Kathimerini.gr
Το μεγαλύτερο ενεργειακό σοκ εφοδιασμού στην ιστορία αντιμετωπίζει η παγκόσμια οικονομία εξαιτίας της κρίσης στα Στενά του Ορμούζ, η οποία έχει προκαλέσει απώλειες 2,8 δισ. βαρελιών πετρελαίου και 60 δισ. κυβικών μέτρων φυσικού αερίου. Η κρίση δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί και οι επιπτώσεις της αναμένεται να επηρεάσουν τις ενεργειακές αγορές για πολλά χρόνια, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση World Energy Outlook 2026 του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (ΙΕΑ). Η έκθεση αποτυπώνει τις επιπτώσεις της διαταραχής στις ενεργειακές ροές από τον Περσικό Κόλπο και εξετάζει διαφορετικά σενάρια για την πορεία της ζήτησης πετρελαίου, φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας έως το 2050. Παρά την ανθεκτικότητα που έχει επιδείξει μέχρι στιγμής το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα, ο ΙΕΑ διαπιστώνει ότι τα περιθώρια απορρόφησης των αναταράξεων περιορίζονται. Το βάρος μεταφέρεται ολοένα και περισσότερο στους καταναλωτές, οι οποίοι βρίσκονται αντιμέτωποι με υψηλότερες τιμές.
Ιδιαίτερα έντονες είναι οι πιέσεις στην αγορά ντίζελ. Οι επιπτώσεις είναι παγκόσμιες. Περισσότεροι από 4 δισ. άνθρωποι ζουν σε χώρες που εξαρτώνται από τα Στενά του Ορμούζ για πάνω από το 30% των πετρελαϊκών τους προμηθειών. Πριν από την κρίση, περίπου το 80% του πετρελαίου και σχεδόν το 90% του υγροποιημένου φυσικού αερίου που διέρχονταν από τα Στενά κατευθύνονταν προς την Ασία.
Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εκτιμήσεις του ΙΕΑ για την Ευρωπαϊκή Ενωση, η οποία εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Παρότι περίπου το 80% της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ε.Ε. παράγεται από εγχώριες πηγές, αυτές καλύπτουν μόλις το 40% της συνολικής ενεργειακής ζήτησης. Παράλληλα, το κόστος του ενεργειακού συστήματος παραμένει υψηλότερο σε σύγκριση με άλλες προηγμένες οικονομίες.
Σύμφωνα με την έκθεση, στο σενάριο των ανακοινωμένων πολιτικών (STEPS), η ζήτηση πετρελαίου και φυσικού αερίου στην Ε.Ε. μειώνεται κατά περισσότερο από 20% έως το 2035, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2025.
Η κατανάλωση άνθρακα υποχωρεί σχεδόν κατά 60%. Την ίδια περίοδο, το μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών και της πυρηνικής ενέργειας στην ευρωπαϊκή ηλεκτροπαραγωγή αυξάνεται από 70% το 2025 σε 90% το 2035.
Οι ΑΠΕ αποκτούν μεγαλύτερο ρόλο, με τα φωτοβολταϊκά και τα αιολικά να αντιπροσωπεύουν το 70% των προσθηκών νέας ηλεκτρικής ισχύος έως το 2035.
Ωστόσο, η πρόοδος αυτή δεν επαρκεί για την επίτευξη των μακροπρόθεσμων κλιματικών στόχων της Ε.Ε., σύμφωνα με τον Οργανισμό.
Η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών απαιτεί σημαντική ενίσχυση των ηλεκτρικών δικτύων, των διασυνδέσεων και των υποδομών αποθήκευσης ενέργειας. Στο σενάριο πρόσθετων παρεμβάσεων (ARC), ο ΙΕΑ προβλέπει ότι οι μέσες ετήσιες επενδύσεις στα ευρωπαϊκά δίκτυα μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας θα φτάσουν τα 120 δισ. δολάρια έως το 2040. Το ποσό υπερβαίνει το διπλάσιο του μέσου ετήσιου επιπέδου επενδύσεων που καταγράφηκε την προηγούμενη δεκαπενταετία. Στο ίδιο σενάριο, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από πηγές χαμηλών εκπομπών διπλασιάζεται έως το 2040. Ενα από τα σημαντικότερα προβλήματα που εντοπίζει ο ΙΕΑ είναι η υψηλή τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας σε σχέση με τα ορυκτά καύσιμα.
Σε 13 κράτη-μέλη της Ε.Ε., ο ηλεκτρισμός παραμένει τουλάχιστον τρεις φορές ακριβότερος από το φυσικό αέριο. Σε άλλες περιπτώσεις, το υψηλό αρχικό κόστος εγκατάστασης νέων τεχνολογιών αποθαρρύνει νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Ενδεικτικά, σε 11 χώρες που αντιπροσωπεύουν τα δύο τρίτα της ευρωπαϊκής ζήτησης θέρμανσης, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Γαλλία και η Πολωνία, το συνολικό κόστος κατοχής αντλίας θερμότητας είναι τουλάχιστον αντίστοιχο με εκείνο ενός λέβητα φυσικού αερίου, παρά την υψηλότερη ενεργειακή απόδοσή της.
Στην Ευρωπαϊκή Ενωση, ο μέσος χρόνος απόσβεσης ενός αμιγώς ηλεκτρικού αυτοκινήτου υπολογίζεται σε περίπου οκτώ χρόνια. Στο σενάριο ARC, οι ετήσιες επενδύσεις για τον εξηλεκτρισμό των τελικών χρήσεων αυξάνονται από 75 δισ. δολάρια κατά την περίοδο 2020-2025 σε 185 δισ. δολάρια την περίοδο 2026-2040.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει στόχο εξηλεκτρισμού 46% έως το 2040, από περίπου 24% σήμερα. Στο σενάριο ARC του ΙΕΑ, η επίτευξη αυτού του στόχου συνεπάγεται αύξηση της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας κατά περισσότερες από 1.000 τεραβατώρες, ποσότητα που υπερβαίνει τη σημερινή συνδυασμένη κατανάλωση ηλεκτρισμού της Γαλλίας και της Γερμανίας. Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο ΙΕΑ εξετάζει το ενδεχόμενο σημαντικής αποκλιμάκωσης των τιμών όταν αποκατασταθούν οι ενεργειακές ροές μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Η αύξηση της παραγωγής από χώρες εκτός Μέσης Ανατολής, σε συνδυασμό με τη σταδιακή μείωση της ζήτησης στο πλαίσιο ορισμένων σεναρίων, θα μπορούσε να οδηγήσει σε συνθήκες υπερπροσφοράς. Παρά τη μείωση της ζήτησης λόγω της κρίσης, οι παγκόσμιες δαπάνες εισαγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου εκτιμάται ότι θα ανέλθουν το 2026 σε 1,6 τρισ. δολάρια, αυξημένες κατά 25% σε σύγκριση με το 2025.
Η διάρκεια της κρίσης στα Στενά του Ορμούζ παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας αβεβαιότητας για την παγκόσμια αγορά ενέργειας. Σύμφωνα με τον ΙΕΑ, οι επιλογές των κυβερνήσεων για διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού, ενίσχυση των υποδομών και περιορισμό της κατανάλωσης εισαγόμενων καυσίμων θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό την εξέλιξη του ενεργειακού συστήματος τις επόμενες δεκαετίες.




























