Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει συνδέσει, τη θητεία της στην Κομισιόν, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, με τις προσπάθειες για την ενίσχυση της ανεξαρτησίας της Ευρώπης, κυρίως στον αμυντικό τομέα.

Αύριο, Τετάρτη, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα κληθεί να παρουσιάσει πτυχές αυτής της προσπάθειας, πιθανόν να δώσει απαντήσεις σε επικριτές, καθώς και να αναφερθεί στα επόμενα βήματα σε αυτή την πορεία.

Σε μία χρονική περίοδο που η Ε.Ε. καλείται να διαχειριστεί δύσκολες και συχνά εξαιρετικά περίπλοκες καταστάσεις, από πολεμικές συγκρούσεις και δασικές πυρκαγιές έως την ηγεσία του Ντόναλντ Τραμπ, η Φον ντερ Λάιεν θα αξιοποιήσει την έκτη ετήσια ομιλία της για να παρουσιάσει την ατζέντα της, που σύμφωνα με δημοσίευμα στο Politico, περιλαμβάνει:

• τη θωράκιση της Ευρώπης απέναντι στην κλιματική αλλαγή,
• τη γεφύρωση του χάσματος με την Κίνα και τις ΗΠΑ στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης,
• την κατακόρυφη ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας του μπλοκ και τη
• μεταρρύθμιση των κανόνων για το μεταναστευτικό.

Τεχνητή Νοημοσύνη

Πιο αναλυτικά, η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) βρέθηκε στο επίκεντρο της ημερίδας στρατηγικού σχεδιασμού της Επιτροπής στο Τερβίρεν, νωρίτερα αυτόν τον μήνα, κατά την οποία προετοιμάστηκε η εν λόγω ομιλία. Στην εκδήλωση παρευρέθηκε ο ειδικός σύμβουλος της Επιτροπής για τις βιομηχανικές εφαρμογές ΤΝ, Τζιμ Χάγκεμαν Σνάμπε, πρόεδρος της Siemens.

Σε ξεχωριστή συνάντηση των επικεφαλής των γραφείων των Επιτρόπων —όπου παρουσίασαν στον στενό συνεργάτη της Φον ντερ Λάιεν, Μπιορν Ζάιμπερτ, τις προτεραιότητες των υπηρεσιών τους με σκοπό να ενταχθούν στην επίμαχη, ετήσια ομιλία— συζητήθηκε επίσης ο τρόπος παρουσίασης των επιπτώσεων της ΤΝ στην απασχόληση.

Η ομάδα της Φον ντερ Λάιεν ζήτησε από τις αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής τα επικαιροποιημένα στατιστικά στοιχεία σχετικά με τον αριθμό των θέσεων εργασίας που ενδέχεται να χαθούν και να δημιουργηθούν, καθώς εξαπλώνεται η χρήση της ΤΝ.

Ανταγωνιστικότητα

Δύο χρόνια μετά την εμβληματική έκθεση του πρώην Ιταλού πρωθυπουργού Μάριο Ντράγκι σχετικά με το πώς θα καταστεί και πάλι ανταγωνιστική η ήπειρος, η Φον ντερ Λάιεν πρόκειται να προβεί σε απολογισμό των προσπαθειών της Επιτροπής για την αντιμετώπιση της οικονομικής δυσπραγίας της Ευρώπης μέσω της απλούστευσης της γραφειοκρατίας.

Σύμφωνα με ανώτερο Ευρωπαίο αξιωματούχο, η ίδια αναμένεται να μιλήσει για «ριζική εκκαθάριση» του ρυθμιστικού πλαισίου και για την αρχή της «απλότητας στον σχεδιασμό». 

Ωστόσο, επισημάνθηκε ότι η ανταγωνιστικότητα δεν θα αποτελέσει το κύριο θέμα της ομιλίας αυτή τη φορά. Την πρωτοκαθεδρία θα έχει το κλίμα.

Κλιματική αλλαγή

Καθώς η Ευρώπη βγαίνει από ένα εφιαλτικό καλοκαίρι, με τα ποτάμια της να στερεύουν και τα δάση της να καίγονται, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, από τα βασικά θέματα που συζήτησαν οι Επίτροποι, αναμένεται να κατέχει κεντρική θέση στην ομιλία.

