Η άφιξη του Ντόναλντ Τραμπ στην Αγκυρα, το απόγευμα της Τρίτης, συνοδεύτηκε από μια ιδιαίτερα θερμή υποδοχή, που θύμιζε περισσότερο επίσημη επίσκεψη αρχηγού κράτους παρά παρουσία σε πολυμερή σύνοδο.

Ο Ταγίπ Ερντογάν τον υποδέχθηκε ο ίδιος στον διάδρομο προσγείωσης -κάτι που δεν έκανε για κανέναν από τους υπόλοιπους 30 και πλέον ηγέτες που έφτασαν στην Αγκυρα για τη σύνοδο του ΝΑΤΟ-, συνοδευόμενος από δεκάδες έφιππους φρουρούς. Στρατιωτική μπάντα έπαιξε τον αμερικανικό εθνικό ύμνο, κανονιοβολισμοί ήχησαν και μαχητικά αεροσκάφη πέταξαν αφήνοντας πίσω τους ίχνη κόκκινου, λευκού και μπλε καπνού.

Από τη στιγμή που ο Τραμπ προσγειώθηκε με το αεροσκάφος που του έχει δωρίσει το Κατάρ, το κέντρο βάρους της συνόδου μετατοπίστηκε εκεί που, όπως σχολιάζουν δηκτικά οι New York Times, ο ίδιος προτιμά περισσότερο: στον εαυτό του.

«Ρουφά όλο το οξυγόνο από το δωμάτιο», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Μάικ Ράουντς. 

Ενταση πριν από τη σύνοδο

Οπως συμβαίνει συχνά, ο ιδιαίτερος τρόπος με τον οποίο ασκεί πολιτική ο Τραμπ χάρισε ακόμη ένα πολιτικό «σόου». Μάλιστα, πριν ακόμη φτάσει στην Αγκυρα είχε ήδη ανοίξει μέτωπα με αρκετούς από τους ηγέτες που επρόκειτο να συναντήσει.

Τον περασμένο μήνα είχε δηλώσει ότι δέχθηκε να κάνει το δεκάωρο ταξίδι μόνο επειδή η σύνοδος φιλοξενείται από τον «καλό του φίλο» Ερντογάν.

Η σύγκρουση με τη Μελόνι

Η πιο προσωπική αντιπαράθεση του Τραμπ αφορά την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι, μέχρι πρόσφατα πολύ φιλοτραμπική ηγέτιδα, όσον αφορά την Ευρώπη. Ο Αμερικανός πρόεδρος την έχει στοχοποιήσει επειδή αρνήθηκε να τον στηρίξει στον πόλεμο κατά του Ιράν.

Το θέμα κυριάρχησε επί εβδομάδες στα πρωτοσέλιδα των ιταλικών εφημερίδων, όμως η αντιπαράθεση κορυφώθηκε όταν ο Τραμπ ανάρτησε μια επεξεργασμένη φωτογραφία της Μελόνι να τον κοιτά με λατρεία, συνοδευόμενη από τη λεζάντα: «Χρειάζεται περιοριστική εντολή».

Νέες αιχμές από την Αγκυρα

Κατά τη διμερή συνάντησή του με τον Ερντογάν στο προεδρικό μέγαρο, ο Τραμπ προκάλεσε νέο κύκλο αντιδράσεων. Επέκρινε τη Δανία και επανέλαβε ότι εξακολουθεί να ενδιαφέρεται για τη Γροιλανδία. Κατηγόρησε τη Βρετανία, τη Γαλλία και την Ιταλία ότι δεν στήριξαν επαρκώς τις ΗΠΑ στον πόλεμο με το Ιράν, υποστήριξε ότι η Ευρώπη ήταν «πολύ καλύτερη πριν από 20 χρόνια» και υποβάθμισε τη σύγκρουσή του με τη Μελόνι.

«Νομίζω ότι είναι καλός άνθρωπος», είπε. «Δεν της άσκησα ιδιαίτερη πίεση».

«Είναι δύσκολος, αλλά φέρνει αποτελέσματα»

Η συμπεριφορά του Τραμπ έχει φέρει σε δύσκολη θέση ακόμη και τους υποστηρικτές του στην Αγκυρα, οι οποίοι δηλώνουν ότι εγκρίνουν τα αποτελέσματά του, όχι όμως πάντα και τον τρόπο με τον οποίο τα επιτυγχάνει.

Ερωτηθείς για την ανάρτηση με τη Μελόνι, ο γερουσιαστής Ράουντς απάντησε: «Υπάρχουν πολλοί τρόποι επικοινωνίας. Δεν ξέρω τι ακριβώς συνέβη, επομένως δεν σχολιάζω όλα όσα λέει. Κοιτάζω όμως τις πράξεις του».

Κατά τον ίδιο, η τακτική του Τραμπ έχει αποδώσει, καθώς οι χώρες του ΝΑΤΟ αυξάνουν πλέον τις αμυντικές δαπάνες τους.

