Μία από τις πιο κρίσιμες πολιτικές και δημοσιονομικές διαπραγματεύσεις για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει ήδη ξεκινήσει στις Βρυξέλλες, με επίκεντρο το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (MFF) 2028-2034. Δεκαέξι κράτη μέλη – ανάμεσά τους και η Ελλάδα – συγκροτούν κοινό μέτωπο υπέρ της διατήρησης και ενίσχυσης των παραδοσιακών πολιτικών της Ε.Ε, επιχειρώντας να αναχαιτίσουν τις «πιέσεις» των λεγόμενων «φειδωλών» χωρών για περιορισμό του κοινοτικού προϋπολογισμού. Το ζήτημα αναμένεται να απασχολήσει το σημερινό Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων, στις Βρυξέλλες.

Η συζήτηση για τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, πάντως, διεξάγεται σε ένα ιδιαίτερα σύνθετο γεωπολιτικό και οικονομικό περιβάλλον: η Ε.Ε. καλείται ταυτόχρονα να χρηματοδοτήσει την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, την άμυνα και την ανταγωνιστικότητα, αλλά και να συνεχίσει τη στήριξη της συνοχής, της αγροτικής πολιτικής και της περιφερειακής ανάπτυξης. Το ερώτημα, που κυριαρχεί είναι εάν η Ένωση μπορεί να χρηματοδοτήσει όλες αυτές τις προτεραιότητες χωρίς αύξηση του συνολικού προϋπολογισμού ή χωρίς νέο κοινό δανεισμό.

Στο πλαίσιο αυτό, οι λεγόμενοι «Φίλοι της Συνοχής» – ανάμεσά τους η Ελλάδα, η Ιταλία, η Πολωνία, η Πορτογαλία και άλλες χώρες της νότιας και ανατολικής Ευρώπης – συνυπογράφουν non paper μέσω του οποίου αποτυπώνεται εκ νέου η ανησυχία για το ότι η Κομισιόν επιχειρεί μέσω της πρότασής της να ανακατανείμει πόρους από τις παραδοσιακές πολιτικές κυρίως, την Πολιτική Συνοχής και την Κοινή Αγροτική Πολιτική προς νέες προτεραιότητες, όπως η άμυνα και η βιομηχανική ανταγωνιστικότητα.

Οι 16 χώρες ζητούν αύξηση των εθνικών κατανομών για τις πολιτικές συνοχής και επιμένουν ότι οι αποφάσεις για τον προγραμματισμό των πόρων πρέπει να παραμείνουν στην αρμοδιότητα των κρατών μελών και όχι να περάσουν σε έναν πιο συγκεντρωτικό μηχανισμό διαχείρισης από τις Βρυξέλλες. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδουν επίσης στη διατήρηση ευνοϊκών όρων χρηματοδότησης, όπως οι υψηλοί συντελεστές προχρηματοδότησης και συγχρηματοδότησης.

Για χώρες όπως η Ελλάδα η συζήτηση είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς εξακολουθεί να είναι σημαντικός καθαρός αποδέκτης πόρων συνοχής και ΚΑΠ, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη διατήρηση των σχετικών κονδυλίων. Παράλληλα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόταση των «Φίλων της Συνοχής» για πιο σταδιακή αποπληρωμή του χρέους του NextGenerationEU. Πρόσφατα, εξάλλου, ο Γάλλος πρόεδρος και ο Έλληνας πρωθυπουργός πρότειναν να μην αποπληρωθεί άμεσα το χρέος αυτό μέσω του νέου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.

Παράλληλα, ανοίγει ξανά τη συζήτηση για το κατά πόσο το μοντέλο κοινού δανεισμού, που εγκαινιάστηκε με το Ταμείο Ανάκαμψης μπορεί να αποκτήσει πιο μόνιμα χαρακτηριστικά.

Στο non paper – που έχει στη διάθεσή της η «Κ» – των 16 κρατών μελών γίνεται, μάλιστα, σαφής αναφορά στο ενδεχόμενο νέου κοινού δανεισμού για τη χρηματοδότηση «ευρωπαϊκών δημόσιων αγαθών» και στρατηγικών επενδύσεων, μέσω εργαλείων όπως το “Catalyst Europe”, για το οποίο αντιδρούν ήδη η Γερμανία και άλλες βόρειες χώρες.

Το Βερολίνο εμφανίζεται, άλλωστε, ήδη αμετακίνητο απέναντι σε οποιαδήποτε ιδέα νέου κοινού χρέους. Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς ξεκαθάρισε στη διάρκεια του άτυπου Συμβουλίου στην Κύπρο τον Απρίλιο ότι «ούτε μεγαλύτερος δανεισμός ούτε ευρωπαϊκά ομόλογα βρίσκονται υπό συζήτηση από γερμανικής πλευράς».

Ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο για την Ελλάδα αφορά και την πρόταση κατάργησης των rebates, δηλαδή των ειδικών εκπτώσεων στις εισφορές ορισμένων πλουσιότερων κρατών μελών. Οι «Φίλοι της Συνοχής» υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχει πλέον πολιτική ή οικονομική λογική για τη διατήρησή τους. Για τις χώρες του Νότου, η κατάργηση αυτών των μηχανισμών θεωρείται ζήτημα δικαιότερης κατανομής των βαρών εντός της Ένωσης.

Στο κοινό κείμενο, οι 16 χώρες, παράλληλα, απορρίπτουν το ενδεχόμενο η συνοχή να λειτουργεί ως «συστηματικό εργαλείο κρίσεων» εις βάρος του αναπτυξιακού της χαρακτήρα.

Η συζήτηση για τον νέο επταετή προϋπολογισμό αναμένεται να ενταθεί έως το τέλος του έτους, οπότε και οι κυβερνήσεις καλούνται να καταλήξουν σε πολιτική συμφωνία, όπως έχει ζητήσει ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, καθώς το 2027 αποτελεί κρίσιμο εκλογικό έτος για μεγάλα κράτη μέλη της Ε.Ε όπως τη Γαλλία, την Ιταλία και την Πολωνία.