Η προσπάθεια δύο βορειοευρωπαίων ηγετών να ανοίξουν απευθείας δίαυλο επικοινωνίας με τον Βλαντιμίρ Πούτιν, με στόχο να αποκτήσει η Ευρώπη μεγαλύτερο λόγο στις διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, εξελίχθηκε σε αφορμή για μια νέα ενδοευρωπαϊκή «σύγκρουση».

Η τηλεφωνική επικοινωνία του προέδρου της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ, και του πρωθυπουργού της Νορβηγίας, Γιόνας Γκαρ Στέρε, με τον Ρώσο πρόεδρο όχι μόνο δεν έφερε πιο κοντά τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, αλλά ανέδειξε τις βαθιές διαφωνίες τους για το ποια πρέπει να είναι η στάση τους απέναντι στη Μόσχα, σε μια κρίσιμη καμπή των διπλωματικών διεργασιών.

Την ώρα που Ρώσοι και Ουκρανοί διαπραγματευτές ετοιμάζονται να συναντηθούν με απεσταλμένους του Ντόναλντ Τραμπ στο Αμπου Ντάμπι, η πρωτοβουλία των δύο βόρειων χωρών εξακολουθεί να προκαλεί αναταράξεις στην Ευρώπη. Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκονται δύο ερωτήματα: ποιος θα εκπροσωπεί την Ευρώπη στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις και κατά πόσο η απευθείας επικοινωνία με τον Πούτιν μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη ειρήνης ή, αντίθετα, κινδυνεύει να νομιμοποιήσει τη ρωσική επιθετικότητα.

Πίσω από τις διαφωνίες αυτές βρίσκεται και μια ευρύτερη ευρωπαϊκή ανησυχία: μπορεί πράγματι η Ουάσιγκτον να εγγυηθεί μια δίκαιη συμφωνία, τόσο για την Ευρώπη όσο και, κυρίως, για την ίδια την Ουκρανία; Τα ερωτήματα αναμένεται να απασχολήσουν τους Ευρωπαίους ηγέτες στην άτυπη σύνοδο κορυφής που θα πραγματοποιηθεί αυτή την εβδομάδα στο Δουβλίνο, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν πολλές προσδοκίες για την εξεύρεση κοινής γραμμής.

Μιλώντας στο Politico, ο Νορβηγός πρωθυπουργός εξήγησε τους λόγους που τον οδήγησαν, μαζί με τον Φινλανδό πρόεδρο, να επικοινωνήσει απευθείας με έναν ηγέτη του οποίου η χώρα διεξάγει υβριδικό πόλεμο εναντίον της Ευρώπης και συνεχίζει να πλήττει καθημερινά ουκρανικές πόλεις με drones και πυραύλους.

«Συνεργαζόμαστε στενά με τους Ευρωπαίους εταίρους μας για τη στήριξη της Ουκρανίας, αλλά η μόνη φωνή που φτάνει στη Μόσχα είναι αυτή της Ουάσιγκτον», δήλωσε ο Στέρε. «Εχουμε καλές και ανοιχτές σχέσεις με τους Αμερικανούς διαπραγματευτές και την αμερικανική κυβέρνηση. Ωστόσο, αυτός ο πόλεμος διεξάγεται στην Ευρώπη. Το να πιστεύουμε ότι ο πόλεμος θα τελειώσει χωρίς η Ευρώπη να συνομιλεί με τη Μόσχα είναι, κατά τη γνώμη μου, μια ψευδαίσθηση».

Η προσέγγιση αυτή, ωστόσο, απέχει πολύ από το να εκφράζει το σύνολο των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. Ιδίως οι χώρες που συνορεύουν με τη Ρωσία και έχουν βιώσει ιστορικά τις συνέπειες της ρωσικής επεκτατικής πολιτικής αντιμετώπισαν με έντονη δυσπιστία την πρωτοβουλία. «Η Ευρώπη δεν πρέπει να βρίσκεται στη θέση του διαμεσολαβητή», δήλωσε στο Politico ο πρωθυπουργός της Εσθονίας, Κρίστεν Μίχαλ. «Δεν πρέπει να αναλαμβάνουμε τον ρόλο εκείνων που προσπαθούν να κατευνάσουν έναν δικτάτορα».

Παρά τις εκλογικές ήττες των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές, ο Τραμπ εξακολουθεί να καθορίζει τον ρυθμό των διαπραγματεύσεων. Η Ευρώπη, από την άλλη, παραμένει χωρίς ενιαία φωνή, τη στιγμή που κρίνονται οι όροι μιας ενδεχόμενης ειρήνης στο έδαφός της.

Μέσα από συνομιλίες με πολιτικούς, διπλωμάτες και αξιωματούχους, αρκετοί από τους οποίους μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας του ζητήματος, διεθνές μέσο καταγράφει το παρασκήνιο μιας τηλεφωνικής επικοινωνίας που κλόνισε τις ισορροπίες στην Ευρώπη.

Η επιστροφή Τραμπ

Από την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, στις αρχές του 2025, η Ευρώπη δυσκολεύεται να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία. Ο Αμερικανός πρόεδρος έσπευσε να επικοινωνήσει τηλεφωνικά με τον Πούτιν, ενώ παράλληλα έβαλε τέλος στην αμερικανική οικονομική βοήθεια προς το Κίεβο, ανατρέποντας τις ισορροπίες που είχαν διαμορφωθεί κατά την προεδρία του Τζο Μπάιντεν.

