχε ξεχάσει, λέει η Ρούτσι, η οποία ζήτησε να χρησιμοποιηθεί μόνο το μικρό της όνομα, καθώς βρίσκεται στη διαδικασία διαπραγμάτευσης των όρων του διαζυγίου της.

Στην άκρη οι ανάγκες

«Αφήνεις στην άκρη όλες αυτές τις ανάγκες επειδή είσαι μητέρα και φροντίζεις την οικογένεια», λέει, σημειώνοντας ότι, παρόλο που τόσο η ίδια όσο και ο σύζυγός της εργάζονταν πάντοτε –στον χώρο της έρευνας και της επιστήμης–, εκείνη ήταν που είχε αναλάβει το μεγαλύτερο μέρος της φροντίδας των δύο παιδιών τους, τα οποία σήμερα είναι έφηβοι. «Και τότε αρχίζεις να αναρωτιέσαι: μόνο γι’ αυτό αξίζω; Πότε έπαψα να είμαι άνθρωπος;».

Η εμμηνόπαυση πρόσθεσε μια ιδιαίτερη οργή στην κρίση μέσης ηλικίας που βίωνε η Ρούτσι. «Πραγματικά πίστεψα ότι είχα τρελαθεί, γιατί με εκνεύριζαν τα πάντα».

Η εμμηνόπαυση «δεν αφορά μόνο τη μείωση των οιστρογόνων, αφορά και τη μείωση της ανοχής», εξηγεί η Ρεμπέκα Θέρστον, αναπληρώτρια κοσμήτορας για την έρευνα στον τομέα της υγείας των γυναικών στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Πίτσμπουργκ.

«Κάνεις τα πάντα», συνεχίζει. «Φροντίζεις τα παιδιά. Φροντίζεις τους γονείς. Φροντίζεις τον σύντροφό σου». Την ίδια στιγμή, πολλές από τις ασθενείς της αναρωτιούνται: «Είναι τελικά μόνο αυτό η ζωή;».

Η Θέρστον έχει χάσει το μέτρημα των γυναικών που της έχουν πει: «Θέλω να μπω στο αυτοκίνητο και να φύγω». «Θέλω απλώς να τα αφήσω όλα πίσω μου».

Ωστόσο, η περίοδος που ακολουθεί ένα χωρισμό σε μεγαλύτερη ηλικία δεν είναι πάντοτε εύκολη. Η Μπράουν επισημαίνει ότι, ενώ οι νεότεροι ενήλικοι συνήθως ανακάμπτουν μέσα σε ένα ή δύο χρόνια από ένα διαζύγιο, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία υφίστανται συνήθως βαρύτερες οικονομικές και ψυχολογικές συνέπειες. Η έρευνά της έδειξε επίσης ότι οι άνδρες είναι πιθανότερο να δημιουργήσουν νέα σχέση έπειτα από ένα «γκρίζο διαζύγιο», εν μέρει επειδή οι γυναίκες ζουν κατά κανόνα περισσότερα χρόνια, γεγονός που περιορίζει τον αριθμό των διαθέσιμων συντρόφων. Υπάρχουν, όμως, και στοιχεία που δείχνουν ότι οι γυναίκες ενδιαφέρονται λιγότερο από τους άνδρες να ξαναπαντρευτούν ύστερα από ένα διαζύγιο.

Διαδικτυακές γνωριμίες

Αναμφίβολα, οι διαδικτυακές γνωριμίες έχουν αλλάξει τα δεδομένα για τους μεγαλύτερους σε ηλικία που βγαίνουν από μακροχρόνιους γάμους, προσφέροντάς τους, τουλάχιστον, την αίσθηση ότι υπάρχουν επιλογές. Σύμφωνα με έκθεση του Pew Research Center του 2023, το 14% των Αμερικανών ηλικίας 60-69 ετών και το 12% όσων είναι 70 ετών και άνω δηλώνουν ότι έχουν χρησιμοποιήσει εφαρμογή γνωριμιών.