Ο «ελέφαντας στο δωμάτιο»

Το βράδυ της Τρίτης, σε δεξίωση του Atlantic Council, στελέχη αμυντικών εταιρειών, διπλωμάτες και Τούρκοι αξιωματούχοι συζητούσαν για το μέλλον των διατλαντικών σχέσεων. Το θέμα που κυριαρχούσε ήταν και πάλι ο Τραμπ.

«Γνωρίζουμε ότι ο δρόμος προς αυτή τη σύνοδο δεν ήταν εύκολος», δήλωσε η εκτελεστική διευθύντρια του Atlantic Council, Τζένα Μπεν-Γεχούντα, κάνοντας λόγο για «ειλικρινείς αλλά δύσκολες συζητήσεις» μεταξύ των συμμάχων.

Από την πλευρά της, η Δημοκρατική γερουσιαστής Τζιν Σαχίν υπογράμμισε ότι βασική της αποστολή στην Αγκυρα ήταν να υπενθυμίσει στους Ευρωπαίους συμμάχους πως, ανεξάρτητα από τις εντάσεις που προκαλεί ο Τραμπ, το Κογκρέσο εξακολουθεί να στηρίζει το ΝΑΤΟ.

«Οι ιδρυτές των Ηνωμένων Πολιτειών δεν ήθελαν βασιλιά. Ηθελαν μια κυβέρνηση που να λογοδοτεί στους πολίτες. Αυτό ήρθαμε να υπενθυμίσουμε», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Μήνυμα ενότητας παρά τις προσβολές Τραμπ

Παρά τις αλλεπάλληλες αιχμές του Τραμπ κατά των Ευρωπαίων και τις αμφιβολίες που καλλιέργησε για τη συνοχή της Συμμαχίας, οι εργασίες δεν εκτροχιάστηκαν και η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα ολοκληρώθηκε με μια κοινή διακήρυξη που επιβεβαιώνει τη δέσμευση των μελών στη συλλογική άμυνα και τη συνέχιση της στρατιωτικής στήριξης προς την Ουκρανία. Την ίδια στιγμή, το ανακοινωθέν αποτυπώνει τη νέα ισορροπία δυνάμεων στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ, με την Ευρώπη να καλείται να αναλάβει μεγαλύτερο βάρος για την ασφάλειά της και τις Ηνωμένες Πολιτείες να περιορίζουν σταδιακά τον ρόλο τους στην ευρωπαϊκή άμυνα.

Οι σύμμαχοι επαναβεβαίωσαν τον «διατλαντικό δεσμό» και τόνισαν στη δήλωσή τους ότι «επίθεση εναντίον ενός αποτελεί επίθεση εναντίον όλων», επιχειρώντας να κατευνάσουν τις ανησυχίες ότι ο Τραμπ δεν θα συνέτρεχε την Ευρώπη σε περίπτωση κρίσης.

«Οι σύμμαχοι παραμένουν αταλάντευτοι στη στήριξή τους προς την Ουκρανία, στην υπεράσπιση της ελευθερίας, της κυριαρχίας και της εδαφικής της ακεραιότητας και υλοποιούν τις δεσμεύσεις για την ενίσχυση της άμυνας προκειμένου να αντιμετωπιστεί η μακροπρόθεσμη απειλή που συνιστά η Ρωσία», υπογραμμίζεται.

Ο αστερίσκος στο Ουκρανικό

Αξιοσημείωτο είναι, ωστόσο, ότι το κοινό ανακοινωθέν δεν επανέλαβε τη δέσμευση του ΝΑΤΟ για ένταξη της Ουκρανίας στη Συμμαχία, θέση στην οποία αντιτίθεται ο Τραμπ. Επιπλέον, η δέσμευση των 70 δισ. ευρώ περιλαμβάνει 30 δισ. που έχουν διατεθεί από την Ευρωπαϊκή Ενωση μέσω δανείου, καθώς και κονδύλια που είχαν ήδη δεσμεύσει επιμέρους χώρες.

Το ίδιο το ΝΑΤΟ είχε υποσχεθεί πέρυσι να παράσχει 40 δισ. ευρώ στην Ουκρανία. Η νέα διακήρυξη επεκτείνει αυτή τη δέσμευση για φέτος και για το επόμενο έτος.

Σε μεταβατική φάση η Συμμαχία

Παρ’ όλα αυτά, κατέστη σαφές ότι η απαίτηση του Τραμπ για μεγαλύτερες ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες καθώς και η απόφασή του να μετακινήσει μέρος των αμερικανικών μέσων από την Ευρώπη προς τον Ινδο-ειρηνικό έχουν ωθήσει τη Συμμαχία σε μεταβατική φάση.

Το ανακοινωθέν περιγράφει τον νέο στόχο για «μια εκσυγχρονισμένη Συμμαχία», με μεγαλύτερη ευρωπαϊκή συμμετοχή και μικρότερη εμπλοκή των ΗΠΑ.

«Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι και ο Καναδάς, σε συνεργασία με τις ΗΠΑ, αναλαμβάνουν μεγαλύτερη ευθύνη για την άμυνα της Συμμαχίας», αναφέρεται στο κείμενο, με στόχο «μια ισχυρότερη Ευρώπη σε ένα ισχυρότερο ΝΑΤΟ».