Η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν υπέγραψαν στη Μέκκα κοινή αμυντική συμφωνία, σηματοδοτώντας την πρώτη φορά που μεγάλες «σουνιτικές δυνάμεις» της περιοχής συνάπτουν επίσημη στρατιωτική συμφωνία.
Στον πυρήνα της συμφωνίας εντοπίζεται η πρόβλεψη για αμοιβαία αμυντική συνδρομή. Με άλλα λόγια, μια επίθεση εναντίον οποιουδήποτε από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Η πρόβλεψη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία λαμβάνοντας υπόψη τις επιθέσεις που έχει δεχθεί η Σαουδική Αραβία τους τελευταίους μήνες, είτε από το ίδιο το Ιράν είτε από φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ και την Υεμένη.
Διπλωμάτες της περιοχής, οι οποίοι μίλησαν στο Al-Monitor, δήλωσαν ότι δεν υπάρχει σχεδόν καμία αμφιβολία πως η συμφωνία αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στην αντιμετώπιση της περιφερειακής επιρροής του Ιράν.
Ο Ρέιντ Κρίμλι, αναπληρωτής υπουργός Δημόσιας Διπλωματίας της Σαουδικής Αραβίας, εκτίμησε ότι η συμφωνία δεν «αποτελεί προσπάθεια δημιουργίας στρατιωτικού άξονα ή θρησκευτικού μπλοκ», ούτε «αποτελεί απειλή για την ασφάλεια οποιασδήποτε χώρας της περιοχής». Ωστόσο, ο συμβολισμός τόσο του τόπου όσο και του χρόνου της υπογραφής είναι ξεκάθαρος. Η συμφωνία υπεγράφη στη Μέκκα, την ιερότερη πόλη των μουσουλμάνων, ημέρα Παρασκευή, δηλαδή την ιερή ημέρα προσευχής στο Ισλάμ.
Αναλυτές εκτιμούν πως το Ισραήλ ενδέχεται να ερμηνεύσει τη συμφωνία ως απειλή, δεδομένης της σταθερά επιδεινούμενης σχέσης του με την Τουρκία, τη μόνη από τις τρεις χώρες που αναγνωρίζει επίσημα το εβραϊκό κράτος. Ο κίνδυνος μιας ανοιχτής σύγκρουσης μεταξύ των δύο περιφερειακών συμμάχων των Ηνωμένων Πολιτειών στη Μέση Ανατολή αποτελεί αντικείμενο ολοένα και εντονότερων συζητήσεων, αλλά εξακολουθεί να θεωρείται απίθανος από αναλυτές.
«Από την οπτική γωνία του Ισραήλ, πρόκειται για μια πολύ ανησυχητική εξέλιξη», δήλωσε η Γκάλια Λίντενστραους, ανώτερη ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ, η οποία παρακολουθεί στενά την Τουρκία. «Προσθέτει μια στρατιωτική διάσταση σε ένα πολιτικό μέτωπο που έχει παρουσιάσει μια σταθερή αντι-ισραηλινή στάση. Είναι επίσης ανησυχητικό, καθώς τόσο η Σαουδική Αραβία όσο και η Τουρκία ενδεχομένως εξετάζουν το πυρηνικό ζήτημα και έχουν πολλά να κερδίσουν από τη στενή αμυντική συνεργασία με το Πακιστάν», πρόσθεσε, υπενθυμίζοντας ότι το Πακιστάν είναι πυρηνική δύναμη.
«Αν και δεν αποκλείει την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Ισραήλ και Σαουδικής Αραβίας, την καθιστά λιγότερο πιθανή. Η εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Ισραήλ και Σαουδικής Αραβίας πιθανότατα θα είχε ως παράπλευρο αποτέλεσμα και τη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ, οπότε και αυτό είναι πλέον λιγότερο πιθανό», δήλωσε η Λίντενστραους στο Al-Monitor.
Στο μεταξύ, η συμφωνία έρχεται λίγες μόλις ημέρες μετά την ανακοίνωση της Σαουδικής Αραβίας για τη δημιουργία ναυτικής αμυντικής συνεργασίας με άλλες 14 χώρες στην Ερυθρά Θάλασσα, το Μπαμπ ελ Μαντέμπ και τον Κόλπο του Αντεν. Η Τουρκία και το Πακιστάν συγκαταλέγονται σε αυτή την ομάδα που υπέγραψε το κοινό ανακοινωθέν στο Ριάντ. Η σημερινή συμφωνία, ωστόσο, είναι ξεχωριστή από τη ναυτική πρωτοβουλία. Πρόκειται για μια τριμερή αμυντική συμφωνία που βασίζεται σε προηγούμενη συμφωνία μεταξύ Πακιστάν και Σαουδικής Αραβίας, η οποία είχε υπογραφεί τον Σεπτέμβριο του περασμένου έτους.
Οι συνδυασμένες αυτές κινήσεις δείχνουν ότι η Σαουδική Αραβία αναζητά νέους συμμάχους σε μια περίοδο αυξημένης αστάθειας, με φόντο τις επιθέσεις και τον ναυτικό αποκλεισμό των ανταρτών Χούθι στην Υεμένη.
Διπλωμάτες στην περιοχή εκτιμούν ότι οι εξελίξεις γύρω από το Ιράν στα Στενά του Ορμούζ, οι κινήσεις των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα, αλλά και η αβεβαιότητα γύρω από τη στάση της κυβέρνησης Τραμπ, ώθησαν το Ριάντ στην αναζήτηση νέων περιφερειακών εταίρων για την ενίσχυση της άμυνάς του.
Είναι πιθανό όμως η Τουρκία και το Πακιστάν να επιτεθούν άμεσα εναντίον των Χούθι στην Υεμένη, με αποτέλεσμα την ουσιαστική εμπλοκή τους σε έμμεση αντιπαράθεση με το Ιράν; Η απάντηση, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, είναι κατά πάσα πιθανότητα αρνητική, παρά τη ρήτρα ότι μια επίθεση εναντίον ενός μέλους θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. «Αυτός είναι ένας όρος που πρέπει να δοκιμαστεί», ανέφερε χαρακτηριστικά μία από τις πηγές.
Στη δική του «ανάγνωση» το Al-Monitor σημειώνει πως βασικός στόχος της Σαουδικής Αραβίας είναι η αποτροπή και όχι η επιθετικότητα. «Για την Τουρκία και το Πακιστάν, η συμφωνία προσφέρει το πλεονέκτημα της ενίσχυσης της στρατιωτικής τους επιρροής χωρίς την άμεση έκθεση των στρατευμάτων τους σε νέους κινδύνους, ενώ παράλληλα τους επιτρέπει να λαμβάνουν οικονομική στήριξη από τη Σαουδική Αραβία, καθώς και οι δύο χώρες αντιμετωπίζουν σημαντικές οικονομικές πιέσεις. Παράλληλα, τόσο το Πακιστάν όσο και η Τουρκία διατηρούν στενούς, αν και περίπλοκους, δεσμούς με την Τεχεράνη, γεγονός που καθιστά λιγότερο πιθανό να αποτελέσουν άμεσους στόχους του Ιράν στην παρούσα κρίση στη Μέση Ανατολή».