Η Επιτροπή επεξεργάζεται ήδη σχέδιο για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της Ευρώπης απέναντι στην κλιματική αλλαγή.

Δέσμη μέτρων προγραμματίζεται για τα τέλη Οκτωβρίου και αναμένεται να περιλαμβάνει στοιχεία όπως κοινό κλιματικό σενάριο —που θα περιγράφει τις μελλοντικές συνθήκες για τις οποίες θα πρέπει να προετοιμαστούν οι χώρες της Ε.Ε.— καθώς και τακτικές αξιολογήσεις κινδύνου.

Η εστίαση στο κλίμα συμπίπτει με τις προσπάθειες της Επιτροπής, να υπερασπιστεί τον στόχο της για τη μείωση των εκπομπών έως το 2040, ανταποκρινόμενη παράλληλα στις αυξανόμενες πιέσεις από τη βιομηχανία και τις εθνικές κυβερνήσεις για τον περιορισμό του οικονομικού κόστους της πράσινης μετάβασης.

Εμπόριο

Ενα από τα βασικά ερωτήματα που πλανώνται γύρω από την ομιλία της Φον ντερ Λάιεν είναι το αν θα αναφερθεί στην Κίνα.

Στην ομιλία της το 2023, είχε ανακοινώσει ότι η Επιτροπή ξεκινούσε έρευνα-«βόμβα» κατά των επιδοτήσεων για τα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα. Η κίνηση αυτή προκάλεσε αντίποινα από το Πεκίνο, στο στόχαστρο των οποίων βρέθηκαν ευρωπαϊκές εξαγωγές όπως το χοιρινό κρέας και το μπράντι.

Αυτή τη φορά τα πράγματα θα είναι διαφορετικά, σύμφωνα με αξιωματούχο που επικαλείται το Politico, καθώς η Φον ντερ Λάιεν δεν πρόκειται να ανακοινώσει νέα έρευνα, ενώ το Πεκίνο δεν αναμένεται να κατέχει κεντρική θέση στην ομιλία.

Μετανάστευση

Η ομιλία της Φον ντερ Λάιεν πραγματοποιείται στον απόηχο της κρίσης στη Θέουτα, κατά την οποία δεκάδες χιλιάδες μετανάστες εισήλθαν στο ισπανικό έδαφος, προκαλώντας πολιτικές αναταράξεις σε ολόκληρη την Ε.Ε. κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.

Ο Επίτροπος Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ παρουσίασε στους συναδέλφους έκθεση σχετικά με τα διδάγματα που αντλήθηκαν από αυτή την κρίση.

Η Φον ντερ Λάιεν αναμένεται να αξιοποιήσει την ομιλία της για να ζητήσει την ενίσχυση της Frontex, του οργανισμού της Ε.Ε. για τη διαχείριση των συνόρων. Σύμφωνα με τρεις αξιωματούχους, αυτό περιλαμβάνει:

• υπερτριπλάσια αύξηση του αριθμού των Ευρωπαίων συνοριοφυλάκων και ακτοφυλάκων —από περίπου 7.800 σήμερα σε 30.000— καθώς και
• πιθανή διεύρυνση της εντολής και των αρμοδιοτήτων της Frontex, ώστε ο οργανισμός να μπορεί να διαδραματίσει ρόλο στα λεγόμενα κέντρα επιστροφών σε τρίτες χώρες.

Δύο αξιωματούχοι ανέφεραν επίσης ότι η Φον ντερ Λάιεν ενδέχεται να ανοίξει τον δρόμο για τη χρηματοδότηση συνοριακών υποδομών (όπως φράχτες) με κονδύλια της Ε.Ε. — σημαντική μεταβολή στη στάση της Επιτροπής.

Αξιωματούχος δήλωσε ότι θα μπορούσε επίσης να προτείνει τη χρήση πόρων της Ε.Ε. για να βοηθηθούν τα κράτη-μέλη στη χρηματοδότηση κέντρων επιστροφών εκτός της Ενωσης.

