Με αφορμή την έκθεση καλλιτεχνικής φωτογραφίας «Φωτοδός» (εγκαινιάζεται 1 Ιουλίου) συνομιλούμε με τον πρόεδρο της Φωτοδού Ιωάννη Γέρου και τον γραμματέα της Γιαννάκη Βάκη. Μιλάμε για τη Φωτοδό και τη θέση της στα πολιτιστικά πράγματα της χώρας, αλλά και τη σύγχρονη φωτογραφία και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει στην εποχή μας. Ο κ. Γέρου λέει πως η Φωτοδός θέλει να καταστήσει τη Λευκωσία σημείο αναφοράς για την καλλιτεχνική φωτογραφία, προσφέροντας έναν χώρο δημιουργίας, εκπαίδευσης και πολιτιστικού διαλόγου. Ο κ. Γιαννάκης Βάκη, μιλώντας για τη φωτογραφία και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει αυτή στην εποχή μας λέει: «Ποιος όμως είναι αυτός που θα ορίσει τι είναι φωτογραφία και τι όχι; Θεωρώ πως η απάντηση είναι η Ιστορία. Ανέκαθεν, εμφανίστηκαν διάφορες μορφές φωτογραφικής τέχνης τις οποίες ανακάλυψαν και υπηρέτησαν μεγάλοι φωτογράφοι».

–Ποιο στόχο θέλει να επιτύχει η Φωτοδός με την παρουσία της στα πολιτιστικά πράγματα της Λευκωσίας; Ποιο κενό καλύπτετε;
–ΙΩΑΝΝΗΣ ΓΕΡΟΥ (ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΦΩΤΟΔΟΥ): Η Φωτοδός από την ίδρυσή της, τον Δεκέμβριο του 2001, επιδιώκει να αποτελέσει έναν ζωντανό πυρήνα δημιουργίας, διαλόγου και εκπαίδευσης γύρω από την καλλιτεχνική φωτογραφία στη Λευκωσία και στην Κύπρο γενικότερα. Στόχος μας είναι να προωθήσουμε τη φωτογραφία όχι μόνο ως τεχνική δεξιότητα αλλά και ως μέσο καλλιτεχνικής έκφρασης, κοινωνικού προβληματισμού και πολιτιστικής καταγραφής.
Η Φωτοδός, έχει ως βασική αποστολή την παραγωγή και προώθηση της καλλιτεχνικής φωτογραφίας μέσα από εκθέσεις, σεμινάρια, διαλέξεις, εκδόσεις και άλλες πολιτιστικές δράσεις. Το κενό που καλύπτουμε αφορά την ανάγκη για έναν ανεξάρτητο χώρο συνάντησης φωτογράφων, δημιουργών και κοινού, όπου η φωτογραφία αντιμετωπίζεται ως σύγχρονη μορφή τέχνης και όχι μόνο ως χόμπι ή επαγγελματική δραστηριότητα. Παρότι υπάρχουν αξιόλογοι φωτογραφικοί φορείς στη Λευκωσία, η Φωτοδός δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην επαφή του κυπριακού κοινού με σημαντικά φωτογραφικά έργα και δημιουργούς από την Κύπρο και το εξωτερικό. Μέσα από την παρουσία μας στα πολιτιστικά δρώμενα της πόλης φιλοδοξούμε να ενισχύσουμε τη φωτογραφική παιδεία, να στηρίξουμε νέους δημιουργούς και να συμβάλουμε στον εμπλουτισμό της σύγχρονης πολιτιστικής ταυτότητας της Λευκωσίας και της Κύπρου γενικότερα.
Η Φωτοδός θέλει να καταστήσει τη Λευκωσία σημείο αναφοράς για την καλλιτεχνική φωτογραφία, προσφέροντας έναν χώρο δημιουργίας, εκπαίδευσης και πολιτιστικού διαλόγου. Προωθεί τη φωτογραφία ως σύγχρονη μορφή τέχνης, φέρνοντας σε επαφή δημιουργούς και κοινό μέσα από εκθέσεις, σεμινάρια και συνεργασίες με σημαντικούς φωτογράφους και πολιτιστικούς φορείς.

