Η αιφνιδιαστική πυραυλική επίθεση του Ιράν εναντίον αμερικανικών δυνάμεων στην Ιορδανία δείχνει ότι η στρατιωτική ηγεσία της Τεχεράνης προτιμά να διακινδυνεύσει μια περαιτέρω κλιμάκωση του πολέμου, από το να τηρήσει αμυντική στάση ή να αποδεχθεί μια ειρηνευτική συμφωνία που θα την εξέθετε σε μεγαλύτερες εσωτερικές πολιτικές πιέσεις.

Το Ιράν εκτόξευσε βαλλιστικούς πυραύλους κατά αμερικανικών στρατευμάτων τις πρώτες πρωινές ώρες της Τετάρτης, επιβεβαιώνοντας την πρόθεση των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (οι οποίοι ασκούν πλέον μεγαλύτερη επιρροή από ποτέ στην Τεχεράνη) να κλιμακώσουν τη σύγκρουση σε μια περίοδο σχετικής ύφεσης και να αναλάβουν εκ νέου πρωτοβουλίες, έπειτα από εβδομάδες κατά τις οποίες το Ιράν απλώς αντιδρούσε στις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ.

Οπως μετέδωσε το Fox News, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε πως η Ουάσιγκτον θα απαντήσει με σφοδρότητα στην επίθεση. «Θα υποστούν σκληρό πλήγμα», φέρεται να είπε ο Τραμπ στον επικεφαλής ανταποκριτή του δικτύου για θέματα εξωτερικής πολιτικής, Τρέι Γκινγκστ.

Ανώτερος κυβερνητικός αξιωματούχος της Ιορδανίας δήλωσε ότι πέντε πύραυλοι αναχαιτίστηκαν στην ανατολική έρημο της χώρας, χωρίς να προκληθούν τραυματισμοί ή υλικές ζημιές. Ο ίδιος αρνήθηκε να σχολιάσει ποιοι ήταν οι ακριβείς στόχοι των πυραύλων. Οπως παρατηρεί η Wall Street Journal, αμερικανικές δυνάμεις σταθμεύουν σε βάση της Ιορδανίας κοντά στα σύνορα με τη Συρία, καθώς και σε ξεχωριστή αεροπορική βάση στην έρημο, όπου νωρίτερα μέσα στον μήνα ιρανική πυραυλική επίθεση είχε σκοτώσει δύο Αμερικανούς στρατιωτικούς. «Το κλίμα σε περιφερειακό επίπεδο μεταβάλλεται δραματικά», δήλωσε ο αξιωματούχος.

Η μεγάλη αλλαγή

Σύμφωνα με αναλυτές, η επίθεση αποτυπώνει μια θεμελιώδη μεταβολή: οι Φρουροί της Επανάστασης είναι πλέον πιο αποφασιστικοί και εξοικειωμένοι με το ενδεχόμενο ενός μακροχρόνιου πολέμου. Το σενάριο αυτό φαίνεται ότι το προτιμούν από το να εισέλθουν σε μια ειρηνευτική διαδικασία που θα τους έφερνε αντιμέτωπους με λαϊκή δυσαρέσκεια στο εσωτερικό.

Η αμερικανοϊσραηλινή εκστρατεία κατά του Ιράν, που ξεκίνησε πριν από πέντε μήνες, έβαλε τέλος σε μία περίοδο δεκαετιών, κατά τις οποίες το Ιράν και οι Φρουροί της Επανάστασης προτιμούσαν να δρουν παρασκηνιακά απέναντι στις ΗΠΑ και το Ισραήλ, μέσω συμμαχικών ένοπλων οργανώσεων στην περιοχή, αποφεύγοντας την άμεση σύγκρουση. Καθώς πλέον διακυβεύεται η ίδια η επιβίωση του καθεστώτος, η Τεχεράνη έχει εξαπολύσει αλλεπάλληλα κύματα πυραύλων και drones κατά αμερικανικών δυνάμεων και γειτονικών χωρών.

Μετά το ξέσπασμα του πολέμου και τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ, οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν αναλάβει πιο σημαντικό ρόλο. Ο υιός του Χαμενεΐ, Μοτζτάμπα, βετεράνος των Φρουρών της Επανάστασης, έχει αναλάβει την εξουσία αλλά προς το παρόν δεν έχει εμφανιστεί δημόσια. Η εξέλιξη αυτή ενίσχυσε περαιτέρω την επιρροή της στρατιωτικής ελίτ του Ιράν, σε μια περίοδο που ο πόλεμος έχει περιορίσει τις διαμαρτυρίες στο εσωτερικό. Τον Ιανουάριο οι μαζικές διαδηλώσεις είχαν καταπνιγεί βίαια, με τις δυνάμεις ασφαλείας να ανοίγουν πυρ κατά του πλήθους, σκοτώνοντας και φυλακίζοντας χιλιάδες ανθρώπους.

Πέρα από την ενισχυμένη θέση τους σε ένα καθεστώς όπου συνυπάρχουν ανταγωνιστικά κέντρα εξουσίας, οι Φρουροί της Επανάστασης επιτρέπουν, σε ορισμένες περιπτώσεις, στους περιφερειακούς διοικητές να λαμβάνουν αυτόνομα αποφάσεις στο πεδίο της μάχης. Η στρατηγική αυτή αποσκοπεί στο να εξασφαλίσει ευελιξία και ανθεκτικότητα στους Φρουρούς, και ταυτόχρονα να καταστήσει το Ιράν λιγότερο προβλέψιμο στρατιωτικά.

