Οι σκληροπυρηνικοί στο Ιράν, που θεωρούν ότι η Τεχεράνη έχει ήδη αναδειχθεί νικήτρια στον πόλεμo με τις Ηνωμένες Πολιτείες, επιδιώκουν να αξιοποιήσουν τις εκλογικές απώλειες του Ντόναλντ Τραμπ στις ενδιάμεσες εκλογές.

Aπαιτούν πλέον υψηλότερο τίμημα από την Ουάσιγκτον για τον τερματισμό της σύγκρουσης: μια «νέα παγκόσμια τάξη» που θα ευνοεί την Ισλαμική Δημοκρατία.

Η ισχυρή αυτή ομάδα συντηρητικών ενέτεινε τη ρητορική της αυτή την εβδομάδα, ζητώντας δημοσίως να μην προσφερθούν παραχωρήσεις στην αμερικανική πλευρά στο πλαίσιο των εν εξελίξει διαπραγματεύσεων.

Προειδοποίηση Χαμενεΐ προς Ιρανούς διαπραγματευτές

Μετά τη μεγάλη ήττα του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος του Τραμπ στις ενδιάμεσες εκλογές, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, προειδοποίησε με μήνυμά του την Τετάρτη κατά της «τάσης υποταγής».

Η προειδοποίηση, σύμφωνα με τους σκληροπυρηνικούς κύκλους, απευθυνόταν στους Ιρανούς διαπραγματευτές.

Παρόλο που οι σκληροπυρηνικές φωνές στο Ιράν τάσσονται υπέρ της συνέχισης της σύγκρουσης, αναλυτές στο CNN εκτιμούν ότι η ιρανική ηγεσία επιδιώκει συμφωνία με τις ΗΠΑ, η οποία θα τερματίσει τον πόλεμο.

Επισημαίνουν, ωστόσο, ότι οι Ιρανοί επιδιώκουν η Τεχεράνη να εξέλθει από τον πόλεμο με ενισχυμένη περιφερειακή επιρροή.

«Αυτό σημαίνει ότι θέλουν η Τεχεράνη να εξέλθει από τη σύγκρουση με ισχυρότερη αποτρεπτική ικανότητα, διαρκή στρατηγικά πλεονεκτήματα και μία περιφερειακή τάξη πραγμάτων στην οποία η Ουάσιγκτον και το Ισραήλ δεν θα μπορούν πλέον να κρατούν το Ιράν απομονωμένο, υπό διαρκή πίεση και εκτεθειμένο σε επιθέσεις, χωρίς να αντιμετωπίζουν δυνητικά δυσβάσταχτο κόστος», όπως ανέφερε στο CNN ο Σίνα Τουσί, ανώτερος συνεργαζόμενος ερευνητής στο Center for International Policy.

Το Ιράν έχει θέσει επτά προϋποθέσεις προς την Ουάσιγκτον για να προχωρήσει στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.

Μεταξύ αυτών, περιλαμβάνονται:

• ο τερματισμός του πολέμου «σε όλα τα μέτωπα»,
• η καταβολή αποζημιώσεων,
• η αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων και
• η άρση των κυρώσεων.

Παραμένει ασαφές εάν οι ΗΠΑ είναι διατεθειμένες να αποδεχθούν αυτούς τους όρους.

Ο κίνδυνος κλιμάκωσης

Οκτώ μήνες μετά την έναρξη της σύγκρουσης, ο πόλεμος βρίσκεται σε τέλμα, με περιορισμένη στρατιωτική δραστηριότητα και χωρίς ουσιαστική διπλωματική πρόοδο.

Τις τελευταίες εβδομάδες, Ιρανοί διαπραγματευτές μετακινούνται διαρκώς μεταξύ Τεχεράνης και Ντόχας, καθώς οι διαμεσολαβητές του Κατάρ επιχειρούν να γεφυρώσουν τις διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών, προκειμένου να επιτευχθεί συμφωνία που θα ανοίξει τον δρόμο για διαπραγματεύσεις σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και τον τερματισμό του πολέμου.

«Η ιρανική ηγεσία θεωρεί ότι τα πρόσφατα εκλογικά αποτελέσματα δικαιώνουν τη στρατηγική της απέναντι στις ΗΠΑ», δήλωσε στο CNN ο Χαμιντρεζά Αζίζι, ανώτερος αναλυτής για το Ιράν στη Διεθνή Ομάδα Κρίσεων (International Crisis Group). «Ως εκ τούτου, η στάση της Τεχεράνης ως προς τους όρους μιας συμφωνίας με την Ουάσιγκτον είναι πιθανό να γίνει ακόμη πιο άκαμπτη».

