Μπορεί οι Ηνωμένες Πολιτείες να μην συμμετέχουν στην ομάδα των BRICS, όμως η πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο της συνόδου κορυφής που θα πραγματοποιήσουν το Σαββατοκύριακο (12-13/9) στο Νέο Δελχί.

Οι ηγέτες των 11 χωρών που συμμετέχουν στους BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική, Αίγυπτος, Αιθιοπία, Ινδονησία, Ιράν, Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα) αναμένεται να συζητήσουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων.

Ανάμεσα στα ζητήματα που εκτιμάται ότι θα «κυριαρχήσουν» είναι ο αντίκτυπος των επιλογών της κυβέρνησης Τραμπ στην παγκόσμια οικονομία και στις γεωπολιτικές ισορροπίες.

Ο πόλεμος στο Ιράν, αλλά και η διαρκής απειλή επιβολής νέων δασμών από τον Λευκό Οίκο, τόσο σε αντιπάλους όσο και σε συμμάχους των ΗΠΑ, έχουν προκαλέσει αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας και έχουν εντείνει την αβεβαιότητα γύρω από την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας.

Σε αυτό το περιβάλλον συναντώνται οι ηγέτες των BRICS. Ωστόσο, δεν θεωρείται πιθανό να καταλήξουν σε κοινή δήλωση που θα ασκεί ανοιχτά κριτική στις ΗΠΑ, ούτε σε μια πλήρως συντονισμένη στρατηγική απέναντι στις πολιτικές και τις γεωπολιτικές επιλογές του Αμερικανού προέδρου. Ο βασικός λόγος είναι οι σημαντικές διαφορές στο εσωτερικό των BRICS ως προς το εύρος της αντιπαράθεσης με την Ουάσινγκτον, καθώς τα συμφέροντα και οι προτεραιότητες των χωρών που απαρτίζουν την ομάδα αποκλίνουν σημαντικά.

Στο επίκεντρο και οι διμερείς συναντήσεις

Η σύνοδος θα αποτελέσει παράλληλα το σκηνικό για μια σειρά σημαντικών διμερών επαφών. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αναμένεται να συγκεντρώσει η συνάντηση του Κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ με τον Ινδό πρωθυπουργό Ναρέντρα Μόντι. Οι δύο χώρες επιχειρούν σταδιακά να αποκαταστήσουν τις σχέσεις τους, αν και η πρόοδος παραμένει πιο περιορισμένη από όσο θα επιθυμούσαν οι δύο πλευρές. Επιπλέον, στο επίκεντρο βρίσκεται το τετ-α-τετ του Μόντι με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν.

REUTERS

Διαφορετικές ισορροπίες απέναντι στις ΗΠΑ

Η Ρωσία και το Ιράν ενδέχεται να επιδιώξουν μια πιο σαφή τοποθέτηση απέναντι στον Τραμπ. Από την άλλη, η Ινδία, η οποία φέρεται να βρίσκεται στο τελικό στάδιο μιας εμπορικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ, δεν θα επιθυμούσε μια κοινή δήλωση που θα μπορούσε να προκαλέσει την αντίδραση του Λευκού Οίκου. Αντίστοιχα, η Κίνα αναμένεται να κινηθεί προσεκτικά, ώστε να μην εμφανιστεί σαν να χρησιμοποιεί τους BRICS ως μέσο άμεσης αντιπαράθεσης με την Ουάσινγκτον.

Διαφορετική είναι η θέση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Το κράτος του Κόλπου έχει δεχθεί ιρανικά πλήγματα στο πλαίσιο των αντιποίνων της Τεχεράνης για τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις, ενώ φιλοξενεί αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις. Ως εκ τούτου, είναι δύσκολο να στηρίξει μια διατύπωση που θα ενίσχυε τη θέση του Ιράν.

Ο Τραμπ απέναντι στην αποδολαριοποίηση

Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει εκφράσει επανειλημμένα την αντίθεσή του στους BRICS, ιδιαίτερα απέναντι στις προσπάθειες της ομάδας να περιορίσει την εξάρτηση του διεθνούς εμπορίου από το αμερικανικό δολάριο, στο πλαίσιο της λεγόμενης αποδολαριοποίησης.

