Η Ελλάδα και συνολικά οι χώρες της Μεσογείου θα πρέπει να προετοιμαστούν για μια νέα πραγματικότητα στις δασικές πυρκαγιές. Οι εικόνες από τις πρόσφατες φωτιές στη νοτιοδυτική Γαλλία, όπου οι φλόγες ήταν τόσο έντονες ώστε δημιούργησαν το δικό τους «πύρινο σύννεφο», ενισχύουν την εκτίμηση των επιστημόνων ότι η συμπεριφορά των δασικών πυρκαγιών αλλάζει στην Ευρώπη, σε μια περιοχή που θερμαίνεται ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο.

Μιλώντας στην «Κ» ο Τζο ΜακΝόρτον, επιστήμονας του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μεσοπρόθεσμων Προγνώσεων Καιρού (ECMWF) για τον πύρινο κλοιό που έχει ξεσπάσει στην Ευρώπη, καθώς μάχη με τις φλόγες δίνουν ταυτόχρονα, εκτός από την Ελλάδα, η Βρετανία, η Γαλλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Τουρκία, εξηγεί γιατί οι χώρες της Μεσογείου θα πρέπει να προετοιμαστούν για χειρότερα σενάρια καταστροφών.

«Οι μεσογειακές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, θα πρέπει να ανησυχούν για τις πυρκαγιές νέας εποχής και για τη συνολική μεταβολή της συμπεριφοράς των πυρκαγιών», σημειώνει ο ίδιος.

Οπως αναφέρει, οι υψηλές θερμοκρασίες δεν είναι ο μόνος παράγοντας που αυξάνει τον κίνδυνο πυρκαγιάς, καθώς ακόμη και ένας βροχερός χειμώνας ή μια υγρή άνοιξη μπορούν να συμβάλουν στην εκδήλωση πιο έντονων πυρκαγιών το καλοκαίρι. Τα παραπάνω αναμένεται να οδηγήσουν σε φωτιές που εξαπλώνονται ταχύτερα, καίνε εντονότερα και είναι δυσκολότερο να κατασβεστούν. «Θεωρούμε επίσης πως η ολοένα συχνότερη ταυτόχρονη εκδήλωση πολλών μεγάλων πυρκαγιών μπορεί να υπερβαίνει τις δυνατότητες των πυροσβεστικών δυνάμεων και να αυξάνει περαιτέρω τις επιπτώσεις τους», προσθέτει. 

Ολο και πιο ακραία φαινόμενα πυρκαγιών

Ο κ. ΜακΝόρτον επισημαίνει ακόμη ότι οι πρόσφατες πυρκαγιές στη Γαλλία εντάσσονται σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή τάση προς ολοένα και πιο ακραία συμπεριφορά των δασικών πυρκαγιών στην Ευρώπη, καθώς οι συνθήκες που ευνοούν την ταχεία εξάπλωσή τους γίνονται πιο συχνές.

«Αυτό που αλλάζει είναι το γενικό περιβάλλον μέσα στο οποίο εκδηλώνονται οι πυρκαγιές. Η κλιματική αλλαγή αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης ακραίας ζέστης, χαμηλής υγρασίας και παρατεταμένων περιόδων ξηρασίας, ενώ παράλληλα επιμηκύνει την αντιπυρική περίοδο, επιτρέποντας στις επικίνδυνες συνθήκες να εμφανίζονται νωρίτερα την άνοιξη και να διαρκούν περισσότερο μέσα στο φθινόπωρο», εξηγεί.

Η έρευνα του Copernicus και του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μεσοπρόθεσμων Προγνώσεων Καιρού δείχνει επίσης ότι ένας υγρός χειμώνας ή μια βροχερή άνοιξη, όταν ακολουθούνται από έντονη ξήρανση κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο εκδήλωσης ιδιαίτερα έντονων πυρκαγιών. Οι βροχοπτώσεις ευνοούν την ανάπτυξη περισσότερης βλάστησης, η οποία, στη συνέχεια, όταν ξεραθεί από τις υψηλές θερμοκρασίες, μετατρέπεται σε άφθονη και ιδιαίτερα εύφλεκτη καύσιμη ύλη. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, οι συνθήκες αυτές αναμένεται να γίνονται ολοένα και συχνότερες εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής.