Ωστόσο, η πιο αμφιλεγόμενη ιδέα που εξετάζεται για την ομιλία —σύμφωνα με ανώτερο διπλωμάτη και αξιωματούχο της Ε.Ε., που μίλησε στο Politico— αφορά τη θέσπιση ευρωπαϊκού πλαισίου για καταστάσεις μαζικής μεταναστευτικής πίεσης, το οποίο θα επιτρέπει αναστολή κανόνων ασύλου και ταχύτερες επιστροφές. 

Αμυνα

Η άμυνα και η ασφάλεια πρόκειται επίσης να κατέχουν κεντρική θέση στην ομιλία, καθώς η Στρατηγική Ασφάλειας αναμένεται να παρουσιαστεί στις αρχές Οκτωβρίου.

Αρχικά, η στρατηγική αναμενόταν να παρουσιαστεί μετά τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα τον περασμένο Ιούλιο. Η αναβολή της ενισχύει τις προσδοκίες ότι η Φον ντερ Λάιεν θα αξιοποιήσει την ομιλία της για να προλάβει τις εξελίξεις σχετικά με το έγγραφο, παρουσιάζοντας κάποιες από τις βασικές ιδέες και προτεραιότητές του.

Η Επιτροπή προετοιμάζει επίσης επικαιροποιημένη πολιτική για την Αρκτική —η οποία αναμένεται να παρουσιαστεί στις 20 Οκτωβρίου και έχει μετονομαστεί σε «Στρατηγική για τη Βόρεια Γειτονία και την Αρκτική» ώστε να αντικατοπτρίζει την ευρύτερη γεωγραφική της εμβέλεια. Η Φον ντερ Λάιεν επέστρεψε πρόσφατα από τη Γροιλανδία, δηλώνοντας ότι η Ευρώπη επιθυμεί να ενισχύσει τη δραστηριοποίησή της στην περιοχή της Αρκτικής.

Αξιωματούχος της Ε.Ε. ανέφερε επίσης στο Politico ότι η Φον ντερ Λάιεν ενδέχεται να ανακοινώσει πρωτοβουλία για την ασφάλεια στην Αρκτική σε συνεργασία με την Οτάβα.

Μέσα κοινωνικής δικτύωσης

Η Φον ντερ Λάιεν επιβεβαίωσε ότι θα αξιοποιήσει την ομιλία της για να παρουσιάσει σχέδιo σχετικά με τους ηλικιακούς περιορισμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ πιθανόν θα κατατεθεί σχετική νομοθετική πρόταση την ίδια ημέρα.

Θα κληθεί να απαντήσει σε πολλά δύσκολα ερωτήματα, όπως το ποιο θα είναι το κατώτατο όριο ηλικίας και το αν θα επιτρέψει στα κράτη-μέλη της Ε.Ε. να καθορίσουν το δικό τους όριο.

Την περασμένη εβδομάδα, κατά τη διάρκεια υπουργικού δείπνου στο Δουβλίνο, οι τα κράτη-μέλη δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν σε συγκεκριμένη ηλικία. Χθες, Δευτέρα, υπήρξαν αναφορές, σύμφωνα με τις οποίες η Επιτροπή πρόκειται να παρουσιάσει την Πέμπτη νέα νομοθετική πρωτοβουλία της Ε.Ε. για τα παιδιά (EU KIDS Act).

Η πρόταση αποσκοπεί στη δημιουργία συστήματος διαβαθμισμένης πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης υπό τη γονική επίβλεψη για άτομα ηλικίας κάτω των 15 ετών. Είναι επίσης πιθανό η Επιτροπή να επεκτείνει τους ηλικιακούς περιορισμούς και σε άλλες υπηρεσίες, όπως οι πλατφόρμες ηλεκτρονικών παιχνιδιών και τα chatbots τεχνητής νοημοσύνης. «Δεν είμαστε υποχρεωμένοι να αποδεχτούμε παιδικές ηλικίες που διαμορφώνονται από αλγόριθμους», δήλωσε την Πέμπτη η Φον ντερ Λάιεν.