Την πλήρη απαγόρευση των φίλτρων στα τσιγάρα ζητούν μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις, υποστηρίζοντας ότι αποτελούν μία από τις πιο σημαντικές πηγές αστικής ρύπανσης, χωρίς να προσφέρουν αποδεδειγμένα οφέλη για την υγεία των καπνιστών.

Από τις Βρυξέλλες και το Μόναχο μέχρι το Δουβλίνο και τη Γένοβα, οι δημοτικές αρχές ενώνουν τις δυνάμεις τους, ασκώντας πίεση στην Ευρωπαϊκή Ενωση να προχωρήσει σε μια ριζική αλλαγή στον τρόπο κατασκευής και διάθεσης των τσιγάρων.

Σύμφωνα με το Politico, οι πόλεις συμμετέχουν στην εκστρατεία No (Plastic) Filter, μια πρωτοβουλία που προωθείται από την ολλανδική κυβέρνηση, με τη συμμετοχή δήμων, αρχών διαχείρισης υδάτων και περιβαλλοντικών οργανώσεων.

Το αίτημά τους έρχεται σε μια κρίσιμη συγκυρία, καθώς η ΕΕ επανεξετάζει δύο βασικά νομοθετικά πλαίσια, ανοίγοντας ενδεχομένως τον δρόμο είτε για την πλήρη κατάργηση των φίλτρων είτε για την απαγόρευση του πλαστικού που περιέχουν.

Το 30% των απορριμμάτων στις Βρυξέλλες είναι αποτσίγαρα

Το μέγεθος του προβλήματος αποτυπώνεται στα στοιχεία που παρουσιάζουν οι δημοτικές αρχές των Βρυξελλών. 

Σύμφωνα με τον αρμόδιο για την καθαριότητα δημοτικό σύμβουλο, Ανας Μπεν Αμπντελμουμέν, τα αποτσίγαρα αποτελούν το 30% όλων των απορριμμάτων που καταλήγουν στους δημόσιους χώρους της πόλης. «Τα αποτσίγαρα αντιπροσωπεύουν το εντυπωσιακό 30% όλων των απορριμμάτων στην πόλη των Βρυξελλών. Αυτά τα σκουπίδια όχι μόνο υποβαθμίζουν την εικόνα της πόλης μας, αλλά η απομάκρυνσή τους επιβαρύνει εξαιρετικά τις υπηρεσίες καθαριότητας», δήλωσε στο Politico.

Αντίστοιχη εικόνα καταγράφεται στη Χάγη, όπου το ετήσιο κόστος καθαρισμού των αποτσίγαρων υπολογίζεται σε περίπου 2 εκατομμύρια ευρώ. Η αντιδήμαρχος της ολλανδικής πόλης, Ιζαμπέλ Μπρούντερς, υποστηρίζει ότι η αναθεώρηση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τα προϊόντα καπνού αποτελεί σημαντική ευκαιρία για την αντιμετώπιση του προβλήματος. «Υποστηρίζουμε την απαγόρευση όλων των φίλτρων τσιγάρων, ανεξάρτητα από το υλικό από το οποίο κατασκευάζονται», ανέφερε.

Γιατί τα φίλτρα θεωρούνται περιβαλλοντική απειλή

Τα περισσότερα φίλτρα τσιγάρων κατασκευάζονται από οξική κυτταρίνη, ένα είδος πλαστικού με βάση φυτικές πρώτες ύλες, το οποίο δεν αποσυντίθεται εύκολα στο περιβάλλον. Παρότι υπάρχουν βιοδιασπώμενες εναλλακτικές, η χρήση τους παραμένει περιορισμένη.

Οι καπνοβιομηχανίες έχουν επιχειρήσει να πετύχουν την αναγνώριση της οξικής κυτταρίνης ως βιώσιμου και βιοδιασπώμενου υλικού, ώστε να εξαιρεθεί από την ευρωπαϊκή νομοθεσία για τα πλαστικά μίας χρήσης. Οι δήμοι, ωστόσο, θεωρούν ότι ακόμη και η αντικατάσταση του πλαστικού με άλλο υλικό δεν θα έλυνε απαραίτητα το πρόβλημα.

Οπως εξηγεί ο εκπρόσωπος των Βρυξελλών, η δυνατότητα χρήσης εναλλακτικών υλικών θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα επικίνδυνο νομοθετικό κενό, επιτρέποντας στους κατασκευαστές να χρησιμοποιήσουν ουσίες που δεν χαρακτηρίζονται τεχνικά ως πλαστικά, αλλά ενδέχεται να παραμένουν εξίσου επιβλαβείς για το περιβάλλον.

Τα φίλτρα προστατεύουν πραγματικά την υγεία των καπνιστών;

Πέρα από τη ρύπανση, η εκστρατεία αμφισβητεί και τη χρησιμότητα των φίλτρων για την ανθρώπινη υγεία. 

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υποστηρίζει την απαγόρευση ή τη σταδιακή κατάργησή τους, επισημαίνοντας ότι δεν προσφέρουν αποδεδειγμένο όφελος για την υγεία. 