Ο Τραμπ έχει προειδοποιήσει κατ’ επανάληψη τα μέλη της ομάδας να μην επιχειρήσουν να δημιουργήσουν εναλλακτικό νόμισμα ή να λάβουν μέτρα που θα υπονόμευαν την κυριαρχία του δολαρίου στο παγκόσμιο εμπόριο.

Τον Νοέμβριο του 2024 είχε δηλώσει ότι οι χώρες των BRICS θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν «δασμούς 100%» εάν υποστήριζαν τη δημιουργία ή την υιοθέτηση άλλου νομίσματος που θα αντικαθιστούσε το «ισχυρό δολάριο ΗΠΑ».

Οι BRICS διεκδικούν μεγαλύτερο ρόλο

Η γεωπολιτική και οικονομική βαρύτητα των BRICS έχει αυξηθεί σημαντικά την τελευταία δεκαετία. Παρότι τα μέλη τους αναμένεται να αποφύγουν μια ανοιχτά αντι-αμερικανική ή αντιδυτική στάση, θα επιδιώξουν να αξιοποιήσουν όσα έχουν ήδη καταφέρει και να ενισχύσουν την εικόνα των BRICS ως εναλλακτικού διεθνούς πόλου απέναντι σε σχήματα όπως η G20 και η G7.

Σύμφωνα με ανάλυση του BBC Monitoring, οι χώρες των BRICS αντιπροσωπεύουν πλέον το 49% του παγκόσμιου πληθυσμού, το 40% του παγκόσμιου ΑΕΠ (σ.σ. σε όρους ισοτιμίας αγοραστικής δύναμης) και το 26% του διεθνούς εμπορίου.

Το πιο απτό εγχείρημα της ομάδας παραμένει η Νέα Τράπεζα Ανάπτυξης, η οποία έχει εγκρίνει δισεκατομμύρια δολάρια για έργα υποδομών και ανάπτυξης, πολλά από τα οποία αφορούν χώρες του παγκόσμιου Νότου.

REUTERS

Παράλληλα, οι BRICS έχουν δημιουργήσει μηχανισμό έκτακτης στήριξης ύψους 100 δισ. δολαρίων, ο οποίος προορίζεται για την ενίσχυση κρατών-μελών που αντιμετωπίζουν οικονομικές κρίσεις. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, ο μηχανισμός δεν έχει δοκιμαστεί στην πράξη.

Στη σύνοδο αναμένεται επίσης να εξεταστούν τρόποι διευκόλυνσης των διασυνοριακών πληρωμών σε τοπικά νομίσματα. Πρόκειται για ζήτημα ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για τη Ρωσία και το Ιράν, που βρίσκονται αντιμέτωπα με εκτεταμένες αμερικανικές κυρώσεις.

Παράλληλα, οι BRICS αναμένεται να συνεχίσουν να παρουσιάζονται ως συλλογική φωνή των αναπτυσσόμενων χωρών, πιέζοντας για μεταρρυθμίσεις σε θεσμούς όπως τα Ηνωμένα Εθνη, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Παγκόσμια Τράπεζα. Πολλά κράτη του αναπτυσσόμενου κόσμου θεωρούν ότι οι συγκεκριμένοι θεσμοί δεν αποτυπώνουν πλέον επαρκώς τις αλλαγές στη διεθνή ισορροπία ισχύος.

Η ευκαιρία της Ινδίας

Για την Ινδία, η σύνοδος αποτελεί ταυτόχρονα μια ευκαιρία να ενισχύσει τη διεκδίκησή της για ηγετικό ρόλο στον παγκόσμιο Νότο.

Την ίδια στιγμή, όμως, η Ινδία θα πρέπει να διαχειριστεί την ισχυρή επιρροή της Κίνας στο εσωτερικό της ομάδας, αλλά και την ευρύτερη παρουσία του Πεκίνου σε μεγάλο μέρος του αναπτυσσόμενου κόσμου. Η διευρυμένη σύνθεση των BRICS προσφέρει, πάντως, στην Ινδία την ευκαιρία να ενισχύσει τις σχέσεις της με αναπτυσσόμενες χώρες όπως η Αιθιοπία, η Βραζιλία και η Ινδονησία και να διευρύνει την παρουσία της στην Αφρική και τη Λατινική Αμερική.