Ο Μοχάμεντ Ασίμ κουρεύει και περιποιείται γένια εδώ και τέσσερα χρόνια στην Μπανγκαλόρ της Ινδίας. Τον τελευταίο καιρό, όμως, έχει αρχίσει να φορά μια κάμερα στο κεφάλι του για πέντε με έξι ώρες την ημέρα, ώστε να καταγράφει τη δουλειά του. Η κάμερα καταγράφει μόνο τα χέρια και τα δάχτυλά του, ενώ τα πρόσωπα των πελατών του θολώνονται.

«Η καθημερινή ρουτίνα είναι απλή, αλλά πρέπει να προσέχεις πώς κινείσαι. Η ομάδα που έχει αναλάβει την εκπαίδευσή μού έμαθε ότι τα χέρια μου πρέπει να παραμένουν πάντα καθαρά μέσα στο πλάνο, ο φωτισμός να είναι καλός και να μην κάνω απότομες κινήσεις με το κεφάλι μου την ώρα που δουλεύω», ανέφερε ο 22χρονος μιλώντας στο BBC.

«Τα χρήματα είναι καλά, αλλά, για να είμαι ειλικρινής, αυτό που με ενθουσιάζει είναι η αίσθηση ότι κάνω κάτι τόσο φουτουριστικό. Δεν φανταζόμουν ποτέ ότι οι τεχνικές μου στο ξύρισμα θα ήταν χρήσιμες σε μια παγκόσμια εταιρεία τεχνολογίας», σημείωσε ο ίδιος.

Ο Ασίμ είναι ένας από τους εκατοντάδες χιλιάδες εργαζομένους σε όλο τον κόσμο που πληρώνονται για να καταγράφουν τις δραστηριότητές τους. Η αμοιβή ανέρχεται από 5 έως 10 δολάρια για οκτώ έως δέκα ώρες καταγεγραμμένης εργασίας.

Το υλικό που συγκεντρώνει από τη δουλειά του παραλαμβάνεται από τη Rashdan Technologies, μια τοπική εταιρεία, η οποία μπορεί να απασχολεί εκατοντάδες ανθρώπους που βιντεοσκοπούν τις εργασίες τους. Στη συνέχεια, τα βίντεο πωλούνται σε εταιρείες τεχνολογίας και ερευνητικούς οργανισμούς, οι οποίοι τα χρησιμοποιούν για την εκπαίδευση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η λεγόμενη φυσική τεχνητή νοημοσύνη (physical AI), δηλαδή η τεχνολογία που επιτρέπει σε ρομπότ να ελέγχουν και να εκτελούν εργασίες στον πραγματικό κόσμο.

«Κάθε εταιρεία ρομποτικής και κάθε εργαστήριο αιχμής στην τεχνητή νοημοσύνη χρειάζεται ένα συγκεκριμένο είδος δεδομένων: βιομηχανικές εργασίες, αγροτικές δραστηριότητες, δουλειές του σπιτιού, αλλά και εργασίες μικρών επιχειρήσεων, όπως η κεραμική, η κατασκευή ενδυμάτων, το κέντημα και η κατασκευή κεριών. Πηγαίνουμε όπου υπάρχει η συγκεκριμένη εργασία», εξήγησε ο συνιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, Σαχίλ Μπάιγκ. «Για πολλούς από αυτούς τους ανθρώπους, το ποσό αυτό έχει πραγματική σημασία», ανέφερε, τονίζοντας ότι «είναι σημαντικό οι εργαζόμενοι να συναινούν στη διαδικασία και να αισθάνονται άνετα με αυτήν».

«Καταγράφουμε τα χέρια, όχι τα πρόσωπα. Οταν χρησιμοποιούνται συστήματα με πολλές κάμερες, τα οποία καταγράφουν μεγαλύτερο μέρος του σώματος ή του περιβάλλοντος, θολώνουμε τα πρόσωπα. Δεν παραδίδουμε ονόματα, στοιχεία επικοινωνίας ή οτιδήποτε άλλο θα μπορούσε να αποκαλύψει την ταυτότητα των εργαζομένων», πρόσθεσε.

Ωστόσο, ο ανταγωνισμός στον κλάδο εντείνεται και οι απαιτήσεις των πελατών αυξάνονται, με τον ίδιο να υποστηρίζει ότι «πλέον, οι πελάτες ζητούν να τοποθετούνται τέσσερις έως έξι κάμερες γύρω από το κεφάλι των συνεργατών, ώστε να καταγράφεται και ο χώρος γύρω από το χέρια. Το να πείσεις κάποιον να φορέσει μια μικρή κάμερα είναι μία συζήτηση. Το να τον πείσεις να φορέσει κάτι που ουσιαστικά μοιάζει με σετ ακουστικών με πέντε κάμερες είναι εντελώς διαφορετικό και πολύ δυσκολότερο. Πληρώνουμε περισσότερο για αυτή την κατηγορία συλλογής δεδομένων, επειδή απαιτούμε περισσότερα από τους ανθρώπους».