Η μεταβαλλόμενη στρατηγική της Τεχεράνης αναμένεται να δυσχεράνει την επίτευξη μιας συμφωνίας για τον τερματισμό της σύγκρουσης, ενώ αυξάνει τον κίνδυνο κλιμάκωσης.

«Αυτοί οι άνθρωποι ουσιαστικά δεν θέλουν να συμβιβαστούν», δήλωσε στη Wall Street Journal ο Αφσόν Οστοβάρ, αναπληρωτής καθηγητής στη Σχολή Μεταπτυχιακών Σπουδών του Αμερικανικού Ναυτικού και συγγραφέας δύο βιβλίων για το Ιράν. «Αντιμετωπίζουν τις σχέσεις με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ με λογική “μηδενικού αθροίσματος”. Oσο μπορούν να αποτρέπουν την επίτευξη των στόχων του αντιπάλου, θεωρούν ότι έχουν κερδίσει τη μάχη».

Οι επιθέσεις ενέτειναν την πίεση προς τον Τραμπ, ο οποίος τις τελευταίες ημέρες είχε αναστείλει τις επιδρομές κατά του Ιράν, υποστηρίζοντας ότι ήθελε να δοθεί χρόνος στη διπλωματία.

Δυσκολεύει ο «γρίφος»

«Τα ιρανικά πλήγματα περιπλέκουν περαιτέρω την κατάσταση που αντιμετωπίζει η κυβέρνηση Τραμπ στη Μέση Ανατολή, καθώς οι ΗΠΑ επιχειρούν να απεμπλακούν από έναν εξαιρετικά αντιδημοφιλή πόλεμο λίγους μόλις μήνες πριν από τις κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές», παρατηρεί η Wall Street Journal. Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις δεν κατάφεραν να εξαναγκάσουν το Ιράν να αποδεχθεί τους όρους για μια συμφωνία σχετικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα, ούτε να άρουν τον de facto αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, του σημαντικότερου ενεργειακού θαλάσσιου περάσματος στον κόσμο. Πλέον, ο Τραμπ καλείται να αποτρέψει νέες επιθέσεις κατά αμερικανικών βάσεων και συμμάχων στην περιοχή και ταυτόχρονα να επαναφέρει την Τεχεράνη στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Το περασμένο Σαββατοκύριακο, ο Τραμπ έθεσε τέρμα σε αεροπορικές επιδρομές κατά του Ιράν, διάρκειας σχεδόν δύο εβδομάδων, ανοίγοντας ένα σύντομο παράθυρο για διπλωματικές πρωτοβουλίες. Ωστόσο, οι ελπίδες για πρόοδο περιορίστηκαν την Τρίτη, όταν η Τεχεράνη απέρριψε πρόταση του Ομάν για ισότιμη κατανομή του ελέγχου των Στενών του Ορμούζ σε ξεχωριστές λωρίδες ναυσιπλοΐας.

Πριν από την πρόσφατη παύση των επιθέσεων, ο Τραμπ είχε απειλήσει με δραματική κλιμάκωση, αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο πληγμάτων σε ηλεκτροπαραγωγικές μονάδες και άλλες υποδομές. Είχε επίσης προειδοποιήσει ότι θα μπορούσε να πλήξει το συγκρότημα «Pickaxe Mountain», όπου εκτιμάται ότι φυλάσσεται μέρος του πυρηνικού υλικού του Ιράν.

Ανησυχία προκαλεί επίσης στους Αμερικανούς αξιωματούχους η σταδιακή εξάντληση κρίσιμων αποθεμάτων πυρομαχικών, μεταξύ των οποίων και αναχαιτιστικά βλήματα αεράμυνας, τα οποία αποτελούν βασικό μέσο αντιμετώπισης των ιρανικών πυραύλων.

Παράλληλα, υπάρχουν και άλλα σημάδια ότι η σύγκρουση βρίσκεται στο κατώφλι ενός νέου γύρου κλιμάκωσης. Οι ΗΠΑ και η Σαουδική Αραβία εξαπέλυσαν ξεχωριστές αεροπορικές επιδρομές κατά φιλοϊρανικών πολιτοφυλακών στο Ιράκ στη διάρκεια της νύχτας. Είναι η πρώτη φορά που το βασίλειο αναγνωρίζει δημόσια και σε πραγματικό χρόνο τη διεξαγωγή επιθετικών επιχειρήσεων στο πλαίσιο της τρέχουσας σύγκρουσης.

Εν τω μεταξύ, και οι περιφερειακοί σύμμαχοι του Ιράν έχουν εμπλακεί πιο ενεργά τις τελευταίες εβδομάδες. Οι αντάρτες Χούθι της Υεμένης εξαπέλυσαν επιθέσεις που απειλούν τη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών Μπαμπ ελ Μαντέμπ, τα οποία συνδέουν την Ερυθρά Θάλασσα με τον Ινδικό Ωκεανό, αυξάνοντας τον κίνδυνο σοβαρότερων διαταραχών στον παγκόσμιο εφοδιασμό πετρελαίου και ωθώντας σε ανοδική τροχιά τις τιμές του αργού διεθνώς.