«Η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν αντιμετωπίζει ακόμη κρίση ως προς την ασφάλεια της προσφοράς» καυσίμων, αλλά «είναι καλύτερα να είμαστε προετοιμασμένοι παρά θλιμμένοι». Η δήλωση ανήκει στον επίτροπο Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν και εύκολα μπορεί να αντιληφθεί κανείς πόσα υποδηλώνει η λέξη «ακόμη» και πόση ανησυχία προδίδει. Μια ανησυχία που δεν κρύβει ο επίτροπος καθώς μιλώντας προ δύο ημερών στους Financial Times παραδέχθηκε πως «οι διατυπώσεις που χρησιμοποιούμε είναι πιο βαριές τώρα σε σύγκριση με νωρίτερα στην αρχή της κρίσης» και ότι είναι πλέον σαφές πως «θα είναι μια παρατεταμένη κατάσταση και οι χώρες-μέλη πρέπει να είναι σίγουρες πως θα έχουν ό,τι χρειάζονται». Οι Βρυξέλλες εκπονούν, έτσι, σχέδια για να αντιμετωπίσουν τις «διαρθρωτικές και μακροπρόθεσμες συνέπειες» του πολέμου στη Μέση Ανατολή, σχέδια που μεταξύ άλλων περιλαμβάνουν και «την προετοιμασία για τα χείριστα σενάρια», όπως το να χρειαστεί να επιβάλει η Ε.Ε. περιορισμούς στην κατανάλωση καυσίμων, π.χ. στο ντίζελ και στην κηροζίνη για τα αεροσκάφη. Και είναι πιθανόν επίσης να επιστρατεύσει ξανά τα στρατηγικά αποθέματα, αν επιδεινωθεί η κατάσταση.

Ολα τα σενάρια είναι πράγματι ανοικτά και το μόνο που απέκλεισε ο επίτροπος είναι την αλλαγή στάσης της Ε.Ε. προς τη Ρωσία και την ακύρωση της προβλεπόμενης για φέτος απαγόρευσης σε κάθε εισαγωγή υγροποιημένου ρωσικού αερίου. Οπως τόνισε, η Ε.Ε. προτιμά να βασίζεται στις εισαγωγές από τις ΗΠΑ και άλλους εταίρους που λειτουργούν στην ελεύθερη αγορά. Αν και αυτή η επιλογή της Ε.Ε. θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το αμερικανικό υγροποιημένο αέριο (LNG), υπαγορεύτηκε από πολιτικές προτεραιότητες και υπό άλλες συνθήκες όταν η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία εξώθησε την Ευρώπη σε άλλους προμηθευτές, στο πλαίσιο μιας εκστρατείας απεξάρτησής της από τους ρωσικούς υδρογονάνθρακες. Δεδομένου, δε, ότι έκτοτε έχει μεσολαβήσει η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, με την επιθετικότητα που έχει επιδείξει στους συμμάχους του, δεν λείπουν και οι φωνές αμφισβήτησης όπως αυτή του Χένινγκ Γκλοϊστάιν, στελέχους του ομίλου Eurasia, που έχει επισημάνει πως η Ευρώπη «αντικατέστησε τη μια εξάρτηση με μια άλλη» και ότι αυτό ήταν «καλή ιδέα τότε, αλλά όχι σήμερα».

Λίγες οι επιλογές

Οι επιλογές της Ε.Ε. έχουν, όμως, σχεδόν εξανεμιστεί μετά τα πλήγματα σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και εγκαταστάσεις υγροποίησης φυσικού αερίου στις χώρες του Κόλπου και προπαντός από τη στιγμή που η Τεχεράνη έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα τέταρτο της θαλάσσιας μεταφοράς πετρελαίου. Αυτό σημαίνει πως η νέα ενεργειακή κρίση είναι πολύ μεγαλύτερων διαστάσεων και από αυτήν που γνώρισε η παγκόσμια οικονομία τη δεκαετία του 1970, καθώς τότε το εμπάργκο των πετρελαιοπαραγωγών χωρών αφορούσε το 7% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου. Και η αγωνία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες κλιμακώνεται καθώς η πληρότητα φυσικού αερίου στους ταμιευτήρες της Ε.Ε., σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία στο τέλος Μαρτίου, φέρεται να είναι οριακά κάτω και από το 28%. Εν ολίγοις βρίσκεται σε ανησυχητικά χαμηλά επίπεδα για τα δεδομένα αυτής της περιόδου του έτους και συγκεκριμένα στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων 15 ετών. Λαμβανομένου υπόψη ότι πέρυσι τέτοιο καιρό η πληρότητα άγγιζε το 35% και την αντίστοιχη περίοδο του 2024 το 60%, είναι εύλογο να ανησυχούν οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για το κατά πόσον είναι εφικτό να έχουν αναπληρωθεί τα αποθέματα και να φτάσουν σε ποσοστά 80% έως 90%, όπως θα είναι αναγκαίο, στις αρχές του επόμενου χειμώνα.