Ο Αζίζι εκτιμά ότι δεν είναι ρεαλιστικό να ανακηρύξει απλώς ο Τραμπ «την ολοκλήρωση της αποστολής» και να τερματίσει τον πόλεμο με το Ιράν, χωρίς προηγουμένως να εξασφαλίσει παραχωρήσεις από την Τεχεράνη στο πυρηνικό ζήτημα, ώστε να αντισταθμίσει τις εσωτερικές πολιτικές αντιδράσεις στις ΗΠΑ.

Η άλλη επιλογή του Αμερικανού προέδρου θα ήταν να εξαπολύσει μεγάλης κλίμακας στρατιωτική επιχείρηση, προκειμένου να υποστηρίξει ότι έβαλε τέλος στον πόλεμο από θέση ισχύος.

«Το πρόβλημα είναι ότι, με βάση τα τελευταία εκλογικά αποτελέσματα, οι Ιρανοί δεν βλέπουν κανέναν λόγο να προσφέρουν στον Τραμπ παραχωρήσεις», δήλωσε ο Αζίζι.

«Αναμένεται επίσης να επιμείνουν ακόμη πιο έντονα από ό,τι στο παρελθόν στην απαίτησή τους να κάνουν πρώτες οι Ηνωμένες Πολιτείες το πρώτο βήμα, προτού καταστεί δυνατή οποιαδήποτε συμφωνία», πρόσθεσε ο ίδιος.

Αξιωματούχος χώρας της περιοχής ανέφερε την Πέμπτη στο CNN ότι ο κίνδυνος αναζωπύρωσης του πολέμου με το Ιράν έχει περιοριστεί μετά την ήττα των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ, ωστόσο το ενδεχόμενο κλιμάκωσης εξακολουθεί να θεωρείται πιθανό.

Τον Οκτώβριο, ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι οι ΗΠΑ δεν θα επιτεθούν στο Ιράν πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές, χωρίς ωστόσο να επιβεβαιώσει ή να αποκλείσει το ενδεχόμενο επανέναρξης των πληγμάτων μετά την ολοκλήρωσή τους. Η ασάφεια αυτή επιτείνει τους φόβους στην Μέση Ανατολή, καθώς το Ιράν έχει απειλήσει με διεύρυνση του εύρους των αντιποίνων του.

Την τελευταία εβδομάδα, οι ΗΠΑ πραγματοποίησαν πλήγματα στο νησί Κεσμ του Ιράν. Και οι δύο πλευρές επιχείρησαν να υποβαθμίσουν την ένταση των επιθέσεων, σε μια κίνηση που φαίνεται να αποσκοπεί στη διατήρηση των εν εξελίξει διαπραγματεύσεων.

«Τώρα καλούμαστε να αποφασίσουμε: θέλουμε να προχωρήσουμε περαιτέρω; Θα προτιμούσα να μην καταστρέψω ό,τι έχει απομείνει από τη χώρα, εάν αυτό είναι δυνατόν, αλλά ίσως αναγκαστώ να το κάνω», δήλωσε ο Τραμπ στους δημοσιογράφους την Πέμπτη. «Θα το μάθετε πολύ σύντομα».

Η διπλωματική κινητικότητα σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή έχει ενταθεί μετά τις ενδιάμεσες εκλογές της Τρίτης.

Την Παρασκευή, το Κατάρ ανακοίνωσε ότι ο Τραμπ είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον εμίρη του Κατάρ, σεΐχη Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι, με αντικείμενο την αποκλιμάκωση της έντασης. Μία ημέρα νωρίτερα, ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγκτσί, είχε συνομιλήσει με τους ομολόγους του από τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ομάν, το Πακιστάν, το Κουβέιτ, την Ιορδανία, την Τουρκία, την Κύπρο και το Κατάρ.

Η Τεχεράνη «ζυγίζει» το κόστος του πολέμου

Ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, κορυφαίων διοικητών του ιρανικού στρατού, πυρηνικών επιστημόνων και εκατοντάδων αμάχων, ενώ προκάλεσε την καταστροφή σημαντικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων.

