Δύο και πλέον μήνες μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, τα χαλυβουργεία στην Ινδία και οι αυτοκινητοβιομηχανίες στην Ιαπωνία έχουν μειώσει την παραγωγή τους λόγω των υψηλότερων τιμών ενέργειας και των φόβων για μειωμένη ζήτηση. Τα εργοστάσια παιχνιδιών στην Κίνα, που ήδη υποφέρουν από τους δασμούς των ΗΠΑ, αντιμετωπίζουν τη δυσαρέσκεια χιλιάδων εργαζομένων που έχασαν τις δουλειές τους και οι ελλείψεις προϊόντων, εκτός από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο που συνήθως διακινούνται μέσω των Στενών του Ορμούζ, όπως το ήλιο, το αλουμίνιο και η νάφθα, επηρεάζουν την προμήθεια μιας σειράς αγαθών, από προφυλακτικά μέχρι μικροτσίπ.

Σε όλο τον κόσμο, οι ελλείψεις και οι υψηλές τιμές ενέργειας πυροδοτούν έναν ανησυχητικό κύκλο μειωμένης οικονομικής δραστηριότητας: Οι υψηλές τιμές μειώνουν τη ζήτηση για καύσιμα και η χαμηλότερη ζήτηση, με τη σειρά της, συρρικνώνει την παραγωγή, την απασχόληση και τις δαπάνες. «Σε μόλις οκτώ εβδομάδες, σε λιγότερο χρόνο δηλαδή από ό,τι χρειάζεται για να παλαιώσει ένα… παραδοσιακό αγγλικό κέικ φρούτων, οι παγκόσμιες οικονομικές προοπτικές έχουν ανατραπεί», έγραψαν χαρακτηριστικά οι Νew York Times. Ηδη, πολλές χώρες στην Ασία αντιμετωπίζουν ελλείψεις καυσίμων, οι οποίες θα επιδεινώνονται καθώς ο πόλεμος συνεχίζεται, δήλωσε ο Ραγκουράμ Ρατζάν, οικονομολόγος στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου, πρώην διοικητής της Τράπεζας της Ινδίας και στέλεχος παλαιότερα στο ΔΝΤ. Σε πολλές χώρες, οι πραγματικές συνέπειες μόλις τώρα αρχίζουν να γίνονται αισθητές. «Το νερό βράζει, ο βάτραχος είναι μέσα στο νερό και η θερμοκρασία ανεβαίνει», προειδοποιεί.

Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σήμερα μπροστά σε ένα σκηνικό που θυμίζει έντονα τις παραμονές της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008, οι δυνάμεις όμως που το διαμορφώνουν είναι ριζικά διαφορετικές, συνοψίζει το BBC. Ενώ η κρίση τότε ξεκίνησε από την κατάρρευση της αγοράς στεγαστικών δανείων υψηλού κινδύνου στις ΗΠΑ, η ανησυχία σήμερα πηγάζει από ένα εκρηκτικό μείγμα γεωπολιτικής αστάθειας στη Μέση Ανατολή, αδιαφανών ιδιωτικών χρεών και μιας «φρενίτιδας» γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη. Μια από τις πιο ανησυχητικές ομοιότητες με την εποχή πριν από την κρίση του 2008 εντοπίζεται στην αγορά της ιδιωτικής πίστωσης, η οποία έχει διογκωθεί από το μηδέν στα 2,5 τρισ. δολάρια μέσα σε δύο δεκαετίες. Η Σάρα Μπρίντεν, υποδιοικήτρια της Τράπεζας της Αγγλίας, διακρίνει καθαρές αντανακλάσεις της παλιάς κρίσης στην αδιαφάνεια και στην πολυπλοκότητα αυτών των κεφαλαίων. Η μόχλευση δημιουργεί στρώματα χρέους που απειλούν να καταρρεύσουν σαν πύργος από τραπουλόχαρτα σε περίπτωση που οι επενδυτές ζητήσουν τα χρήματά τους πίσω ταυτόχρονα.

Παράλληλα, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή επαναφέρει τον εφιάλτη της ενεργειακής κρίσης. Η διακοπή της κυκλοφορίας στο Ορμούζ χαρακτηρίζεται από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (ΙΕΑ) ως η σοβαρότερη κρίση ενεργειακής ασφάλειας στην Ιστορία, ξεπερνώντας ακόμη και τα σοκ της δεκαετίας του ’70. Αν και οι τιμές του πετρελαίου δεν έχουν αγγίξει ακόμη τα ιστορικά υψηλά των 147 δολαρίων του 2008, η τάση είναι ανοδική και οι αγορές φαίνεται να υποτιμούν τον κίνδυνο μιας ταυτόχρονης επέλασης πολλών μακροοικονομικών σοκ. Μια απότομη αναπροσαρμογή στις τιμές της ενέργειας θα μπορούσε να συμπαρασύρει τις υπερτιμημένες μετοχές τεχνολογίας, προκαλώντας μια συστημική «πυρκαγιά», προειδοποιεί η Τράπεζα της Αγγλίας.