«Αν ο πόλεμος διαρκέσει, θα είναι πρόβλημα για την ευρωπαϊκή οικονομία τόσο μεγάλο όσο αυτό που ζήσαμε προσφάτως στη διάρκεια της πανδημίας και στην αρχή του πολέμου στην Ουκρανία», σχολίασε προ ημερών εμφανώς ανήσυχος ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, ενώ τις ίδιες ημέρες ο υπουργός Αμυνας της Ιταλίας Γκούιντο Κροσέτο δήλωνε ότι δεν μπορεί να κοιμηθεί καθώς ζει «με την πραγματικότητα και τις συνέπειες αυτού του πολέμου 24 ώρες το 24ωρο». Και η πρόεδρος της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ προειδοποιούσε πως αυτός ο πόλεμος ενδέχεται να διαρκέσει χρόνια και να έχει μακροπρόθεσμες συνέπειες «που πιθανόν υπερβαίνουν όλα όσα μπορούμε να φανταστούμε αυτή τη στιγμή». Οταν άρχισαν τα πλήγματα κατά του Ιράν, στην Ε.Ε. επικρατούσε αισιοδοξία για την ενεργειακή ασφάλειά της καθώς η εξάρτησή της από το πετρέλαιο του Περσικού Κόλπου είναι σχετικά περιορισμένη, εφόσον δεν υπερβαίνει το 6% με 7% των εισαγωγών της σε πετρέλαιο και είναι λιγότερη από το 10% των εισαγωγών της σε φυσικό αέριο. Η ανησυχία περιοριζόταν αρχικά αποκλειστικά και μόνο στον αντίκτυπο που θα έχει ο πόλεμος στις τιμές της ενέργειας και επομένως στον κίνδυνο νέας επιτάχυνσης του πληθωρισμού.

Ανταγωνισμός με Ασία

Εν ολίγοις, αρχικά η Ευρώπη ένιωθε μάλλον ασφαλής ως προς την επάρκεια καυσίμων επειδή θεωρητικά προμηθεύεται ενέργεια όχι μόνο από τον Περσικό Κόλπο αλλά και από τις ΗΠΑ, από χώρες της Αφρικής και το Αζερμπαϊτζάν αλλά και τη Νορβηγία, που δεν ανήκει μεν στην Ε.Ε., αλλά της προμηθεύει περίπου το 30% του συνόλου των εισαγωγών της σε αέριο. Δεν ισχύει βέβαια το ίδιο σε ό,τι αφορά τα παράγωγα πετρελαίου, καθώς η Ε.Ε. καλύπτει με εισαγωγές από τη Μέση Ανατολή το 40% των αναγκών της σε ντίζελ και σε καύσιμα αεροσκαφών, και αν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά για πολύ καιρό, τότε δεν θα έχει πολλές εναλλακτικές. Εξάλλου, ο πόλεμος έχει πλέον μπει στην έκτη εβδομάδα, ο Ντόναλντ Τραμπ μιλάει για παράτασή του για ακόμη μερικές εβδομάδες και πολλοί συμμερίζονται την άποψη της Κριστίν Λαγκάρντ πως θα διαρκέσει πολύ περισσότερο. Ολα αυτά σημαίνουν ότι η συγκυρία είναι σαφώς πιο δύσκολη για τη Γηραιά Ηπειρο. Εχει να αντιμετωπίσει τον επιθετικό ανταγωνισμό των χωρών της Ασίας που πριν από τον πόλεμο κάλυπταν το 80% των αναγκών τους σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο και προσφέρουν υψηλότερες τιμές, με αποτέλεσμα πολλοί από τους εμπόρους ενέργειας να γυρίζουν την πλάτη στη Γηραιά Ηπειρο και να στρέφονται στην Ασία για να διασφαλίσουν υψηλότερα κέρδη. Η Kpler, εταιρεία δεδομένων και πληροφοριών για την ενέργεια, έχει ήδη καταγράψει τις τελευταίες ημέρες τουλάχιστον 11 δεξαμενόπλοια που άλλαξαν κατεύθυνση και αντί για την Ευρώπη στράφηκαν προς την Ασία. Και η Vortexa, που καταγράφει τις κινήσεις των δεξαμενοπλοίων, έχει αναφέρει τις τελευταίες τρεις ημέρες τουλάχιστον έξι δεξαμενόπλοια που ξεκίνησαν από τον Κόλπο του Μεξικού με προορισμό την Ευρώπη και άλλαξαν κατεύθυνση.

