Μέσα σε μόλις 24 ώρες, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ πέρασε από την απειλή αφανισμού του πολιτισμού του Ιράν στη διαπίστωση ότι η Ισλαμική Δημοκρατία έχει προτείνει ένα «λειτουργικό» σχέδιο, και συμφώνησε σε εκεχειρία 14 ημερών, διαβεβαιώνοντας πως η εξέλιξη αυτή μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για τον τερματισμό του πολέμου που διαρκεί σχεδόν έξι εβδομάδες.

Η αξιοσημείωτη μεταστροφή σημειώθηκε ενώ μεσολαβητές, με επικεφαλής το Πακιστάν, εργάζονταν πυρετωδώς για να αποτρέψουν περαιτέρω κλιμάκωση της σύγκρουσης. Ακόμη και η Κίνα -ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος του Ιράν και βασικός οικονομικός ανταγωνιστής των ΗΠΑ- κινήθηκε παρασκηνιακά για να βρεθεί μια οδός προς την εκεχειρία, σύμφωνα με δύο αξιωματούχους που επικαλείται το Associated Press. 

Το αφήγημα και οι λόγοι

«Ο λόγος είναι ότι έχουμε ήδη επιτύχει και υπερβεί όλους τους στρατιωτικούς στόχους, και βρισκόμαστε πολύ κοντά σε μια οριστική συμφωνία για μακροπρόθεσμη ειρήνη με το Ιράν και στη Μέση Ανατολή», έγραψε ο Τραμπ σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ανακοινώνοντας την προσωρινή εκεχειρία, περίπου 90 λεπτά πριν από την επίσημη λήξη της προθεσμίας που είχε δώσει στην Τεχεράνη για να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ, απειλώντας να καταστρέψουν οι ΗΠΑ ενεργειακές εγκαταστάσεις και άλλες βασικές υποδομές.

Καθώς ο χρόνος μετρούσε αντίστροφα, Δημοκρατικοί βουλευτές κατήγγειλλαν πως η απειλή του Τραμπ να «εξαλείψει έναν ολόκληρο πολιτισμό» αποτελούσε «ηθική αποτυχία», ενώ ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ προειδοποίησε πως επιθέσεις σε πολιτικές υποδομές θα παραβίαζαν το διεθνές δίκαιο, χαρακτηρίζοντας τις δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου «απολύτως απαράδεκτες».

Τελικά, ο Τραμπ ενδέχεται να υποχώρησε μπροστά σε μια απλή πραγματικότητα: η κλιμάκωση θα μπορούσε να εμπλέξει τις ΗΠΑ σε έναν ακόμη «ατέρμονο πόλεμο», όπως οι συρράξεις που ταλαιπώρησαν τους προκατόχους του και τις οποίες είχε δεσμευτεί να αποφύγει, σημειώνει το Associated Press σχολιάζοντας πως ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ θα απαιτούσε μία μακρά και δαπανηρή επιχείρηση.

Το σενάριο που υποτιμήθηκε

Καθώς ο Τραμπ προέβαλλε τις στρατιωτικές επιτυχίες ΗΠΑ και Ισραήλ τις τελευταίες έξι εβδομάδες, φαινόταν να θεωρεί ότι θα μπορούσε να εξαναγκάσει το Ιράν σε υποχώρηση μέσω βομβαρδισμών.

Ξεκινώντας από τη δολοφονία του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ στα πρώτα πλήγματα του πολέμου, έδειχνε να υποτιμά το ενδεχόμενο η ιρανική ηγεσία να επιλέξει έναν μακρύ και αιματηρό πόλεμο.

Η Ισλαμική Δημοκρατία, πάντως, έχει δείξει επανειλημμένα τα τελευταία 47 χρόνια ότι είναι διατεθειμένη να αντέξει, ακόμη και όταν αυτό φαίνεται να αντίκειται στα ίδια της τα συμφέροντα.

