Ως άνθρωπος που εδώ και χρόνια διδάσκω, μελετώ και υπηρετώ την Κοινωνική Εργασία, υπάρχει κάτι που με προβληματίζει έντονα κάθε φορά που συνομιλώ με νέους ανθρώπους και τις οικογένειές τους.

Πολλοί στην Κύπρο εξακολουθούν να μη γνωρίζουν τι πραγματικά είναι ο/η Κοινωνικός/ή Λειτουργός.

Συχνά ταυτίζουν το επάγγελμα αποκλειστικά με τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας, με επιδόματα ή γενικότερα με κάποιον «λειτουργό» που ασχολείται με κοινωνικά θέματα.

Και κάθε φορά που συναντώ αυτή την εικόνα, αναρωτιέμαι: Πώς μπορεί ένα νέο άτομο να επιλέξει να σπουδάσει ένα επάγγελμα, αν δεν του έχουμε εξηγήσει ποτέ πραγματικά τι είναι;

Ίσως προτού μιλήσουμε για επαγγελματικές προοπτικές, ανάγκες της αγοράς ή επιλογές σπουδών, να πρέπει να ξεκινήσουμε από τα βασικά: Τι είναι ο/η Κοινωνικός/ή Λειτουργός;

Δεν είναι απλώς ένας άνθρωπος με ευαισθησία και διάθεση να προσφέρει. Όσο πολύτιμο κι αν είναι αυτό, δεν αρκεί. Η Κοινωνική Εργασία είναι επιστήμη και επάγγελμα. Απαιτεί πανεπιστημιακή εκπαίδευση, θεωρητική και πρακτική κατάρτιση, συγκεκριμένες γνώσεις, δεξιότητες, κριτική σκέψη και επαγγελματική ευθύνη.

Οι Κοινωνικοί Λειτουργοί εκπαιδεύονται να βλέπουν τον άνθρωπο όχι απομονωμένα, αλλά μέσα στην οικογένεια, την κοινότητα και το κοινωνικό του περιβάλλον. Να ακούνε, να αξιολογούν, να κατανοούν και να παρεμβαίνουν. Να αναγνωρίζουν κινδύνους, να ενδυναμώνουν ανθρώπους, να προστατεύουν δικαιώματα, να συνεργάζονται με άλλους επαγγελματίες και να αναζητούν λύσεις σε καταστάσεις που πολλές φορές είναι εξαιρετικά σύνθετες.

Σκεφτείτε ένα παιδί που δεν νιώθει ασφαλές στο σπίτι του. Μια γυναίκα που βιώνει βία. Έναν ηλικιωμένο που μένει μόνος και δυσκολεύεται να φροντίσει τον εαυτό του. Έναν νέο που παλεύει με μια εξάρτηση. Μια οικογένεια που βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σοβαρή ασθένεια. Έναν άνθρωπο που βιώνει αποκλεισμό, απώλεια, φτώχεια ή μια βαθιά προσωπική και κοινωνική κρίση.

Σε τέτοιες στιγμές δεν αρκεί μόνο η καλή πρόθεση. Χρειάζεται γνώση, εκπαίδευση και επαγγελματισμός.

Ο/Η Κοινωνικός/ή Λειτουργός δεν είναι μια υπηρεσία. Ίσως αυτή είναι η σημαντικότερη παρανόηση που χρειάζεται να ξεπεράσουμε στην Κύπρο. Η Κοινωνική Εργασία δεν ταυτίζεται με τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας και ο τίτλος του Κοινωνικού Λειτουργού δεν σημαίνει ότι κάποιος εργάζεται αποκλειστικά σε μια κοινωνική υπηρεσία.

Η Κοινωνική Εργασία είναι ένας ξεχωριστός επιστημονικός και επαγγελματικός κλάδος και οι Κοινωνικοί Λειτουργοί μπορούν να εργάζονται σε πολύ διαφορετικά πεδία: Στην υγεία και την ψυχική υγεία, σε νοσοκομεία και κέντρα θεραπείας, σε σχολεία και εκπαιδευτικά πλαίσια, με παιδιά και οικογένειες, με ηλικιωμένους και άτομα με αναπηρίες, σε προγράμματα εξαρτήσεων, σε οργανώσεις και κοινοτικές υπηρεσίες, με πρόσφυγες και μετανάστες, σε δράσεις πρόληψης, προστασίας και κοινωνικής ένταξης.

Μπορούν να εργάζονται με ένα άτομο, μια οικογένεια, μια ομάδα ή ακόμη και με μια ολόκληρη κοινότητα.

