Το αμερικανικό χρέος έχει πια ξεπεράσει τα 40 τρισ. δολάρια, όμως ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ επιμένει ότι η ταχύτερη ανάπτυξη της μεγαλύτερης οικονομίας του πλανήτη μπορεί να καθησυχάσει τις δημοσιονομικές ανησυχίες. Σύμφωνα με το Bloomberg, η πρόσφατη αμερικανική ιστορία δείχνει το αντίθετο.

Ο Μπέσεντ δήλωσε τον Αύγουστο ότι «η παγκόσμια ανάπτυξη είναι ο τρόπος για να αντιμετωπιστεί αυτό το βουνό χρέους». «Με περιορισμό των ομοσπονδιακών δαπανών και ανάπτυξη 3%, θα βγούμε από αυτό το πρόβλημα μέσω της ανάπτυξης», επανέλαβε την περασμένη εβδομάδα σε εκδήλωση στο Τέξας.

Μόλις το 2023 και το 2024 οι ΗΠΑ κατέγραφαν ρυθμούς ανάπτυξης κοντά στο 3%. Ωστόσο, το δημόσιο χρέος αυξήθηκε κατά περίπου 10% και 7% αντίστοιχα εκείνα τα έτη –τροφοδοτούμενο από ετήσια ελλείμματα που ξεπερνούσαν τα 1,6 τρισ. δολάρια– με αποτέλεσμα και ο δείκτης του χρέους ως προς το ΑΕΠ να αυξηθεί.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, όταν το ΑΕΠ των ΗΠΑ σημείωνε αύξηση άνω του 4%, η στροφή προς τα δημοσιονομικά πλεονάσματα συνοδεύτηκε από υψηλότερους φόρους και επιβράδυνση των αμυντικών δαπανών, καθώς είχε τελειώσει ο Ψυχρός Πόλεμος.

Σήμερα, αυτή η δυναμική έχει αντιστραφεί. Οι φορολογικοί συντελεστές είναι πολύ χαμηλότεροι έπειτα από πολλαπλά κύματα μειώσεων υπό την ηγεσία των Ρεπουμπλικανών, ενώ τα τελευταία χρόνια οι νομοθέτες και των δύο κομμάτων έχουν γενικά ψηφίσει υπέρ της αύξησης –και όχι της μείωσης– των ομοσπονδιακών δαπανών. Ο πληθυσμός που γερνά αυξάνει τις δαπάνες για κοινωνικές παροχές, ενώ εν μέσω γεωπολιτικών εντάσεων, ο Ντόναλντ Τραμπ επιθυμεί το Κογκρέσο να εγκρίνει 1,5 τρισ. δολάρια για αμυντικές δαπάνες, μια αύξηση κατά 44%.

«Δεν μπορείς να βγεις από αυτή την κατάσταση μόνο με την ανάπτυξη», δήλωσε ο Ντάγκλας Χολτς-Εϊκιν, πρόεδρος του δεξιού American Action Forum και πρώην διευθυντής του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κογκρέσου. «Δεν είναι αριθμητικά λογικό».

Το ράλι των ομολόγων

Η πρόσφατη ραγδαία αύξηση των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων έχει εντείνει την ανησυχία για τη βιωσιμότητα του μακροπρόθεσμου χρέους των ΗΠΑ. Το επιτόκιο των 10ετών ομολόγων, το οποίο ο ίδιος ο Μπέσεντ έχει ορίσει ως σημείο αναφοράς, ξεπέρασε το 5% τη Δευτέρα, επίπεδο στο οποίο σπάνια φτάνει από τις αρχές της δεκαετίας του 2000.

Ο Mπέσεντ προβλέπει ότι η άνθηση της τεχνητής νοημοσύνης θα συμβάλει στην επιτάχυνση της ανάπτυξης στις ΗΠΑ, αλλά η γενική άποψη είναι ότι η αμερικανική οικονομία δεν πρόκειται να επιτύχει σύντομα ρυθμούς αύξησης του ΑΕΠ 3%. Τόσο η μέση πρόβλεψη των οικονομολόγων που συμμετείχαν στην έρευνα της Bloomberg όσο και οι τελευταίες προβλέψεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου δείχνουν ανάπτυξη ελαφρώς πάνω από 2% για τα έτη 2027 και 2028.

Ο Τζο Λαβόρνια, πρώην σύμβουλος του Mπέσεντ, δήλωσε ότι η ανάπτυξη αποτελεί σημαντικό μέρος κάθε προσπάθειας για τη μείωση του ελλείμματος και του συνολικού χρέους και ότι ο Mπέσεντ είχε δίκιο να το τονίσει. Παρ’ όλα αυτά, πρόσθεσε ότι η ανάπτυξη από μόνη της ίσως να μην είναι αρκετή. «Αν εξετάσουμε το ενδεχόμενο ανάπτυξης 3%, αυτό είναι αρκετά καλό ποσοστό, που θα συμβάλει σημαντικά στο να οδηγηθεί το έλλειμμα σε καλύτερη τροχιά», είπε. Ωστόσο, «πιθανώς χρειαζόμαστε κάτι παραπάνω από την απλή ανάπτυξη», πρόσθεσε.