Η θεοκρατική ηγεσία είχε κρατήσει Αμερικανούς ομήρους για 444 ημέρες την περίοδο 1979–1981, με μεγάλο κόστος για τη διεθνή εικόνα της χώρας. Επέτρεψε στον καταστροφικό πόλεμο Ιράν–Ιράκ να διαρκέσει χρόνια, με εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς. Στήριξε τη Χαμάς μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου, που οδήγησε σε πόλεμο με το Ισραήλ, ο οποίος αποδυνάμωσε τόσο τη Χαμάς στη Γάζα όσο και τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, ενώ συνέβαλε και στις εξελίξεις που οδήγησαν στην κατάρρευση του καθεστώτος του Μπασάρ αλ Ασαντ στη Συρία.

Η ιρανική ηγεσία -παρά τα πλήγματα και τη στρατιωτική ανισορροπία- εξέπεμπε την αυτοπεποίθηση ότι μπορεί να παγιδεύσει την υπερδύναμη σε μια δαπανηρή και παρατεταμένη σύγκρουση, ακόμη κι αν δεν είναι σε θέση να την νικήσει.

Η ανάκτηση θα ήταν πιο εύκολη από τη διατήρηση της ασφάλειας

Αναλυτές άμυνας συμφωνούν ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν γρήγορα να ανακτήσουν τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ – της στενής θαλάσσιας διόδου μεταξύ Ιράν και Ομάν, από όπου διέρχεται περίπου το 20% των αποθεμάτων πετρελαίου παγκοσμίως. Ωστόσο, η διατήρηση της ασφάλειας στην περιοχή θα απαιτούσε υψηλού ρίσκου και ιδιαίτερα δαπανηρή επιχείρηση, που πιθανώς θα κρατούσε ολόκληρα χρόνια. 

Ο Μπεν Κόναμπλ, διευθυντής του Battle Research Group, εκτίμησε ότι η αποστολή θα απαιτούσε τον έλεγχο μιας ακτίνας περίπου 600 χιλιομέτρων – από το νησί Κις έως το Μπαντάρ Αμπάς – για να αποτραπούν επιθέσεις με πυραύλους κατά πλοίων. Σύμφωνα με τον ίδιο, αυτό θα απαιτούσε επίσης 30.000 έως 45.000 στρατιώτες. «Θα ήταν μια επιχείρηση αόριστης διάρκειας – θα μπορούσε κρατήσει 20 χρόνια», εκτιμά ο ίδιος. «Δεν πιστεύαμε ότι θα μείνουμε 20 χρόνια στο Αφγανιστάν. Ούτε στο Βιετνάμ ή στο Ιράκ» είχε εκτιμηθεί η διάρκεια των επιχειρήσεων, λέει ο ίδιος.

Τι αλλάζει στα Στενά του Ορμούζ

Σύμφωνα με αξιωματούχο στη Μέση Ανατολή, τον οποίο επικαλείται το Associated Press, το σχέδιο της δίμηνης εκεχειρίας περιλαμβάνει τη δυνατότητα σε Ιράν και Ομάν να επιβάλλουν τέλη στα πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ. Το Ιράν φέρεται να σκοπεύει να χρησιμοποιήσει τα έσοδα για ανοικοδόμηση. Δεν είναι σαφές που σκοπεύει να κατευθύνει τα έσοδα το Ομάν. 

Τα Στενά βρίσκονται εντός των χωρικών υδάτων και των δύο χωρών, αλλά μέχρι σήμερα θεωρούνταν διεθνής θαλάσσια οδός και δεν επιβάλλονταν διόδια. Ο γερουσιαστής Κρις Μέρφι σχολίασε ότι ο Τραμπ ουσιαστικά παραδίδει τον «έλεγχο» των στενών στο Ιράν, κάνοντας λόγο για «ιστορική νίκη» της Τεχεράνης. «Το επίπεδο ανικανότητας είναι εντυπωσιακό και ταυτόχρονα θλιβερό», είπε.