–Η καλλιτεχνική φωτογραφία απαιτεί σπουδή και εξειδίκευση ή μπορεί να την υπηρετήσει και ο απλός λάτρης της τέχνης της φωτογραφίας;
Ι.Γ.: Η ιστορία της φωτογραφίας έχει δείξει ότι δεν χρειάζεται σπουδή ή εξειδίκευση. Μεγάλοι φωτογράφοι που ξεκίνησαν ως ερασιτέχνες και μέσα από προσωπική αναζήτηση, ευαισθησία και αφοσίωση, δημιούργησαν έργο υψηλής καλλιτεχνικής αξίας.
Βέβαια, ο φωτογράφος χρειάζεται να κατανοήσει κάποια βασικά πράγματα που έχουν σχέση με τη φωτογραφία και τη διαδικασία λήψης, όπως τη σχέση μορφής και περιεχομένου, τη χρήση του φωτός και γενικότερα τη σύνθεση της εικόνας. Ο κάθε φωτογράφος συνήθως βάζει τα βιώματά του στις φωτογραφίες που βγάζει.
Ένας απλός λάτρης της φωτογραφίας μπορεί κάλλιστα να υπηρετήσει την καλλιτεχνική φωτογραφία, εφόσον καλλιεργεί το βλέμμα του και εργάζεται συστηματικά. Όσο περισσότερο τρενάρεις το μάτι σου να βλέπει φωτογραφικά το τι γίνεται γύρω σου τόσο καλύτερος γίνεσαι.
Οι σπουδές προσφέρουν δομημένη γνώση, κριτική καθοδήγηση και επαφή με την ιστορία και τη θεωρία της τέχνης. Μπορούν να επιταχύνουν σημαντικά την εξέλιξη ενός δημιουργού. Δεν εγγυώνται όμως την καλλιτεχνική αξία, όπως και η απουσία τους δεν την αποκλείει. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι η τεχνική μαθαίνεται, ενώ το καλλιτεχνικό βλέμμα καλλιεργείται. Γι’ αυτό και η τεχνική κατάρτιση και η χρήση ακριβού εξοπλισμού δεν σημαίνει ότι θα οδηγήσει και στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Η ιδανική κατάσταση είναι ο συνδυασμός των δύο: τεχνική κατάρτιση από τη μία, ταλέντο από την άλλη που με ευαισθησία, και προσωπικό όραμα θα καλλιεργηθεί και θα φτάσει στα πιο ψηλά επίπεδα.

–Πώς βλέπετε την τέχνη της φωτογραφίας στην εποχή του ΑΙ και του γρήγορου scrolling;
ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΒΑΚΗΣ (ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΦΩΤΟΔΟΥ): Η φωτογραφία όπως και όλες οι μορφές τέχνης επηρεάζονται από τις τεχνολογικές και κοινωνικές εξελίξεις. Και είναι απόλυτα φυσικό και αναμενόμενο εφόσον οι δημιουργοί είναι και αυτοί μέλη της κοινωνίας.
Σήμερα η τεχνολογία και συγκεκριμένα η τεχνητή νοημοσύνη επιτρέπει σε οποιονδήποτε να «δημιουργεί» ένα έργο το αποτέλεσμα του οποίου να ονομάσει φωτογραφική τέχνη. Πρέπει να διερωτηθούμε λοιπόν αν υπάρχουν (ή όχι) όρια σε αυτό που ονομάζουμε φωτογραφική τέχνη. Ποιος όμως είναι αυτός που θα ορίσει τι είναι φωτογραφία και τι όχι; Θεωρώ πως η απάντηση είναι η Ιστορία. Ανέκαθεν, εμφανίστηκαν διάφορες μορφές φωτογραφικής τέχνης τις οποίες ανακάλυψαν και υπηρέτησαν μεγάλοι φωτογράφοι. Πειραματισμοί όπως τα double exposures, solarisation, Rayographs, συνθέσεις και εκτυπώσεις από περισσότερα από ένα αρνητικά, παραμορφωμένοι καθρέφτες, κλπ., αποτέλεσαν πηγή για φωτογραφικές δημιουργίες από πολύ μεγάλα ονόματα της φωτογραφίας (Man Ray, Bill Brandt, Laszlo Moholy-Nagy).
Άρα η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στη δημιουργία ενός «φωτογραφικού» αποτελέσματος είναι κάτι το εφήμερο που κανείς δεν μπορεί να πει σήμερα αν θα αντέξει διαχρονικά. Το γρήγορο scrolling είναι και αυτό ένα κοινωνικό φαινόμενο το οποίο όμως δεν πρέπει να συγχύζουμε με οποιαδήποτε μορφή τέχνης. Ένας λάτρης της τέχνης που πραγματικά θέλει να απολαύσει ένα έργο θα δώσει τον απαραίτητο χρόνο να το κάνει. Και η φωτογραφία είναι τέχνη που χρειάζεται και δεύτερη και τρίτη ματιά.