Η σύγκρουση επέφερε τεράστιες οικονομικές απώλειες στην Ισλαμική Δημοκρατία, φέρνοντας στο προσκήνιο, με ανοιχτό πλέον τρόπο, έναν πόλεμο που επί δεκαετίες διεξαγόταν στη σκιά.

Καθώς οι στρατιωτικές επιχειρήσεις περιήλθαν σε τέλμα, οι ΗΠΑ επέβαλαν ναυτικό αποκλεισμό στο Ιράν και επανέφεραν τις κυρώσεις, επιβαρύνοντας περαιτέρω την οικονομία της χώρας και εντείνοντας την πίεση στον πληθυσμό.

«Η οικονομία και οι υποδομές του έχουν υποστεί τεράστιες ζημιές και η συνέχιση της αντιπαράθεσης εγκυμονεί τεράστιους κινδύνους. Ακριβώς γι’ αυτό, όμως, η ιρανική ηγεσία διστάζει να εγκαταλείψει τα εναπομείναντα διαπραγματευτικά της πλεονεκτήματα χωρίς να εξασφαλίσει κάτι μόνιμο ως αντάλλαγμα», σημείωσε ο Τουσί.

Ο στρατηγικός στόχος του Ιράν και πού προσκρούει

Στο εσωτερικό του Ιράν, ο πόλεμος έχει εντείνει τις ρωγμές μεταξύ των σκληροπυρηνικών, που επιδιώκουν τη συνέχιση της σύγκρουσης με τις ΗΠΑ, και των μετριοπαθών, οι οποίοι θεωρούν ότι η διπλωματία και η προσέγγιση με τη διεθνή κοινότητα θα μπορούσαν να συμβάλουν στην άμβλυνση των οικονομικών πιέσεων.

Παρά τις εσωτερικές διαφωνίες, η ιρανική ηγεσία έχει διατηρήσει σε γενικές γραμμές ενιαία στάση απέναντι στις ΗΠΑ, δίνοντας προτεραιότητα σε βραχυπρόθεσμες τακτικές που αυξάνουν το παγκόσμιο κόστος της σύγκρουσης.

Σε αυτές περιλαμβάνονται οι επιθέσεις σε περιφερειακές πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και η διατάραξη της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαύλους παγκοσμίως, από τον οποίο διέρχονταν, πριν από τον πόλεμο, περίπου το ένα πέμπτο της ημερήσιας παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου.

Ωστόσο, μακροπρόθεσμα, το Ιράν προσδοκά να αποκομίσει μεγαλύτερα οφέλη, επιδιώκοντας να εξέλθει από τον πόλεμο με μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ και ισχυρότερη περιφερειακή θέση από εκείνη που είχε πριν από τη σύγκρουση.

«Η Τεχεράνη θέλει οι γειτονικές χώρες να αναγνωρίσουν ότι η ασφάλειά τους δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην αμερικανική στρατιωτική ισχύ και ότι οποιαδήποτε βιώσιμη περιφερειακή συμφωνία πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα ιρανικά συμφέροντα», ανέφερε ο Τουσί.

«Επιδιώκει μια διευθέτηση που θα μετατοπίζει την ισορροπία στρατηγικής ισχύος υπέρ της, περιορίζοντας τη δυνατότητα της Ουάσιγκτον να απομονώνει, να πιέζει ή να επιτίθεται στο Ιράν κατά βούληση».

Στο μήνυμά του, ο Χαμενεΐ χαρακτήρισε τον πόλεμο απαρχή μιας «φωτεινής, ελπιδοφόρας αυγής», υποστηρίζοντας ότι θέτει τα «θεμέλια για μια νέα παγκόσμια τάξη».

Η δήλωση αυτή προσφέρει μια εικόνα του στρατηγικού στόχου που επιδιώκει τελικά να εξασφαλίσει η Τεχεράνη μέσα από τη σύγκρουση.

Ωστόσο, οι μεγαλεπήβολες φιλοδοξίες του Ιράν έρχονται πλέον αντιμέτωπες με έναν Αμερικανό πρόεδρο. Ο Τραμπ μετά την εκλογική ήττα, ενδέχεται να επιχειρήσει να επιδείξει την ισχύ του στο εξωτερικό, την ώρα που οι πολιτικοί περιορισμοί στο εσωτερικό της χώρας του γίνονται ολοένα και πιο ασφυκτικοί, καταλήγει η ανάλυση του CNN.