Οι ηγέτες της συνόδου κορυφής για το κλίμα COP31, που ξεκίνησε στην Τουρκία σήμερα, Δευτέρα, απηύθυναν έκκληση στην παγκόσμια κοινότητα να επιταχύνει τον αγώνα κατά της υπερθέρμανσης του πλανήτη, καθώς η άνοδος της θερμοκρασίας και ο αυξανόμενος αριθμός καταστροφών που οφείλονται στην κλιματική αλλαγή απειλούν ανθρώπινες ζωές και την παγκόσμια οικονομία.

Οι δηλώσεις αυτές, κατά την έναρξη της διήμερης τακτικής διάσκεψης του ΟΗΕ, αποτέλεσαν έκκληση προς τις κυβερνήσεις να δώσουν προτεραιότητα στο κλίμα, παρά το γεγονός ότι άλλες διεθνείς κρίσεις –από πολεμικές συγκρούσεις και τον καλπάζοντα πληθωρισμό έως την αβεβαιότητα που προκαλεί η τεχνητή νοημοσύνη– διεκδικούν επίσης την προσοχή τους.

Ανεπαρκής πρόοδος

«Ο επείγων χαρακτήρας της τρέχουσας στιγμής πρέπει να μας ωθήσει σε δράση», δήλωσε ο εκτελεστικός γραμματέας του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή, Σίμον Στιλ, σε ομιλία του για την έναρξη της εκδήλωσης στην Αττάλεια, στις μεσογειακές ακτές της Τουρκίας, προσθέτοντας ότι η πρόοδος που έχει σημειωθεί μέχρι στιγμής «απέχει πολύ από το να είναι επαρκώς γρήγορη».

Σύμφωνα με έκθεση του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP) που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο, ο πλανήτης οδεύει ήδη προς υπέρβαση του ορίου αύξησης της θερμοκρασίας κατά 1,5 °C σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα – ένα όριο που είχε τεθεί στη σύνοδο κορυφής του Παρισιού το 2015, με στόχο την αποφυγή των χειρότερων συνεπειών της υπερθέρμανσης.

Οπως έδειξε έκθεση του ΟΗΕ σήμερα, Δευτέρα, το τρέχον έτος αναμένεται να καταγραφεί ως ένα από τα τέσσερα θερμότερα έτη που έχουν καταγραφεί ποτέ, εξαιτίας του ισχυρού φαινομένου El Niño. Το 2026 χαρακτηρίστηκε επίσης από μια σειρά ακραίων κυμάτων καύσωνα στη Δυτική Ευρώπη, καθώς και από την κατάρρευση παγετώνα στο Νεπάλ, η οποία προκάλεσε καταστροφική πλημμύρα με απολογισμό περισσότερους από 1.450 νεκρούς, ενώ χιλιάδες άνθρωποι εξακολουθούν να αγνοούνται.

Διαφωνίες περί ηλεκτρισμού

Η τουρκική προεδρία της COP31 έθεσε ως κεντρικό στόχο της φετινής συνόδου τον εξηλεκτρισμό περισσότερου από το ένα τρίτο της παγκόσμιας οικονομίας έως το 2035 – ποσοστό που σήμερα ανέρχεται περίπου στο ένα πέμπτο. Στο πλαίσιο αυτό, ζητείται από τα κράτη να προσχωρήσουν σε μια δέσμευση για την υποστήριξη αυτού του στόχου.

Θεωρητικά, ένας τέτοιος στόχος θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση των εκπομπών που προκαλούν την υπερθέρμανση του πλανήτη, επιταχύνοντας την παγκόσμια μετάβαση μακριά από οχήματα, καυστήρες, λέβητες, εστίες μαγειρέματος και άλλον εξοπλισμό που λειτουργεί με ορυκτά καύσιμα και εκλύει αέρια του θερμοκηπίου.

«Θέλουμε οι πολίτες να αισθανθούν τα αποτελέσματα των συνομιλιών για το κλίμα στην καθημερινότητά τους: σε κτίρια που καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια, σε καθαρές δημόσιες συγκοινωνίες, σε ενέργεια με προσιτό κόστος και σε νέες θέσεις εργασίας», δήλωσε ο προεδρεύων της διάσκεψης, Μουράτ Κουρούμ.

Ωστόσο, οι υποστηρικτές της κλιματικής δράσης άσκησαν κριτική στη δέσμευση, καθώς αυτή δεν απαιτεί η πρόσθετη ηλεκτρική ενέργεια να προέρχεται από «πράσινες» πηγές, δηλαδή χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Το γεγονός αυτό προμηνύει μια πρώιμη αντιπαράθεση σχετικά με το αν η ηλεκτροκίνηση, από μόνη της, αρκεί για να θεωρηθεί πρόοδος στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Πόλεμος και τεχνολογία

Ο πόλεμος που στο Ιράν ανέδειξε την εξάρτηση του κόσμου από τα ορυκτά καύσιμα –όπως συνέβη και με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και τις κυρώσεις που ακολούθησαν κατά των ρωσικών εξαγωγών ενέργειας–, αν και ορισμένοι υποστηρίζουν ότι οι συγκρούσεις αυτές κατέδειξαν επίσης τα οφέλη της μετάβασης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Ο πόλεμος που εμπλέκει το Ιράν, ο οποίος διανύει πλέον τον ένατο μήνα του, προκάλεσε σοβαρή διαταραχή στις αποστολές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή μέσω των Στενών του Ορμούζ, οδηγώντας σε άνοδο των τιμών των καυσίμων παγκοσμίως και πυροδοτώντας μια αγωνιώδη αναζήτηση για νέες πηγές εφοδιασμού.

Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ –η οποία απέχει από τις συνομιλίες για το κλίμα για δεύτερη συνεχή χρονιά– προώθησε πολιτικές που αποσκοπούν στη μεγιστοποίηση της παραγωγής πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα, ως απάντηση στις διαταραχές στη Μέση Ανατολή.

Παράλληλα, η Νότια Κορέα, η Ινδία, η Ταϊλάνδη και άλλα ασιατικά κράτη αύξησαν την εξάρτησή τους από τον άνθρακα ή έλαβαν μέτρα για την ενίσχυση της ηλεκτροπαραγωγής μέσω καύσης άνθρακα.

«Πολλοί άνθρωποι, οι οποίοι παλαιότερα ίσως αισθάνονταν αμηχανία να υποστηρίξουν τη συνέχιση της εκτεταμένης χρήσης ορυκτών καυσίμων, νιώθουν πλέον ότι έχουν το περιθώριο να προβάλουν αυτό το επιχείρημα», δήλωσε ο Τζον Χόλντρεν από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, ο οποίος διετέλεσε επιστημονικός σύμβουλος του Μπαράκ Ομπάμα κατά τη διάρκεια της προεδρίας του στις ΗΠΑ.

Την ίδια στιγμή, η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έχει επίσης ενισχυθεί, ωθούμενη από την κατακόρυφη αύξηση των εξαγωγών φθηνών τεχνολογιών καθαρής ενέργειας από την Κίνα – εξέλιξη που ικανοποιεί τους υποστηρικτές της φιλόδοξης κλιματικής δράσης.