Αύξηση συνταξιούχων

Ενα βασικό στοιχείο του προβλήματος είναι η σταθερή αύξηση του αριθμού των Αμερικανών συνταξιούχων, η οποία με τη σειρά της ωθεί προς τα πάνω τις δαπάνες για την κοινωνική ασφάλιση και την υγειονομική περίθαλψη – τα δύο μεγαλύτερα κονδύλια του προϋπολογισμού. Από την επανεκλογή του Τραμπ έως τον Μάιο, ο αριθμός των δικαιούχων συντάξεων της κοινωνικής ασφάλισης αυξήθηκε κατά 2,8 εκατομμύρια. Ωστόσο, ο αριθμός των εργαζομένων στις μισθοδοσίες των ΗΠΑ –οι οποίοι συνεισφέρουν έσοδα για την κάλυψη αυτών των παροχών– αυξήθηκε μόνο κατά 593.000. Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι δεν θα αγγίξει τις κοινωνικές παροχές και το Κογκρέσο δεν έχει ασκήσει καμία πίεση για κάποια σημαντική μεταρρύθμιση αυτών των προγραμμάτων.

Η τρίτη μεγαλύτερη κατηγορία δαπανών είναι οι πληρωμές τόκων επί του ανεξόφλητου χρέους, και αυτές αυξάνονται ακόμη ταχύτερα. Με ένα μήνα να απομένει μέχρι το τέλος του οικονομικού έτους, οι καθαροί τόκοι ανέρχονται συνολικά σε 1,02 τρισ. δολάρια. Αυτό αποτελεί αύξηση 8,9% σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους. Επιπλέον, η άνοδος των αποδόσεων των αμερικανικών κρατικών ομολόγων εγκυμονεί τον κίνδυνο η αύξηση αυτών των δαπανών να επιταχυνθεί.

«Δεν υπάρχουν αξιόπιστες εκτιμήσεις ότι θα υπάρξει επαρκής ανάπτυξη ώστε η δημοσιονομική κατάσταση να εξαφανιστεί ως διά μαγείας», δήλωσε η Μάγια ΜακΓκίνιας, πρόεδρος της Επιτροπής για έναν Υπεύθυνο Ομοσπονδιακό Προϋπολογισμό (CRFB).

Οι επιταγές Τραμπ

Την κατάσταση θα περιέπλεκε η υλοποίηση της ιδέας του Τραμπ να αποσταλούν επιταγές των 5.000 δολαρίων σε κάθε ενήλικο πολίτη των ΗΠΑ, εφόσον οι Ρεπουμπλικανοί διατηρήσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.

Η CRFB εκτιμά ότι η πρόταση αυτή θα κόστιζε 1,2 τρισ. δολάρια σε ένα μόνο έτος, σε μια εποχή που τα ετήσια ελλείμματα κυμαίνονται γύρω στα 2 τρισ. δολάρια. Χωρίς αντισταθμιστικά μέτρα, το έλλειμμα θα ανερχόταν στο 9% ή 10% του ΑΕΠ το επόμενο έτος, σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Επιτροπής.

Το έλλειμμα

Μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, ο Mπέσεντ έθεσε ως στόχο τη μείωση του ελλείμματος προς το 3% έως τη λήξη της θητείας του Τραμπ, τον Ιανουάριο του 2029. Αφού ξεπέρασε το 6% το 2023 και το 2024, έπεσε ελαφρώς κάτω από αυτό το επίπεδο πέρυσι, εν μέρει λόγω μιας εφάπαξ αλλαγής στον τρόπο λογιστικής καταχώρισης των ομοσπονδιακών φοιτητικών δανείων.

Για το 2028, οι οικονομολόγοι που συμμετείχαν σε έρευνα της Bloomberg προβλέπουν έλλειμμα 6,4%. Οι προβλέψεις κυμαίνονται ανάμεσα στο 4,5% και στο 8%.

Μια ανάπτυξη που θα μπορούσε από μόνη της να μειώσει τα ελλείμματα στα επίπεδα που επιθυμεί ο Mπέσεντ θα έπρεπε να ήταν της τάξης του 6%, σύμφωνα με εκτιμήσεις αναλυτών. Την ίδια ώρα, ακόμη και το 3% φαντάζει ως «θαύμα», δεδομένης της γήρανσης του πληθυσμού των ΗΠΑ και των αυστηρών περιορισμών στη μετανάστευση.