Το μοτίβο των υπαναχωρήσεων από μαξιμαλιστικές θέσεις

Η ανακοίνωση της εκεχειρίας ήρθε μετά από παρέμβαση του πρωθυπουργού του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, ο οποίος ζήτησε από τον Τραμπ να παρατείνει την προθεσμία κατά δύο εβδομάδες, ώστε να δοθεί χρόνος στη διπλωματία, ενώ ταυτόχρονα πίεσε το Ιράν να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ.

Οι «δύο εβδομάδες» φαίνεται να αποτελούν αγαπημένο χρονικό περιθώριο του Τραμπ όταν θέλει να κερδίσει χρόνο σε κρίσιμες αποφάσεις, σχολιάζει το AP. Το περασμένο καλοκαίρι, ο Λευκός Οίκος είχε δηλώσει ότι θα αποφασίσει εντός δύο εβδομάδων για επιθέσεις στο Ιράν – για να διατάξει τελικά βομβαρδισμούς πριν καν παρέλθει αυτό το διάστημα.

Ανάλογη τακτική ακολούθησε και στις διαπραγματεύσεις για τον πόλεμο στην Ουκρανία, αλλά και κατά την πρώτη του θητεία, υποσχόμενος λύσεις σε μεγάλα ζητήματα, όπως δυσλειτουργίες του συστήματος υγείας, εντός δύο εβδομάδων. 

Κατά τους πρώτους 15 μήνες της δεύτερης θητείας του, ο Τραμπ διατύπωσε επανειλημμένα μαξιμαλιστικές απαιτήσεις, τις οποίες στη συνέχεια ανασκεύασε.

Υποχώρησε από πολλούς από τους δασμούς που είχε επιβάλει τον Απρίλιο του 2025, αφότου οι αγορές αντέδρασαν έντονα. Ενδεικτική ήταν και η στάση του στο Νταβός, όπου αρχικά ζήτησε πλήρη έλεγχο της Γροιλανδίας -για να εγκαταλείψει στη συνέχεια την απειλή επιβολής δασμών στην Ευρώπη.

Τότε, είχε επικαλεστεί μια «συμφωνία-πλαίσιο» με το ΝΑΤΟ για την ασφάλεια στην Αρκτική, παρότι οι ΗΠΑ είχαν ήδη σημαντική στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία.

Τώρα, ο Λευκός Οίκος υποδέχεται με ικανοποίηση την εκεχειρία, με στελέχη να αποδίδουν την εξέλιξη τόσο στη στρατιωτική ισχύ των ΗΠΑ όσο και στους χειρισμούς του Τραμπ.

«Η επιτυχία των ενόπλων δυνάμεών μας δημιούργησε τη μέγιστη δυνατή πίεση, επιτρέποντας στον πρόεδρο Τραμπ και την ομάδα του να προχωρήσουν σε σκληρές διαπραγματεύσεις, που άνοιξαν τον δρόμο για διπλωματική λύση και μακροπρόθεσμη ειρήνη», υποστήριξε η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λίβιτ.

Το απόγευμα, το Ιράν έκλεισε και πάλι τα Στενά του Ορμούζ, σύμφωνα με τοπικά ΜΜΕ, που μετέδωσαν ότι η Τεχεράνη απειλεί να απαντήσει σκληρά, αν το Ισραήλ δεν σταματήσει τα χτυπήματα στον Λίβανο. Από την πλευρά του ο πρόεδρος Τραμπ υποστήριξε πως η συμφωνία εκεχειρίας δεν περιέχει καμία πρόβλεψη για τις επιχειρήσεις στον Λίβανο.

Στα Στενά του Ορμούζ, οι Φρουροί της Επανάστασης προειδοποιούν ήδη τα πλοία ότι το πέρασμα παραμένει κλειστό και η διέλευση πραγματοποιείται μόνο κατόπιν ειδικής αδείας. Οποιοδήποτε πλοίο επιχειρήσει να περάσει χωρίς άδεια, σημειώνουν, «θα αποτελέσει στόχο και θα καταστραφεί».