Νέο μηχανισμό ευρωπαϊκής αντίδρασης απέναντι στην γκρίζα ζώνη μεταξύ ειρήνης και ένοπλης επίθεσης επιχειρεί να δημιουργήσει η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, προτείνοντας ένα «ευρωπαϊκό Αρθρο 4» και επαναφέροντας ταυτόχρονα την παλιά ιδέα ενός Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας.

Η πρόταση –που παρουσιάστηκε σήμερα κατά την ετήσια ομιλία της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για την Κατάσταση της Ενωσης– έρχεται έπειτα από σειρά περιστατικών, που έχουν εντείνει την ανησυχία για τις ρωσικές υβριδικές επιχειρήσεις στην Ευρώπη: κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές και παραβιάσεις του εναέριου χώρου, αλλά και την απόπειρα επίθεσης με drone στο αεροδρόμιο Λειψίας/Χάλε, τον περασμένο Αύγουστο.

Η ίδια η Φον ντερ Λάιεν αναφέρθηκε στις τελευταίες απειλές σε Δανία, Λιθουανία και Πολωνία και χαρακτήρισε την απόπειρα στη Λειψία επίθεση με στρατιωτικού τύπου υλικό από Ρώσους επιχειρησιακούς παράγοντες.

Οι ευρωπαϊκές ανησυχίες έχουν ενισχυθεί και από περιστατικά γύρω από κρίσιμες υποδομές και υποθαλάσσια καλώδια.

The European Parliament hosts the 2026 State of the European Union debate live from Strasbourg.

Commission President Ursula von der Leyen and MEPs will assess the EU’s work over the past year and debate priorities for the future ↓https://t.co/qP6pFTCMWP

— European Parliament (@Europarl_EN) September 16, 2026

Το «ευρωπαϊκό Αρθρο 4»

Η πρόταση αφορά επιθέσεις που δεν φθάνουν στο επίπεδο ένοπλης επίθεσης, αλλά απειλούν σαφώς την εθνική ασφάλεια.

Ενα κράτος-μέλος θα μπορεί να ενεργοποιεί ένα νέο «Πρωτόκολλο Εκτακτης Ανάγκης για την Ασφάλεια», συγκαλώντας τα υπόλοιπα κράτη για συντονισμένη ευρωπαϊκή αντίδραση, αποτροπή περαιτέρω κλιμάκωσης και περιορισμό των συνεπειών.

«Η Ευρώπη χρειάζεται το δικό της εγχειρίδιο αντιμετώπισης υβριδικών απειλών», είπε η πρόεδρος της Κομισιόν.

Δεν πρόκειται, ωστόσο, για νέα ρήτρα αμοιβαίας άμυνας. Η Ε.Ε. διαθέτει ήδη το άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης, σύμφωνα με το οποίο, όταν κράτος-μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα υπόλοιπα έχουν υποχρέωση να του παράσχουν βοήθεια και συνδρομή.

Το νέο «Αρθρο 4» θα μπορούσε συνεπώς να λειτουργήσει σε προγενέστερο στάδιο της κλιμάκωσης: εκεί όπου μια υβριδική επίθεση αποτελεί σοβαρή απειλή για την εθνική ασφάλεια, χωρίς ακόμη να έχει περάσει το κατώφλι της ένοπλης επίθεσης.

Μια παλιά ιδέα επιστρέφει

Παράλληλα, η Φον ντερ Λάιεν επανέφερε την ιδέα ενός Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας, σε επίπεδο ηγετών, με τη συμμετοχή εταίρων όπως η Βρετανία, ο Καναδάς, η Νορβηγία και η Ουκρανία.

Η ιδέα κάθε άλλο παρά καινούργια είναι, καθώς παραλλαγές ενός ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας συζητούνται ήδη από τη δεκαετία του 1980, επανήλθαν μετά τη διάσπαση της Ευρώπης για τον πόλεμο στο Ιράκ το 2003 και απέκτησαν νέα ώθηση το 2017 από τον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ και τον Εμανουέλ Μακρόν, χωρίς όμως να προχωρήσουν.

Ωστόσο, το διαχρονικό εμπόδιο παραμένουν η απροθυμία των πρωτευουσών να εκχωρήσουν αρμοδιότητες ασφάλειας, αλλά και ο φόβος επικάλυψης με το ΝΑΤΟ.

Η Φον ντερ Λάιεν επιχείρησε να προλάβει αυτή την κριτική, ανακοινώνοντας παράλληλα νέο ευρωπαϊκό μέσο για στρατηγικές στρατιωτικές δυνατότητες –από την αεράμυνα και την πυραυλική άμυνα έως τον εναέριο ανεφοδιασμό– το οποίο, όπως τόνισε, θα είναι «πλήρως ευθυγραμμισμένο με το ΝΑΤΟ».

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο επικεφαλής του ΕΛΚ Μάνφρεντ Βέμπερ ζήτησε –μετά την ομιλία– στενότερα συνδεδεμένες ευρωπαϊκές στρατιωτικές δομές, κοινά drones και δορυφόρους, ώστε να περιοριστεί ο κατακερματισμός των ευρωπαϊκών αμυντικών προσπαθειών. Το ζητούμενο, είπε χαρακτηριστικά, δεν είναι η Ευρώπη να διαθέτει «27 στρατούς μπονσάι».