Kathimerini.gr
Η πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι απολάμβανε ένα πολιτικό πλεονέκτημα ως η δεξιά ηγέτιδα που μπορούσε να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ της Ευρώπης και του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.
Αυτή την εβδομάδα, ωστόσο, αφού επλήγη πολιτικά από τη σχέση της με τον Τραμπ (ο οποίος είναι ιδιαιτέρως αντιδημοφιλής στην Ιταλία και θεωρείται υπεύθυνος για την άνοδο των τιμών του φυσικού αερίου), η Τζόρτζια Μελόνι «άδραξε την ευκαιρία να απεμπλακεί από μια σχέση που είχε καταστεί τοξική τόσο στο εσωτερικό όσο και διεθνώς», σχολιάζουν σε ανάλυσή τους οι New York Times.
Πόλεμος αιχμών
Οταν ο Τραμπ εξαπέλυσε τη Δευτέρα επίθεση κατά του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄, η Τζ. Μελόνι έσπευσε να υπερασπιστεί τον Αμερικανό Ποντίφικα, δηλώνοντας: «Θεωρώ απαράδεκτες τις δηλώσεις του προέδρου Τραμπ για τον Αγιο Πατέρα».
Ο Τραμπ, εμφανώς ενοχλημένος, δήλωσε σε συνέντευξή του σε ιταλική εφημερίδα την Τρίτη ότι δεν έχει μιλήσει μαζί της «εδώ και πολύ καιρό», εκφράζοντας τη δυσαρέσκειά του για τη στάση της στον πόλεμο στο Ιράν. Δηλώνοντας ότι είναι «σοκαρισμένος» από εκείνη πρόσθεσε χαρακτηριστικά: «Νόμιζα ότι ήταν θαρραλέα, αλλά έκανα λάθος».
Απαντώντας δε στην κριτική της Ιταλίδας πρωθυπουργού για «απαράδεκτη δήλωση» σε βάρος του Πάπα, εκείνος αντέτεινε: «Απαράδεκτη είναι εκείνη». Την Τετάρτη, σε τηλεοπτική του συνέντευξη, πρόσθεσε ότι με την Ιταλία «δεν έχουμε την ίδια σχέση».
Η αντιπαράθεση αυτή φαίνεται να σηματοδοτεί το τέλος –ή, τουλάχιστον, το ναδίρ– μιας από τις πιο ιδιότυπες σχέσεις που διατηρούσε ο Τραμπ με Ευρωπαίο ηγέτη.
Ταυτόχρονα, αποτελεί ακόμη μία αξιοσημείωτη καμπή στην πολιτική πορεία της Μελόνι, «η οποία μέσα σε μερικές δεκαετίες μετακινήθηκε από έφηβη νεοφασίστρια ακτιβίστρια σε ηγέτιδα σκληρής δεξιάς παράταξης, για να αναδειχθεί τελικά σε πραγματίστρια συντηρητική και πρώτη γυναίκα πρωθυπουργό της Ιταλίας», σχολιάζουν οι New York Times.
Oταν ο κ. Τραμπ επέστρεψε στην εξουσία πέρυσι, πολλοί στην Ευρώπη ανησύχησαν ότι θα την ωθούσε προς την άκρα Δεξιά. Αντίθετα, σύμφωνα με αναλυτές, ο Τραμπ ενδέχεται τελικά να την οδήγησε πιο κοντά στον ευρωπαϊκό πολιτικό «κορμό».
Αφορμή και όχι αιτία
Η Μελόνι «αρχικά πίστευε ότι η σχέση της με τον Τραμπ θα μπορούσε να αποτελέσει πλεονέκτημα, και ίσως ήταν, καθώς μπορούσε να εμφανίζεται ως το πρόσωπο που μεσολαβεί μεταξύ της υπόλοιπης Ευρώπης και του Τραμπ», παρατηρεί ο Ρομπέρτο ντ’Αλιμόντε, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Luiss Guido Carli της Ρώμης. «Σταδιακά όμως της έγινε βάρος. Νομίζω ότι εκμεταλλεύτηκε όσα είπε ο Τραμπ για τον Πάπα για να πάρει σαφή θέση και να αποστασιοποιηθεί. Δεν μπορούσε να κάνει αλλιώς», προσθέτει.