Αυτό είναι και ένα από τα στοιχεία που προσωπικά θεωρώ τόσο ξεχωριστά στην Κοινωνική Εργασία.

Δεν υπάρχει μόνο ένας δρόμος. Υπάρχουν διαφορετικοί χώροι, διαφορετικοί πληθυσμοί και διαφορετικοί τρόποι μέσα από τους οποίους ένας Κοινωνικός Λειτουργός μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη ζωή των ανθρώπων και στην κοινωνία.

«Δεν ήξερα ότι ο Κοινωνικός Λειτουργός κάνει όλα αυτά»: Είναι μια φράση που έχω ακούσει αρκετές φορές από νέους ανθρώπους. Και κάθε φορά με κάνει να σκέφτομαι ότι ίσως το μεγαλύτερο εμπόδιο για την Κοινωνική Εργασία δεν είναι ότι οι νέοι δεν ενδιαφέρονται γι' αυτήν. Ίσως είναι ότι δεν την έχουν γνωρίσει πραγματικά.

Υπάρχουν νέοι με έντονο ενδιαφέρον για τον άνθρωπο και την κοινωνία. Που θέλουν ένα επάγγελμα με ανθρώπινη επαφή, δράση και ουσιαστικό κοινωνικό περιεχόμενο. Που προβληματίζονται για όσα συμβαίνουν γύρω τους και δεν θέλουν απλώς να παρατηρούν, αλλά να μπορούν να συμβάλλουν.

Πολλοί από αυτούς ίσως δεν έχουν σκεφτεί ποτέ την Κοινωνική Εργασία ως επιλογή σπουδών, όχι επειδή δεν τους ταιριάζει, αλλά επειδή κανείς δεν τους την παρουσίασε όπως πραγματικά είναι.

Η πανεπιστημιακή εκπαίδευση στην Κοινωνική Εργασία έχει μια ιδιαίτερη απαίτηση: τη σύνδεση της θεωρητικής γνώσης με την πραγματική επαγγελματική πράξη. Γι’ αυτό η πρακτική εκπαίδευση αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της προετοιμασίας ενός Κοινωνικού Λειτουργού. Οι φοιτητές/τριες χρειάζεται να βγουν από την αίθουσα διδασκαλίας, να γνωρίσουν υπηρεσίες και οργανισμούς, να έρθουν σε επαφή με πραγματικές κοινωνικές ανάγκες και, μέσα σε ένα ασφαλές και εποπτευόμενο πλαίσιο, να αρχίσουν να μετατρέπουν τη θεωρία σε επαγγελματική πράξη.

Αυτό ακριβώς επιδιώκουμε και στο Πρόγραμμα Κοινωνικής Εργασίας του Πανεπιστημίου Frederick. Να μη μεταφέρουμε απλώς γνώσεις αλλά να βοηθούμε τους φοιτητές και τις φοιτήτριες να αναπτύξουν κριτική σκέψη, επαγγελματική υπευθυνότητα, δεξιότητες επικοινωνίας και παρέμβασης και, σταδιακά, τη δική τους επαγγελματική ταυτότητα. Στόχος για μένα δεν είναι να πάρουν ένα πτυχίο αλλά να γίνουν επαγγελματίες που γνωρίζουν γιατί παρεμβαίνουν, πώς παρεμβαίνουν και ποια ευθύνη αναλαμβάνουν απέναντι στους συνανθρώπους τους και στην κοινωνία.

Σε έναν νέο άνθρωπο που σήμερα προσπαθεί να αποφασίσει τι θα σπουδάσει, θα έλεγα να μην αναρωτηθεί μόνο:

«Ποιο επάγγελμα έχει προοπτικές;»

Αλλά και:

«Τι είδους επαγγελματίας θέλω να γίνω;» Θέλω ένα επάγγελμα που με φέρνει κοντά στον άνθρωπο; Θέλω να κατανοώ βαθύτερα τα κοινωνικά προβλήματα και να μπορώ να παρεμβαίνω σε αυτά; Θέλω η γνώση που αποκτώ στο Πανεπιστήμιο να μετατρέπεται σε θετική αλλαγή; Θέλω ένα επάγγελμα που να συνδυάζει επιστημονική γνώση, ανθρώπινη σχέση και κοινωνική ευθύνη; Αν αυτές οι ερωτήσεις αγγίζουν έναν νέο άνθρωπο, τότε αξίζει να γνωρίσει καλύτερα την Κοινωνική Εργασία.

Γιατί ίσως τελικά δεν είναι ένα επάγγελμα που σκέφτηκε και απέρριψε αλλά ένα επάγγελμα που μέχρι σήμερα δεν είχε την ευκαιρία να γνωρίσει πραγματικά.