Θα χρειαστούν μήνες για επιστροφή στην κανονικότητα

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν έχει μπλοκάρει τη ροή ενός σημαντικού μέρους της ενέργειας που τροφοδοτεί την παγκόσμια οικονομία. Ακόμη και αν η πλωτή οδός ανοίξει ξανά αύριο, η διαταραχή στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού θα παραμείνει, σύμφωνα με ειδικούς στη ναυτιλία και στο εμπόριο. Βρισκόμαστε εν μέσω της μεγαλύτερης διαταραχής εφοδιασμού στην Ιστορία της αγοράς ενέργειας, ένα γεγονός που η βιομηχανία φοβόταν εδώ και τουλάχιστον 40 χρόνια. Για το οποίο όμως κανείς δεν φάνηκε προετοιμασμένος. «Οταν τελειώσει επίσημα ο πόλεμος και σταματήσουν οι βομβαρδισμοί, αυτό δεν σημαίνει ότι τελείωσε και ο πόλεμος για την εφοδιαστική αλυσίδα, γιατί τότε ξεκινάει η πραγματική δουλειά», συνοψίζει ο Νιλς Χοπτ, διευθυντής στον γερμανικό ναυτιλιακό κολοσσό Hapag-Lloyd. «Θα δούμε εκατοντάδες πλοία που θα θέλουν να καταπλεύσουν σε βασικά λιμάνια του Περσικού Κόλπου. Πολλά εμπορευματοκιβώτια να εισέρχονται στην περιοχή και θα δούμε διακοπή των αλυσίδων εφοδιασμού από και προς τον Περσικό Κόλπο», δήλωσε στο Al Jazeera. Αυτή τη στιγμή, περίπου 2.000 πλοία έχουν εγκλωβιστεί στην περιοχή, σύμφωνα με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO). Περίπου 400 σκάφη βρίσκονται στον κοντινό κόλπο του Ομάν, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι ναυτιλιακές εταιρείες διατηρούν θέσεις για όταν ανοίξουν ξανά τα Στενά.

Το μεγαλύτερο ερώτημα είναι πώς θα μοιάζει η νέα κανονικότητα, όποτε κι αν έρθει. Σαφώς δεν θα μοιάζει με το παλιό status quo, εξηγεί ο Σβαν Ρινγκμπάκεν, διευθύνων σύμβουλος της Ενωσης Αμοιβαίων Κινδύνων Πολέμου των Νορβηγών εφοπλιστών, υπογραμμίζοντας ότι ακόμη και όταν οι εγκαταστάσεις logistics αρχίσουν να λειτουργούν με πλήρη δυναμικότητα, θα χρειαστεί χρόνος για να εκκαθαριστεί η συσσώρευση πετρελαίου, φυσικού αερίου και άλλων αγαθών. Το έργο έχει γίνει ακόμη πιο δύσκολο από τις επιθέσεις που έχουν καταστρέψει ενεργειακές και μεταφορικές υποδομές σε όλη τη Μέση Ανατολή. Περισσότερα από 40 ενεργειακά περιουσιακά στοιχεία σε όλη την περιοχή «έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές», σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, με εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου, όπως οι QatarEnergy, Kuwait Petroleum Company και Bapco Energies του Μπαχρέιν, να διακόπτουν την παραγωγή. «Η σύντομη απάντηση είναι ότι θα χρειαστούν μήνες για να επανέλθουν οι αλυσίδες εφοδιασμού στο φυσιολογικό», δήλωσε ο Ρινγκμπάκεν στο Al Jazeera. Πέρα από την άμεση διαταραχή του εμπορίου, το κλείσιμο της πλωτής οδού εγείρει μακροπρόθεσμα ερωτήματα σχετικά με το πώς οι εταιρείες θα διεξάγουν τις δραστηριότητές τους στο μέλλον, συμπεριλαμβανομένου του υπολογισμού του κινδύνου. Ο Μάρκο Φορτζόνε, γενικός διευθυντής του Chartered Institute of Export & International Trade, ενός επαγγελματικού φορέα με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο, λέει ότι το πλήγμα στην εμπιστοσύνη στον κλάδο θα είναι μακροχρόνιο.