Η περίοδος «μέλιτος»
Στην αρχή, η σύνδεση της Μελόνι με τον Τραμπ είχε όλα τα χαρακτηριστικά μιας ιδανικής πολιτικής «συμμαχίας». «Το 2018, όταν ήταν ακόμη μια περιθωριακή φιγούρα που αναζητούσε πολιτικό οξυγόνο στον κορεσμένο λαϊκιστικό χώρο της Ιταλίας», προσκάλεσε τον πρώην κορυφαίο σύμβουλο του Τραμπ, Στίβεν Μπάνον, ως επίτιμο προσκεκλημένο σε πολιτικό της συνέδριο. Την επόμενη χρονιά, δήλωσε με υπερηφάνεια ότι ήταν «η μόνη Ιταλίδα» που προσκλήθηκε να μιλήσει στο Conservative Political Action Conference στην Ουάσιγκτον. Μίλησε την ίδια ημέρα με τον Τραμπ και επαίνεσε τις δηλώσεις του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Το 2022, σε συνέντευξή της στους New York Times, είχε δηλώσει: «Ο Τραμπ έκανε πολύ καλά πράγματα ως πρόεδρος. Για παράδειγμα, στην εξωτερική πολιτική δεν είχαμε προβλήματα. Δεν υπήρχαν πόλεμοι».
Χρόνια αργότερα, όταν και οι δύο βρίσκονταν στο απόγειο της ισχύος τους, έδειχναν να έχουν εξαιρετική χημεία. «Δεν σε πειράζει να σε αποκαλούν όμορφη, έτσι; Είσαι», είχε πει ο Τραμπ στη Μελόνι σε σύνοδο στην Αίγυπτο τον περασμένο Οκτώβριο.
Τα πέντε μέτωπα
- Παρά τις δημόσιες εκδηλώσεις συμπάθειας, κατά τη δεύτερη θητεία του, ο Τραμπ άρχισε να ασκεί ολοένα και μεγαλύτερη πίεση στην Τζόρτζια Μελόνι –όπως και σε άλλους Ευρωπαίους συμμάχους– για να αυξήσει τις στρατιωτικές δαπάνες της Ιταλίας και να αποδεχθεί δυσμενείς εμπορικούς όρους. Η ίδια προέβαλε αντίσταση.
- Τον περασμένο Απρίλιο, όταν ο Τραμπ απείλησε με αύξηση δασμών, εκείνη δήλωσε: «Νομίζω ότι η επιλογή των ΗΠΑ είναι λανθασμένη», αν και προειδοποίησε κατά των αντίμετρων από την Ευρώπη.
- Στη συνέχεια, οι σχέσεις άρχισαν να επιδεινώνονται. Τον Ιανουάριο, όταν ο Τραμπ άρχισε να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ανάληψης στρατιωτικής δράσης για τη Γροιλανδία, η Μελόνι είχε πει: «Δεν πιστεύω στην ιδέα στρατιωτικής δράσης των ΗΠΑ στη Γροιλανδία. Δεν θα συμφωνούσα».
- Οταν ο Τραμπ αποφάσισε να επιτεθεί στο Ιράν, δεν ενημέρωσε εκ των προτέρων τη Μελόνι. Μάλιστα προς μεγάλη της αμηχανία, ο υπουργός Αμυνας της Ιταλίας βρισκόταν σε διακοπές στο Ντουμπάι και χρειάστηκε να απομακρυνθεί με στρατιωτικό αεροσκάφος.
- Ο πόλεμος οδήγησε επίσης σε εκτίναξη των τιμών του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ιταλία. Η Μελόνι, έχοντας αντίληψη των κοινωνικών επιπτώσεων ένιωσε τον πολιτικό κίνδυνο, ιδίως καθώς οι Ιταλοί ετοιμάζονταν να ψηφίσουν στο δημοψήφισμα για κρίσιμη δικαστική μεταρρύθμιση που η ίδια υποστήριζε.
