Στην επιδημία Εμπολα, ακόμα και οι ώρες μετρούν. Ωστόσο, η αντίδραση στη φονική και ταχύτατα εξαπλούμενη ασθένεια στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό καθυστέρησε εβδομάδες, αν όχι μήνες, ενώ χιλιάδες άνθρωποι που έχουν εκτεθεί στον κίνδυνο παραμένουν «εκτός ραντάρ» των Αρχών.

Αξιωματούχοι υγείας και έγγραφα από μία συνάντηση υπό τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και τα Αφρικανικά Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Ασθενειών αποκαλύπτουν πόσο πίσω βρίσκονται οι Αρχές στην αντιμετώπιση της τελευταίας έξαρσης.

Ούτε εμβόλιο ούτε θεραπεία
Η τρέχουσα επιδημία έχει προκληθεί από το στέλεχος Bundibugyo του ιού Εμπολα, για το οποίο δεν υπάρχει ούτε εμβόλιο ούτε θεραπεία. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, η έξαρση εκτιμάται πως ευθύνεται για 220 θανάτους και συνολικά 900 κρούσματα. Η νόσος έχει εξαπλωθεί και στην Ουγκάντα, όπου προς το παρόν έχουν επιβεβαιωθεί επτά περιστατικά.

Οι υγειονομικές ομάδες δίνουν μάχη για να εντοπίσουν χιλιάδες ανθρώπους που ενδέχεται να έχουν εκτεθεί στον ιό, την ώρα που βρίσκονται αντιμέτωπες με αμέτρητες δυσκολίες οι οποίες καθιστούν σχεδόν αδύνατο τον περιορισμό της επιδημίας.

Ο μεγάλος απών

Σε τοπικό επίπεδο εντοπίζονται ελλείψεις ακόμη και σε βασικά εφόδια, ενώ σε διεθνές επίπεδο η αντίδραση δυσχεραίνεται από την αποχώρηση των ΗΠΑ από τον ΠΟΥ και τις ευρύτερες περικοπές χρηματοδότησης, σημειώνουν πολλές πηγές από τον χώρο της υγείας.

Στοιχεία από τηλεδιάσκεψη συντονισμού της προηγούμενης Παρασκευής δείχνουν ότι μόλις το 7% των 1.261 ανθρώπων που είχαν καταγραφεί ως επαφές ύποπτων κρουσμάτων Εμπολα εντοπίστηκε και τέθηκε υπό παρακολούθηση. Την Τετάρτη, ο ΠΟΥ ανέβασε τον αριθμό των επαφών σε περισσότερες από 2.000.

Επιθέσεις σε υγειονομικές δομές

Η επιδημία «υπερπηδά» τα όποια μέτρα έχουν ληφθεί, όπως προειδοποίησε ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ, Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, τονίζοντας πως οι επιθέσεις σε υγειονομικές εγκαταστάσεις καθιστούν σχεδόν αδύνατη την ιχνηλάτηση των κρουσμάτων και των επαφών τους.

Στο ανατολικό Κονγκό, που αποτελεί και το επίκεντρο της υγειονομικής κρίσης, νοσοκομεία έχουν δεχθεί επιθέσεις και σκηνές απομόνωσης πιθανών κρουσμάτων έχουν πυρποληθεί από εξοργισμένους πολίτες που επιχειρούσαν να ανακτήσουν τις σορούς συγγενών τους, αγνοώντας τον κίνδυνο μετάδοσης από μολυσμένα πτώματα.

Τρεις ειδικοί εξήγησαν ότι αυτό παρεμποδίζει σοβαρά την επιχείρηση περιορισμού του ιού και τον εντοπισμό ανθρώπων που διατρέχουν κίνδυνο, σε μια περιοχή ήδη διαλυμένη από συγκρούσεις και με υποτυπώδες σύστημα υγείας.

Χωρίς εμβόλιο, χωρίς θεραπεία

«Το συμπέρασμα είναι απλό: Δεν υπάρχει εμβόλιο. Δεν υπάρχει θεραπεία. Ο ιός διαδιδόταν απαρατήρητος επί έξι εβδομάδες. Η διασυνοριακή εξάπλωση έχει επιβεβαιωθεί. Υγειονομικοί πεθαίνουν. Κάθε ημέρα χωρίς πλήρως χρηματοδοτημένη αντίδραση δίνει περισσότερο χώρο στην επιδημία», αναφέρεται σε παρουσίαση του ΠΟΥ για την Αφρική.

Ο καθηγητής Σαλίμ Αμπντούλ Καρίμ, κορυφαίος Νοτιοαφρικανός επιδημιολόγος και ένας από τους βασικούς συμβούλους του Africa CDC, δήλωσε ότι η επιδημία εξαπλώνεται με «ιλιγγιώδη ταχύτητα». «Αν έπρεπε να επιλέξεις το χειρότερο δυνατό μέρος για να συμβεί αυτό, θα ήταν το Ιτούρι», είπε χαρακτηριστικά για την επαρχία που βρίσκεται στο επίκεντρο.