Το 37% της αξίας του δείκτη S&P 500 εξαρτάται πλέον από μόλις επτά εταιρείες-κολοσσούς που ηγούνται της κούρσας για την τεχνητή νοημοσύνη. Αυτή η «φρενίτιδα» επενδύσεων, που ξεπερνά τα 2 τρισ. δολάρια, θυμίζει σε πολλούς τη «φούσκα» των dotcom του 2000. Μια ενδεχόμενη μαζική ρευστοποίηση σε αυτόν τον κλάδο δεν θα έπληττε μόνο τους traders, αλλά και εκατομμύρια απλούς αποταμιευτές και συνταξιοδοτικά ταμεία που είναι εκτεθειμένα σε αυτούς τους δείκτες.

Υπάρχει όμως μία ειδοποιός διαφορά με το 2008, και έγκειται στην ικανότητα αντίδρασης των κρατών. Τότε, οι κυβερνήσεις είχαν το περιθώριο να δανειστούν και να διασώσουν το σύστημα. Σήμερα, το δημόσιο χρέος σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο έχει διπλασιαστεί αγγίζοντας το 100% του εθνικού εισοδήματος, περιορίζοντας δραματικά τα διαθέσιμα εργαλεία. Ο Τζέιμι Ντάιμον της JPMorgan προειδοποιεί για μια επικείμενη κρίση ομολόγων λόγω των διευρυνόμενων ελλειμμάτων, τονίζοντας ότι η αγορά μπορεί να επιβάλει βίαιες λύσεις αν οι πολιτικοί δεν δράσουν προληπτικά.

«Η διεθνής συνεργασία που έσωσε την παρτίδα το 2009 έχει σήμερα εξασθενήσει από τους εμπορικούς πολέμους και τους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς, καθιστώντας μια συντονισμένη παγκόσμια απάντηση σχεδόν αδύνατη», σημειώνει το ΒΒC.

Ειδήμονες του ΔΝΤ συμφωνούν ότι «η διεθνής συνεργασία είναι ασθενέστερη» τώρα από ό,τι τα προηγούμενα χρόνια. Το συμπέρασμα, ίσως, είναι ότι σε μια εποχή πολέμου στην Ευρώπη, εμπορικών εντάσεων ΗΠΑ – Κίνας και της πολιτικής «Πρώτα η Αμερική» του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, θα αποδειχθεί πιο δύσκολο για τις κυβερνήσεις να αφήσουν στην άκρη τις διαφορές τους και να βρεθούν σε ένα τραπέζι για την αντιμετώπιση της κρίσης με τον τρόπο που το έκαναν το 2008.

Οι εκτιμήσεις Ντάιμον

«Με τον τρόπο που εξελίσσονται τα πράγματα τώρα, θα υπάρξει κάποιο είδος κρίσης ομολόγων. (…) Δεν έχουμε βιώσει ύφεση εδώ και πολύ καιρό, οπότε όταν βιώσουμε, θα είναι χειρότερη από ό,τι νομίζει ο κόσμος», υπογραμμίζει ο Τζέιμι Ντάιμον, CEO της JPMorgan Chase.

Σε καλύτερη θέση οι τράπεζες

«Οι τράπεζες έχουν μεγαλύτερη ικανότητα απορρόφησης σοκ από ό,τι το 2008. Είναι πολύ πιο κεφαλαιοποιημένες τώρα, με άλλα λόγια έχουν υψηλότερα αποθέματα μετρητών, αντί να βασίζονται σε δανεικά χρήματα. Δεν νομίζω ότι αν βιώσουμε κρίση θα είναι στην ίδια κλίμακα», λέει η Σάρα Μπρίντεν, υποδιοικήτρια της Τράπεζας της Αγγλίας.

Ομοιότητες με το 2007

«Υπάρχουν ορισμένες ομοιότητες με το 2007 που με κρατούν ξύπνιο τα βράδια. Οι ομοιότητες είναι οι σαφείς αδυναμίες στο χρηματοπιστωτικό σύστημα που δεν εκτιμώνται σωστά. Ξαφνικά όλοι όσοι σάς δανείζουν χρήματα ίσως θελήσουν χρήματά τους πίσω ταυτόχρονα», τονίζει ο Μοχάμεντ ελ Εριάν της Allianz.