Γιατί είναι τόσο σημαντικά αυτά τα δεδομένα;

«Αν θέλουμε τα ρομπότ να μπορούν να κινούνται και να εκτελούν εργασίες στον πραγματικό κόσμο, δεν αρκεί να εκπαιδεύονται αποκλειστικά μέσα σε προσομοιώσεις υπολογιστών», υποστηρίζει ο Μανίς Αγκραουάλ, ιδρυτής της Humyn Labs, μιας εταιρείας που συλλέγει και επεξεργάζεται δεδομένα από ανθρώπινες δραστηριότητες.

Το μεγαλύτερο μέρος αυτών των δεδομένων προέρχεται από βίντεο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ωστόσο, οι εργαζόμενοι φορούν ειδικό εξοπλισμό στα χέρια και στα δάχτυλά τους, ώστε να καταγράφεται και η φυσική επαφή με τα αντικείμενα.

«Οι φυσικές εργασίες απαιτούν δεδομένα υψηλής ποιότητας που αποτυπώνουν τις κινήσεις των άκρων, των δαχτύλων, των καρπών, των αγκώνων και των ώμων, καθώς και την άσκηση δύναμης σε πραγματικές συνθήκες. Για παράδειγμα, το να ασκήσεις τη σωστή πίεση όταν πιάνεις ένα πλαστικό μπουκάλι, ώστε να μην το συνθλίψεις, σε αντίθεση με ένα μεταλλικό ποτήρι», εξηγεί.

Μέχρι πρόσφατα, δεν υπήρχε διαθέσιμος επαρκής όγκος τέτοιων δεδομένων. «Δεν υπάρχει κάποιο αρχείο στο διαδίκτυο που να καταγράφει συστηματικά τις ανθρώπινες δραστηριότητες με το σώμα σε δράση. Δεν υπάρχει, για παράδειγμα, μια βάση δεδομένων με ανθρώπους που καθαρίζουν μια κουζίνα ή συναρμολογούν ένα αυτοκίνητο, γνωρίζοντας ακριβώς πόση δύναμη πρέπει να ασκήσουν με τα χέρια τους. Αυτά τα δεδομένα πρέπει να συλλεχθούν από την αρχή, στον πραγματικό κόσμο και σε διαφορετικά περιβάλλοντα», ανέφερε ο Αγκραουάλ, η εταιρεία του οποίου δραστηριοποιείται στην Μπανγκαλόρ και το Σαν Φρανσίσκο.

Η Humyn Labs συνεργάζεται με 96.000 συλλέκτες δεδομένων σε χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Νοτιοανατολικής Ασίας. Η εταιρεία επεξεργάζεται τις χιλιάδες ώρες βίντεο που λαμβάνει, επιλέγοντας το υλικό που θεωρεί πιο χρήσιμο. Στη συνέχεια, το κατηγοριοποιεί, ώστε τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης να αναγνωρίζουν τι βλέπουν, και το οργανώνει σε μορφή κατάλληλη για τους πελάτες της.

Θα εκπαιδεύουν οι εργαζόμενοι τις μηχανές που θα τους αντικαταστήσουν;

«Είναι ακόμη νωρίς για να δοθεί απάντηση», εκτιμά ο Μπίνο Πολ, ανώτερος καθηγητής στη Σχολή Διοίκησης και Εργασιακών Σπουδών του Ινστιτούτου Κοινωνικών Επιστημών Τάτα (TISS), στη Μουμπάι.

«Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο για ορισμένους εργαζομένους, ενώ σε άλλους τομείς τα ρομπότ ενδέχεται να αυτοματοποιήσουν θέσεις εργασίας», επισήμανε.

Το πρόβλημα, όμως, είναι ότι εάν οι μηχανές αρχίσουν να αναλαμβάνουν περισσότερες εργασίες, οι εργαζόμενοι θα έχουν ελάχιστες δυνατότητες να αντιδράσουν. «Μέχρι να συνειδητοποιήσουν οι εργαζόμενοι σε τι έχουν συμβάλει, τα πράγματα μπορεί να έχουν προχωρήσει υπερβολικά», προειδοποίησε.

Οπως πολλοί άλλοι, ο Πολ ζητά από τις κυβερνήσεις να θεσπίσουν κανόνες για την τεχνητή νοημοσύνη. «Η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται απλώς ως ένα τεχνικό σύστημα. Χρειάζεται να αναπτύξουμε ένα κοινωνικοτεχνικό σύστημα, στο οποίο η ηθική θα διασφαλίζεται μέσα από την ανθρώπινη δράση, ώστε η τεχνητή νοημοσύνη να λειτουργεί προς όφελος των ανθρώπων και όχι εις βάρος τους».