Οι παρεμβάσεις του Τραμπ κλόνισαν την έως τότε διατλαντική σύμπλευση, καθώς έδωσαν στη Μόσχα την προοπτική μιας κατάπαυσης του πυρός με ευνοϊκούς όρους για την ίδια, αλλά και της σταδιακής επιστροφής της στη διεθνή διπλωματική σκηνή.

Ο πόλεμος ΗΠΑ – Ιράν που ξέσπασε φέτος ανέκοψε προσωρινά τη δυναμική των διαπραγματεύσεων, ωστόσο ο Τραμπ επανήλθε στο ουκρανικό ζήτημα τον Οκτώβριο. Επέκρινε τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι για τη συνέχιση των επιθέσεων κατά των ρωσικών ενεργειακών υποδομών, ενώ φάνηκε να υποστηρίζει ότι η Ρωσία είχε επιδείξει πιο διαλλακτική στάση.

Με τις διαπραγματεύσεις να κινδυνεύουν να οδηγηθούν σε αδιέξοδο, ο Στουμπ και ο Στέρε αποφάσισαν να αναλάβουν πρωτοβουλία. Ο Νορβηγός πρωθυπουργός φιλοξένησε στο Οσλο συνάντηση με τη συμμετοχή του Ζελένσκι και του ειδικού απεσταλμένου του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, επιχειρώντας να αποκαταστήσει τις σχέσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Κιέβου. Στη συνάντηση της 20ης Οκτωβρίου συμμετείχε και ο Στουμπ, ο οποίος έκανε λόγο για επαναφορά της ειρηνευτικής διαδικασίας «σε τροχιά».

Ωστόσο, μόλις 24 ώρες αργότερα, ο Γουίτκοφ αιφνιδίασε εκ νέου τους Ευρωπαίους ηγέτες, συναντώντας τον Πούτιν στην Αγία Πετρούπολη και χαρακτηρίζοντάς τον «ανθρωπιστή».

Εχοντας προηγουμένως συνομιλήσει με τον Ζελένσκι, οι δύο βορειοευρωπαίοι ηγέτες κατέλ

Μια παλιά πολιτική και προσωπική σχέση

Ο Στουμπ και ο Στέρε γνωρίζονται εδώ και χρόνια, ενώ είχαν συνεργαστεί στενά σε ζητήματα που αφορούν τη Ρωσία, όταν αμφότεροι κατείχαν τα αξιώματα των υπουργών Εξωτερικών των χωρών τους. Διατηρούν τακτική επικοινωνία, τόσο τηλεφωνικά όσο και μέσω μηνυμάτων, και συνηθίζουν να συντονίζουν τις κινήσεις τους σε σημαντικά διεθνή ζητήματα, παρά τις διαφορετικές πολιτικές τους αφετηρίες.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η ιδέα μιας κοινής τηλεφωνικής επικοινωνίας με το Κρεμλίνο είχε πέσει στο τραπέζι αρκετούς μήνες νωρίτερα. Οι δύο ηγέτες εκτιμούσαν ότι η επανεκκίνηση της διπλωματικής κινητικότητας ήταν κρίσιμη, ενόψει των νέων διαπραγματεύσεων στο Αμπου Ντάμπι.

Πίσω από την πρωτοβουλία τους βρισκόταν, ωστόσο, και η αυξανόμενη δυσπιστία αρκετών Ευρωπαίων απέναντι στην Ουάσιγκτον, καθώς ενισχύονταν οι φόβοι ότι η αμερικανική κυβέρνηση δεν θα υπερασπιζόταν επαρκώς ούτε τα ευρωπαϊκά συμφέροντα ούτε τις θέσεις του Κιέβου.

«Πρέπει να αναρωτηθούμε στην Ευρώπη αν θεωρούμε ότι κάποιος άλλος πρέπει να έχει επαφές και να διεξάγει συζητήσεις εκ μέρους μας. Θεωρούμε ότι οι ΗΠΑ πρέπει να είναι εκείνες που θα καθορίζουν τους στόχους μας;», διερωτήθηκε Ευρωπαίος αξιωματούχος.

«Είναι σημαντικό ο Ντόναλντ Τραμπ να μην είναι ο μοναδικός δυτικός ηγέτης που συνομιλεί με τον Πούτιν. Χρειαζόμαστε ηγέτες που στηρίζουν την Ουκρανία και θα μεταφέρουν και τις δικές τους θέσεις στον Ρώσο πρόεδρο», σημείωσε δεύτερος ανώτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος.

Ετσι, σχεδόν πέντε χρόνια μετά την έναρξη της διπλωματικής απομόνωσης της Ρωσίας, οι δύο ηγέτες αποφάσισαν να ανοίξουν απευθείας δίαυλο με το Κρεμλίνο. Οι συνεργάτες τους επικοινώνησαν με τη ρωσική πλευρά και συμφώνησαν τους όρους της συνομιλίας: οι δύο πλευρές θα παρουσίαζαν διαδοχικά τις προετοιμασμένες θέσεις τους, χωρίς να διακόπτει η μία την άλλη.

ηξαν στο συμπέρασμα ότι δεν μπορούσαν να αφήσουν τον Τραμπ, τον γαμπρό του, Τζάρεντ Κούσνερ και τον Γουίτκοφ να αποτελούν τις μοναδικές δυτικές φωνές που συνομιλούν απευθείας με τον Πούτιν.

Με πληροφορίες από Politico