«Το φίλτρο του τσιγάρου είναι το αντικείμενο που απορρίπτεται συχνότερα στο περιβάλλον, περιέχει πλαστικό, προκαλεί τοξική περιβαλλοντική ρύπανση και συνεπάγεται τεράστιο κόστος για τους δήμους και την κοινωνία. Επιπλέον, δεν καθιστά το κάπνισμα λιγότερο επιβλαβές», δήλωσε ο επικεφαλής της εκστρατείας, Καρλ Μπέερενφενγκερ, από την ολλανδική περιβαλλοντική οργάνωση Fair Resource Foundation. Ο ίδιος χαρακτηρίζει τα φίλτρα «ένα παραπλανητικό προϊόν, μία από τις μεγαλύτερες απάτες της σύγχρονης ιστορίας».

Παρόμοια θέση εκφράζει ο Γιόγκι Χέντλιν, περιβαλλοντικός φιλόσοφος και επιστήμονας δημόσιας υγείας στο Πανεπιστήμιο Erasmus του Ρότερνταμ. Σύμφωνα με τον ίδιο, το φίλτρο δημιουργεί την εντύπωση ότι συγκρατεί τις πιο επικίνδυνες ουσίες του καπνού, χωρίς να παρέχει ουσιαστική προστασία. 

«Δεν φιλτράρει καμία από τις ουσίες που προκαλούν καρκίνο και δεν κάνει ιδιαίτερα πολλά ούτε ως φίλτρο. Ουσιαστικά πρόκειται για μια επιφανειακή αλλαγή χρώματος που ξεγελά το μυαλό σου, κάνοντάς σε να πιστεύεις ότι είσαι πιο ασφαλής από όσο πραγματικά είσαι», υποστηρίζει. 

Ο Χέντλιν παραπέμπει επίσης σε σημαντική δικαστική υπόθεση στις ΗΠΑ το 2006, κατά την οποία κρίθηκε ότι καπνοβιομηχανίες είχαν παραπλανήσει τους καταναλωτές, προωθώντας τα τσιγάρα «light» και «χαμηλής περιεκτικότητας σε πίσσα» ως λιγότερο επιβλαβή.

Τι απαντούν οι καπνοβιομηχανίες

Η καπνοβιομηχανία, από την πλευρά της, απορρίπτει την άποψη ότι τα φίλτρα δεν επιτελούν καμία χρήσιμη λειτουργία.

Ο Νέιθαν Τζόουνς, επικεφαλής της στρατηγικής για τις ευρωπαϊκές κανονιστικές ρυθμίσεις στην British American Tobacco, υποστηρίζει ότι συμβάλλουν στη μείωση της έκθεσης σε ορισμένες τοξικές ουσίες. 

«Δεν υπάρχει ασφαλές τσιγάρο, με ή χωρίς φίλτρο», δήλωσε στο Politico. «Ωστόσο, οι έρευνες δείχνουν ότι τα φίλτρα συμβάλλουν στη μείωση της έκθεσης σε ορισμένες τοξικές ουσίες και μας βοηθούν να συμμορφωνόμαστε με την ευρωπαϊκή νομοθεσία που ρυθμίζει τις εκπομπές των τσιγάρων. Εάν υπήρχε μια βιώσιμη εναλλακτική που θα μπορούσε να εφαρμοστεί σε μεγάλη κλίμακα, θα τη χρησιμοποιούσαμε, αλλά δεν υπάρχει».

Αντίστοιχα, η Tobacco Europe ζητά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επικεντρωθεί στην ενημέρωση του κοινού, στην αποτελεσματικότερη εφαρμογή των κανόνων κατά της ανεξέλεγκτης απόρριψης απορριμμάτων και στην ενίσχυση της καινοτομίας για την εξεύρεση εναλλακτικών λύσεων.

Θα απαγορεύσει τελικά η ΕΕ τα φίλτρα;

Η συζήτηση βρίσκεται πλέον στο πεδίο της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Οι πόλεις που συμμετέχουν στην εκστρατεία υποστηρίζουν ότι οι υφιστάμενοι κανόνες της «διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού», οι οποίοι υποχρεώνουν τις καπνοβιομηχανίες να συμβάλλουν οικονομικά στον καθαρισμό των απορριμμάτων, δεν έχουν περιορίσει επαρκώς τη ρύπανση από τα φίλτρα.

Γι’ αυτό ζητούν ένα πιο δραστικό μέτρο. Η αναθεώρηση της Οδηγίας για τα Προϊόντα Καπνού θεωρείται η πρώτη ευκαιρία για την επιβολή πλήρους απαγόρευσης.

Εάν δεν υπάρξει σχετική απόφαση, η αναθεώρηση της Οδηγίας για τα Πλαστικά Μίας Χρήσης θα μπορούσε να οδηγήσει τουλάχιστον στην απαγόρευση του πλαστικού που περιέχουν τα φίλτρα.

Η ολλανδική κυβέρνηση δηλώνει ότι επικεντρώνεται αρχικά στη δεύτερη δυνατότητα, χωρίς να αποκλείει την αξιοποίηση της νομοθεσίας για τα προϊόντα καπνού εάν η πρώτη προσπάθεια δεν αποδώσει.

Με πληροφορίες από Politico