Το φαινόμενο pyrocumulonimbus

Την ίδια στιγμή, στην πιο ακραία τους μορφή τους, οι πυρκαγιές μπορούν να δημιουργήσουν ακόμη και τα δικά τους καιρικά συστήματα, όπως έγινε στη Γαλλία με το φαινόμενο pyrocumulonimbus (pyroCb). «Το εν λόγω φαινόμενο εμφανίζεται όταν μια εξαιρετικά έντονη πυρκαγιά παράγει αρκετή θερμότητα ώστε να σχηματίζει ένα πυροσωρειτομελανές νέφος, με αποτέλεσμα να προκαλεί ισχυρούς και απρόβλεπτους ανέμους, κεραυνούς και ταχύτατη εξάπλωση της φωτιάς, καθιστώντας την εξέλιξή της εξαιρετικά δύσκολη ώστε να προβλεφθεί και να ελεγχθεί. Τα παραπάνω φαινόμενα συνδέονται κυρίως με μεγάλες και ιδιαίτερα έντονες δασικές πυρκαγιές και όχι με πυρκαγιές σε θαμνώδεις εκτάσεις», τονίζει ο επιστήμονας.

Παρότι οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα φαινόμενα αυτά θα παραμείνουν σπάνια, καθώς εμφανίζονται μόνο σε ένα πολύ μικρό ποσοστό των πυρκαγιών, όταν εκδηλώνονται αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τις πυροσβεστικές δυνάμεις. Κι αυτό, γιατί μπορούν να μεταβάλουν αιφνιδιαστικά τη συμπεριφορά της φωτιάς και να δημιουργήσουν τα δικά τους επικίνδυνα καιρικά φαινόμενα.

Οι εκπομπές ρύπων σπάνε ρεκόρ

Οι συνέπειες, ωστόσο, δεν περιορίζονται μόνο στην εξάπλωση της πυρκαγιάς και στο έργο της κατάσβεσης. Οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές επηρεάζουν σημαντικά και την ατμόσφαιρα, επιβαρύνοντας την ποιότητα του αέρα ακόμη και σε περιοχές που βρίσκονται μακριά από το πύρινο μέτωπο.

Ο δρ Μαρκ Πάρινγκτον, ανώτερος επιστήμονας της Υπηρεσίας Παρακολούθησης της Ατμόσφαιρας του Copernicus (CAMS), επισημαίνει ότι οι εκπομπές ρύπων από τις πρόσφατες πυρκαγιές στη Γαλλία και την Ισπανία ήταν σημαντικά υψηλότερες από τον μέσο όρο. Ειδικά για τη Γαλλία, οι συνολικές εκπομπές από πυρκαγιές κατατάσσονται ήδη στις τρίτες υψηλότερες των τελευταίων 24 ετών.

Παράλληλα με τις εκπομπές, το CAMS παρακολουθεί και τη μεταφορά του καπνού στην ατμόσφαιρα και τις επιπτώσεις του στην ποιότητα του αέρα. Οι προβλέψεις του έδειξαν ιδιαίτερα υψηλές συγκεντρώσεις μικροσωματιδίων PM2.5 στις περιοχές της Αβιλα στην Ισπανία και της Ζιρόντ στη Γαλλία, ενώ σημαντική υποβάθμιση της ποιότητας του αέρα καταγράφηκε επίσης στη Μαδρίτη, σε περιοχές της κεντρικής Ισπανίας, στο Μπορντό και στη νότια Γαλλία λόγω της πύρινης λαίλαπας.