Φωτ. Anastasia Potekhina

Η τέχνη πηγάζει από το συναίσθημα

–Μέσο αντίστασης αλλά και μέσο προπαγάνδας η φωτογραφία… ακόμα και σήμερα;
Γ.Β.: Φυσικά! Και ίσως περισσότερο σήμερα σε σχέση με το παρελθόν. Η ευκολία που έχουν σήμερα οι δισεκατομμύρια φωτογράφοι – χρήστες κινητών να ποστάρουν άμεσα φωτογραφίες στα κοινωνικά μέσα δημιουργεί τις δυναμικές για ενημέρωση, προπαγάνδα, αλλά και αντίσταση τόσο σε πολιτικό όσο και κοινωνικό επίπεδο.
Βλέπουμε καθημερινά στις ειδήσεις φωτογραφίες που τραβούν συμπολίτες μας για διάφορα θέματα, και που τις χρησιμοποιούν τα κανάλια στα ρεπορτάζ τους. Με αυτό τον τρόπο οι πολίτες γίνονται οι καλύτεροι ρεπόρτερ εφόσον η αμεσότητα που έχουν με το κάθε γεγονός δημιουργεί τις προϋποθέσεις να χρησιμοποιηθούν οι φωτογραφίες τους για καλό ή πονηρό σκοπό.
Εκείνο που έχει περισσότερη σημασία και αξία είναι να εκπαιδευτεί ο κόσμος να φιλτράρει τι βλέπει και να ψάχνει την αλήθεια.

–Τι νομίζετε ότι κάνει ένα ενσταντανέ επιδραστικό;
Γ.Β.: Νομίζω πως το πιο βασικό για μένα είναι η ανάμνηση. Όταν επισκεφτώ μια έκθεση φωτογραφίας αφιερώνω αρκετό χρόνο να μελετήσω τις φωτογραφίες. Σίγουρα κάποιες θα με τραβήξουν περισσότερο από άλλες, συνήθως όμως θα με κερδίσουν μία ή δύο που θα χαραχτούν στη μνήμη μου. Για μένα πάντοτε ο λόγος είναι καθαρά προσωπικός.
Κάποιοι θα αναφέρουν την αποφασιστική στιγμή, άλλοι την αυθεντικότητα σε αντίθεση με τη σκηνοθετημένη λήψη, άλλοι την τεχνική αρτιότητα. Όλα είναι σωστά εφόσον για τον καθένα από μας θα λειτουργήσει το συναίσθημα.
Γι’ αυτό και η τέχνη πηγάζει από το συναίσθημα. Και για να λειτουργήσει σωστά χρειάζονται δύο άνθρωποι, ο δημιουργός και ο θεατής. Αυτή η συναισθηματική χημεία δρα σχεδόν ανεπαίσθητα. Κάποτε είναι άμεση και φανερή, άλλοτε έρχεται μετά από ανάλυση και μελέτη. Το αποτέλεσμα όμως είναι πάντοτε το ίδιο: η ανάμνηση της εικόνας.