Εμπειρία χωρίς αντίκρισμα

Παρότι οι Αρχές του Κονγκό διαθέτουν μεγάλη εμπειρία στην αντιμετώπιση του Εμπολα –πρόκειται για τη 17η επιδημία από το 1976– εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές ελλείψεις, μεταξύ άλλων και σε διαγνωστικά τεστ για την ανίχνευση του στελέχους Bundibugyo. Το γεγονός αυτό καθυστέρησε την ανίχνευση του προβλήματος.

Η «μεγάλη διαφορά»

Πολλές πηγές συμφωνούν ότι στο παρελθόν πολλά από τα προβλήματα λύνονταν πολύ πιο γρήγορα και αποτελεσματικά, όταν οι ΗΠΑ συνεργάζονταν με τον ΠΟΥ και συχνά ηγούνταν της διεθνούς αντίδρασης σε τέτοιες επιδημίες. Οι ΗΠΑ αποχώρησαν από τον Οργανισμό τον Ιανουάριο και παράλληλα περιέκοψαν τη χρηματοδότηση παροχής βοήθειας διεθνώς, όπως και άλλες πλούσιες χώρες.

«Οι Οργανισμοί που θα μπορούσαν να κάνουν αυτή τη δουλειά δεν υπάρχουν πια», ανέφερε ένας Αμερικανός αξιωματούχος που έχει ενημερωθεί για την κατάσταση.

Ο Αμαντού Μποκούμ, διευθυντής της CARE στη χώρα, είπε ότι η ομάδα έκτακτης ανάγκης του Οργανισμού έχει συρρικνωθεί κατά ένα τρίτο.

Τα μεγάλα ερωτήματα

Με το μέγεθος και την προέλευση της επιδημίας να παραμένουν ασαφή, ο εντοπισμός όλων των πιθανών κρουσμάτων και επαφών αποτελεί «κόλαση», όπως δήλωσε η Ολλανδή ιολόγος Μάριον Κούπμανς, μέλος της επιτροπής έκτακτης ανάγκης του ΠΟΥ.

Πώς μεταδίδεται ο Εμπολα

Ο Εμπολα μεταδίδεται μέσω άμεσης επαφής με σωματικά υγρά μολυσμένων ατόμων (αφού εμφανίσουν συμπτώματα), μέσω μολυσμένων αντικειμένων αλλά και μέσω επαφής με τις σορούς όσων πέθαναν από τη νόσο. Οι επαφές των ασθενών πρέπει να εντοπίζονται και να παρακολουθούνται επί 21 ημέρες, δηλαδή όσο διαρκεί η περίοδος επώασης του ιού. Αν εμφανίσουν συμπτώματα, πρέπει να απομονωθούν για να αποτρέψουν περαιτέρω διασπορά.

«Επιστρέφουμε στα βασικά της αντιμετώπισης του Εμπολα, από τις εποχές που δεν διαθέταμε τα μέσα περιορισμού που προσέφεραν αργότερα τα εμβόλια και οι θεραπείες», δήλωσε ο δρ Αλαν Γκονζάλες, αναπληρωτής διευθυντής επιχειρήσεων των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, οι οποίοι έχουν ζητήσει από προσωπικό παγκοσμίως να δηλώσει συμμετοχή για ενίσχυση της αποστολής στο Κονγκό.

Φόβος

Υπάρχει ωστόσο και ένα τεράστιο ψυχολογικό εμπόδιο στην αντιμετώπιση του ιού.

«Οι άνθρωποι φοβούνται», λέει ο Μαμαντού Κάμπα Μπάρι, επικεφαλής της Συμμαχίας για Διεθνή Ιατρική Δράση στο Κονγκό, η οποία διαχειρίζεται 60 κέντρα υγείας στο Ιτούρι εδώ και αρκετά χρόνια. Οπως ανέφερε, ορισμένα κρούσματα «εξαφανίζονται», ενώ άλλα ύποπτα περιστατικά δεν αναφέρονται ποτέ λόγω της δυσπιστίας.

Ο ίδιος και πολλοί ακόμη φοβούνται μία «επανάληψη του εφιάλτη» της χειρότερης επιδημίας Εμπολα στην ιστορία, εκείνης που έπληξε τη Δυτική Αφρική την περίοδο 2014-2016, προκαλώντας περισσότερα από 28.000 κρούσματα και 11.000 θανάτους.

«Στη Δυτική Αφρική, οι άνθρωποι κρύβονταν, σκεπτόμενοι: “Ποιο το νόημα να πεθάνω και η οικογένειά μου να μην μπορεί να πάρει το σώμα μου;”», λέει, προσθέτοντας ότι ακόμη και μία δεκαετία αργότερα κάποια μαθήματα της επιδημίας δεν έχουν γίνει πλήρως κατανοητά. «Ποτέ δεν συνηθίζεις τον Εμπολα. Είναι πάντα τρομακτικός».