Η μεγάλη στροφή της Μελόνι
Καθώς οι δημοσκοπήσεις έδειχναν ότι η Ιταλία δεν στηρίζει τον πόλεμο ούτε τον Τραμπ, η Μελόνι άρχισε να διαφοροποιεί δημοσίως τη στάση της. «Ανησυχώ, προφανώς, γιατί θα ήταν ανόητο να πιστεύουμε ότι όσα συμβαίνουν, ακόμη και μακριά από τα σύνορά μας, δεν μας αφορούν», δήλωσε στις 2 Μαρτίου, προσθέτοντας: «Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ αποφάσισαν να επιτεθούν χωρίς τη συμμετοχή των Ευρωπαίων εταίρων τους».
Λίγες ημέρες αργότερα, ξεκαθάριζε: «Δεν είμαστε σε πόλεμο και δεν θέλουμε να πάμε σε πόλεμο». Η ίδια ζήτησε από τον υπουργό Αμυνας Γκουίντο Κροσέτο -ο οποίος είχε εγκλωβιστεί στο Ντουμπάι- να υιοθετήσει ακόμη πιο σκληρή γραμμή, δηλώνοντας ότι η επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ καταπάτησε κανόνες του διεθνούς δικαίου.
Η ίδια πρόσθεσε στη Βουλή ότι, λόγω «προβλημάτων επικοινωνίας» από την πλευρά των ΗΠΑ, δεν μπορούσε να υιοθετήσει πλήρως την αμερικανική εκτίμηση ότι η αδιαλλαξία του Ιράν μπλόκαρε τις διαπραγματεύσεις.
Η Τζόρτζια Μελόνι επιχείρησε να κρατήσει αποστάσεις και από το Ισραήλ, μέχρι πρότινος βασικό σύμμαχο. Αυτή την εβδομάδα ανακοίνωσε ότι η Ιταλία δεν θα ανανεώσει αυτόματα τη συμφωνία αμυντικής συνεργασίας με το Ισραήλ «υπό το φως της παρούσας κατάστασης».
Παρά τις προσπάθειές της να αποστασιοποιηθεί από τον πόλεμο του Τραμπ, υπέστη τελικά βαριά ήττα στο δημοψήφισμα για τη Δικαιοσύνη, το οποίο μετατράπηκε σε ψήφο εμπιστοσύνης προς την ίδια. Σε μια προσπάθεια να αποδώσει ευθύνες, απέπεμψε έναν υπουργό και συνεργάτες της που θεώρησε υπεύθυνους για την ήττα.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η ρήξη με τον Τραμπ είναι εκείνη που θα έχει τη μεγαλύτερη σημασία για τους Ιταλούς ψηφοφόρους – και ότι η επίθεση του Τραμπ στον Πάπα της έδωσε την ευκαιρία που χρειαζόταν.
Πλέον η Μελόνι καλείται να αποφασίσει αν θα κινηθεί αυτόνομα ή αν θα επιδιώξει στενότερες συμμαχίες με το «ευρωπαϊκό κατεστημένο» που άλλοτε κατηγορούσε. Μετά και την εκλογική ήττα του σημαντικού συμμάχου της στην Ουγγαρία, Βίκτορ Ορμπαν, η Τζόρτζια Μελόνι χρειάζεται νέους συμμάχους, ιδίως ενόψει των εκλογών που αναμένονται στην Ιταλία τον επόμενο χρόνο.
«Θα πρέπει να έρθει πιο κοντά στην Ευρώπη», εκτιμά ο Ντ’Αλιμόντε. «Τώρα είναι απομονωμένη». Από την πλευρά του, ο Τραμπ εξέφρασε την απογοήτευσή του, λέγοντας ότι η Μελόνι δεν είναι πλέον η ηγέτιδα που πίστευε ότι γνώριζε. «Είναι πολύ διαφορετική από ό,τι νόμιζα».