–Υπάρχει κάποιο νήμα που συνδέει τους 13 φωτογράφους που θα συμμετάσχουν στην επερχόμενη έκθεση της Φωτοδού;
Γ.Β.: Οπωσδήποτε. Το τι μας δένει είναι η αλληλοεκτίμηση που έχουμε ο ένας για τον άλλο, και η αγάπη μας για τη φωτογραφία. Στη Φωτοδό δίνουμε την ευκαιρία και την ελευθερία ο καθένας να παρουσιάσει τη δική του προσωπική άποψη χωρίς όρια και περιορισμούς. Κι αυτό είναι που το κάνει πιο ενδιαφέρον και παράδοξο. Το αποτέλεσμα καταλήγει να έχει συνοχή και αυθεντικότητα. Η επιλογή των φωτογραφιών που θα εκτεθούν γίνεται με κριτική σκέψη από όλα τα μέλη της Φωτοδού. Ο υγιής διάλογος, η διαφορετικές απόψεις, είναι όλα μέρος μια δημιουργικής διαδικασίας. Και πάντα στο τέλος θα υπάρξει μια κοινή απόφαση που σέβεται τόσο την ατομική δημιουργικότητα όσο και το σύνολο.

Φωτ. Ζήνων Σιερεπεκλής

25 χρόνια στα πολιτιστικά δρώμενα της Λευκωσίας

–Ποιες είναι οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Φωτοδός, ως πολιτιστικός οργανισμός;
Ι.Γ.: Η Φωτοδός ως πολιτιστικός οργανισμός με 25 χρόνια στα πολιτιστικά δρώμενα της Λευκωσίας και της Κύπρου γενικότερα αντιμετωπίζει κατά καιρούς διάφορες δυσκολίες. Αρχικά είναι το θέμα της οικονομικής βιωσιμότητας, αφού στηριζόμαστε σε μεγάλο βαθμό στις χορηγίες του υφυπουργείου Πολιτισμού και σε λιγότερο βαθμό στις συνδρομές των μελών. Αν για οποιοδήποτε λόγο μια χρονιά δεν επιχορηγηθούμε τότε η Φωτοδός είναι εκτεθειμένη και δυστυχώς αυτό έχει συμβεί. Υπάρχει μια συνεχής προσπάθεια για εξεύρεση πόρων και συνεργασιών.
Στη συνέχεια είναι το θέμα της προσέλκυσης νέων μελών και ιδιαίτερα νέων ανθρώπων στη φωτογραφία και στον πολιτισμό. Αυτό είναι ένα ιδιαίτερα έντονο και διαχρονικό πρόβλημα της διατήρησης δηλαδή μιας ενεργής κοινότητας μελών που θα προσφέρουν ανιδιοτελώς και εθελοντικά κάποιες ώρες για να γίνουν κάποιες δράσεις. Επίσης, υπάρχει ανάγκη συνεχούς ανανέωσης του ενδιαφέροντος των μελών μέσω εκδηλώσεων, σεμιναρίων και εκθέσεων.
Ένα άλλο πρόβλημα είναι το στεγαστικό. Η Φωτοδός από την ίδρυση της έχει μετακομίσει πέντε φορές. Πράγμα που δημιουργεί τεράστιες δυσκολίες αφού κάθε φορά πρέπει να ετοιμάσουμε τον χώρο για να μπορούμε να κάνουμε εκδηλώσεις και εκθέσεις. Θα ήταν ιδανικό αν το κράτος μπορούσε να στεγάσει όλους τους πολιτιστικούς φορείς. Τέλος, υπάρχει δυσκολία στην ευρύτερη προβολή του έργου των μελών. Η Φωτοδός προσπαθεί μέσω των εκθέσεων και των εκδόσεων των λευκωμάτων να το κάνει αυτό. Δυστυχώς δεν είναι αρκετό. Υπάρχει ανάγκη για συνεργασίες με άλλους πολιτιστικούς φορείς, δήμους και εκπαιδευτικά ιδρύματα ώστε να διευρυνθεί η απήχηση.