Μετά το διαζύγιό του, ο Χίκενμποτομ «έβγαινε συνεχώς ραντεβού», μέχρι που γνώρισε τη μνηστή του, με την οποία είναι μαζί εδώ και δύο χρόνια. Με την πρώην σύζυγό του εξακολουθούν να διατηρούν φιλικές σχέσεις.

Η Ρούτσι, από την άλλη, λέει ότι δεν γνωρίζει αν θα θελήσει ποτέ ξανά να βγει ραντεβού. Αυτό μπορεί να αλλάξει με τον χρόνο –είναι ακόμη πολύ νωρίς–, όμως δεν έχει ανάγκη να βρει κάποιον άλλο για να αισθάνεται ολοκληρωμένη. Αρχισε να αποδέχεται επαγγελματικά ταξίδια που παλαιότερα απέρριπτε και να μαγειρεύει ξανά πιο πικάντικα φαγητά από αυτά που άρεσαν στον σύζυγό της – μια μικρή πράξη που «της φαίνεται τεράστια».

«Υπήρξε μια περίοδος που σκεφτόμουν: “Θεέ μου. Πώς θα το κάνουμε; Πώς θα λειτουργήσει; Τι θα πει η οικογένειά μου;”», λέει. Αλλά ύστερα υπενθύμισε στον εαυτό της: «Η οικογένειά μου είναι πάρα πολύ σημαντική για μένα, όμως είμαι κάτι περισσότερο από τα παιδιά μου και τον σύζυγό μου».

Μια «τρίτη πράξη» στη ζωή με καινούργιες επιλογές

Φυσικά, ένα διαζύγιο είναι δαπανηρό και τα μεγαλύτερα σε ηλικία ζευγάρια που έχουν ήδη συνταξιοδοτηθεί ή βρίσκονται κοντά στη σύνταξη έχουν πολλά να χάσουν οικονομικά. Ορισμένοι επιλέγουν να βάλουν τέλος σε γάμους που είναι πλέον μόνο συνήθεια, χωρίς όμως να πάρουν διαζύγιο.

Αυτή είναι η περίπτωση της 73χρονης Γκέιλ Εμιγκ, η οποία χώρισε από τον σύζυγό της, έπειτα από 40 χρόνια γάμου, πριν από έξι μήνες.

Οπως λέει, συμφώνησαν να αποφύγουν ένα «δύσκολο και δαπανηρό» διαζύγιο και ζήτησαν από τον οικονομικό τους σύμβουλο να τους καταβάλλει κάθε μήνα ίσα ποσά από τον κοινό τους λογαριασμό.

Η ίδια παραμένει στο σπίτι που αγόρασαν μαζί στο Σίκουιμ της Ουάσιγκτον, ενώ εκείνος μετακόμισε σε ένα διαμέρισμα στην Καλιφόρνια, όπου το ζευγάρι πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του.

Ο γάμος τους, αν και όχι απαραίτητα δυστυχισμένος, είχε βαλτώσει. Κάποιες φορές εκείνη πήγαινε με το ρεύμα, αγνοώντας το κενό που ένιωθε. Αλλες φορές, όμως, το συνειδητοποιούσε με οδυνηρό τρόπο, όπως στον γάμο του γιου τους. Πέρασε υπέροχα, λέει –γελούσε, χόρευε, ξεχείλιζε από χαρά–, μέχρι που συνειδητοποίησε ότι είχε περάσει ελάχιστο χρόνο με τον σύζυγό της. Στο σπίτι ένιωθε συχνά μοναξιά, ακόμη κι όταν εκείνος καθόταν δίπλα της.

«Τελικά αποδέχθηκα ότι έτσι θα ήταν η ζωή μας αν μέναμε μαζί», αναφέρει.

Από τότε που χώρισε, η Εμιγκ δεν έχει δείξει το παραμικρό ενδιαφέρον να ξαναπαντρευτεί και αντλεί χαρά από πολλών ειδών σχέσεις, ιδιαίτερα από τις φιλίες της με άλλες γυναίκες, αν και παραμένει ανοιχτή στο ενδεχόμενο μιας νέας ερωτικής σχέσης.

«Συντροφικότητα, γέλιο, μοίρασμα» είναι αυτά που εξακολουθεί να αποζητά.

Πηγή: The New York Times