–Έχει η φωτογραφική τέχνη ισότιμη θέση ανάμεσα στα πολιτιστικά πράγματα της χώρας;
Ι.Γ.: Δεν μπορούμε να πούμε ότι η φωτογραφία σήμερα απολαμβάνει την ίδια θεσμική αναγνώριση ή χρηματοδότηση με άλλες παραδοσιακές τέχνες. Γίνονται προσπάθειες προς αυτή τη κατεύθυνση αλλά ακόμα δεν είμαστε εκεί.
Η φωτογραφία είναι μία από τις σημαντικότερες μορφές τέχνης του 20ού και 21ου αιώνα η οποία σε άλλες χώρες έχει τοποθετηθεί ψηλά ως τέχνη, εκεί που της αξίζει. Δυστυχώς στην Κύπρο ακόμα παρουσιάζεται ως υποκατηγορία των εικαστικών χωρίς θεσμική αναγνώριση και διακριτή χρηματοδότηση.
Η Φωτοδός προσπάθησε πρόσφατα με μια εμπεριστατωμένη έκθεση που ετοίμασε και έστειλε στο Τμήμα Σύγχρονου Πολιτισμού να τονίσει τη σημασία της φωτογραφίας να αναγνωρισθεί ως αυτόνομη τέχνη όπως το έχουν πράξει τόσες και τόσες χώρες στο εξωτερικό. Δεν είχαμε κάποια απάντηση από το υφυπουργείο Πολιτισμού. Η φωτογραφία στην Κύπρο θα μπορούσε να συμβάλλει σημαντικά στην καλλιτεχνική δημιουργία, με Κύπριους φωτογράφους να παρουσιάζουν έργα σε εκθέσεις και διεθνείς διοργανώσεις. Στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης, καταγράφοντας γεγονότα, κοινωνικές αλλαγές και την καθημερινή ζωή. Στην προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς, των τοπίων, των μνημείων και των παραδόσεων του νησιού. Στον σύγχρονο πολιτιστικό διάλογο, αφού η φωτογραφία αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο διαδεδομένα και αναγνωρισμένα μέσα καλλιτεχνικής έκφρασης.

Πληροφορίες
Στην έκθεση και στο λεύκωμα που τη συνοδεύει συμμετέχουν δεκατρείς φωτογράφοι, μέλη της Φωτοδού με 72 φωτογραφίες. Λαμβάνουν μέρος οι: Γιάννης Αναστασίου, Γιαννάκης Βάκης, Βαρνάβας Βαρνάβα, Ιωάννης Γέρου, Μιχάλης Γεωργιάδης, Δώρος Δημητρίου, Gerhard Ziegler, Μιχάλης Θεοχαρίδης, Αλέξανδρος Κόρμπιτζ, Μάριος Νικολάου, Anastasia Potekhina, Ζήνων Σιερεπεκλής, Βασίλης Χρυσάνθου.

Τα εγκαίνια της εικοστής τρίτης ετήσιας ομαδικής έκθεσης καλλιτεχνικής φωτογραφίας της Φωτοδού, θα πραγματοποιηθούν την Τετάρτη, 1 Ιουλίου, ώρα 19:30, στον νέο εκθεσιακό χώρο της Φωτοδού, Λεωφόρος Στασίνου 25Β, 1060 Λευκωσία.

Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι τις 14 Ιουλίου και θα είναι ανοικτή Δευτέρα με Παρασκευή από τις 18:30 μέχρι τις 20:30. Χορηγός της έκθεσης είναι το Τμήμα Σύγχρονου Πολιτισμού του Υφυπουργείου Πολιτισμού. Υποστηρικτές είναι οι β.plan solutions και Michaelangelo Cinematographic Services.

 Κεντρική φωτογραφία: Αλέξανδρος Κόρμπιτζ