Στα διεθνή ύδατα αναμένεται να πλεύσει σήμερα το πλοίο «Abeille Marengo», το οποίο θα διεξαγάγει τις έρευνες βυθού για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, σηματοδοτώντας μετά τον πόλεμο των NAVTEX την έναρξη της «μάχης της ντουντούκας». Σύμφωνα με πληροφορίες, η Τουρκία θα αντιδράσει «καλωσορίζοντας» το πλοίο, αλλά και εκπέμποντας μέσω ασυρμάτου σήματα περί δικαιοδοσίας και δικαιωμάτων στην περιοχή των ερευνών, δίχως, πάντως, να τις παρεμποδίσει.
Νέος σταθμός η έξοδος στα διεθνή ύδατα
Του Βασίλη Νέδου
Με το βλέμμα στραμμένο στην επόμενη φάση, δηλαδή την έξοδο του ερευνητικού πλοίου «Abeille Marengo» στα διεθνή ύδατα, βρίσκεται η Αθήνα. Το πλοίο απέπλευσε αργά χθες το βράδυ από τα ανοιχτά του Ηρακλείου και σήμερα θα βρεθεί στην περιοχή ερευνών, με τη συνολική πορεία του να παρακολουθείται στενά. Αν και οι εξελίξεις των τελευταίων 24ώρων, όπως αυτές εκτυλίχθηκαν μετά την ελληνική NAVTEX της περασμένης Παρασκευής, αλλά και τη χθεσινή τουρκική, προοιωνίζονται ότι η Αγκυρα δεν θα δημιουργήσει προσκόμματα, η προηγούμενη εμπειρία του 2024 και του 2025 έχει καλλιεργήσει στις διπλωματικές αρχές μια φυσική αυτοσυγκράτηση. Οι έρευνες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου Great Sea Interconnector (GSI) στα διεθνή ύδατα συμπίπτουν με το μεγαλύτερο μέρος του έργου, γεγονός που σημαίνει ότι καθ’ όλη την πορεία του πλοίου στη ρότα που έχει χαραχθεί εντός της οριοθετημένης ελληνικής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ), θα υπάρχει επιφυλακή.
Το βασικό σενάριο είναι εκείνο του «Hailing», δηλαδή της δι’ ασυρμάτου εκπομπής μηνύματος –υπό τύπον ντουντούκας– από παραπλέον τουρκικό πλοίο, προς τη γέφυρα του «Abeille Marengo», με το οποίο θα «καλωσορίζει» το ερευνητικό, προσθέτοντας ότι οι έρευνες που διεξάγονται είναι εντός «τουρκικής υφαλοκρηπίδας». Υπενθυμίζεται ότι με βάση τις τουρκικές αντιλήψεις (τουρκολιβυκό μνημόνιο και επιστολή στον ΟΗΕ με τα «εξωτερικά όρια» της «τουρκικής υφαλοκρηπίδας») το μεγαλύτερο μέρος της πορείας του πλοίου βρίσκεται εντός τουρκικής δικαιοδοσίας. Πανομοιότυπο σενάριο έχει εκτυλιχθεί στο παρελθόν και σε άλλες αντίστοιχες περιπτώσεις. Ενώ πιο πρόσφατα, με τον τρόπο αυτό προχωρούν οι έρευνες για την οπτική ίνα που θα συνδέει τη Μέση Ανατολή με την Ευρώπη (East to Med Corridor – EMC). Η διαφορά, βέβαια, με τον EMC είναι ότι σε εκείνη την περίπτωση έχει ζητηθεί άδεια και από την Τουρκία, σε αντίθεση, βέβαια, με τον GSI όπου οι αρχές της Αγκυρας απλώς ενημερώθηκαν με διπλωματική νότα.
Από την Αθήνα έχει ήδη αποφασιστεί ότι η ναυτική παρουσία (από το Πολεμικό Ναυτικό ή το Λιμενικό Σώμα) θα είναι κατ’ αντιστοιχίαν της τουρκικής. Αν, δηλαδή, παραπλέει φρεγάτα τουρκικού ναυτικού ή ακταιωρός της ακτοφυλακής, οι ελληνικές αρχές θα αναπτύξουν μονάδα ανάλογων δυνατοτήτων. Ο βαθμός επιφυλακής των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων είναι ευθέως ανάλογος της περίστασης, υπάρχει δηλαδή σήμα να υπάρχουν διαθέσιμα μέσα σε εύθετο χρόνο σε περίπτωση που αυτά χρειαστούν. Πρόκειται για μια κίνηση που κινείται εντός αυστηρά καθορισμένων πρωτοκόλλων και δεν συνεπάγεται υπέρμετρη ανησυχία για κλιμάκωση. Στην περιοχή αναμένεται, βεβαίως, να πετούν και μη επανδρωμένα αεροχήματα (UAV), τόσο ελληνικά όσο και τουρκικά.
Επιπλέον, από το υπουργείο Εξωτερικών οι δίαυλοι είναι ανοιχτοί προς πάσα κατεύθυνση, σε περίπτωση που απαιτηθεί διαχείριση λεπτομερειών που αυτή τη στιγμή δεν είναι κατ’ ανάγκην ορατές, αλλά μπορεί να προκύψουν σε δεύτερη φάση, κατά τη διαχείριση του ζητήματος. Επιπλέον, αν και στην παρούσα φάση εκτιμάται ότι από την κυπριακή πλευρά δεν θα εγερθούν περαιτέρω εμπόδια, η ανάγκη για συντονισμό ανάμεσα στην Αθήνα και τη Λευκωσία παραμένει κρίσιμο στοιχείο επιτυχίας του έργου. Τις προηγούμενες ημέρες ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης και ο Κύπριος ομόλογός του Κωνσταντίνος Κόμπος μίλησαν για το ζήτημα ουκ ολίγες φορές. Μέρος του συντονισμού ήταν και οι δύο αντι-NAVTEX που εκδόθηκαν χθες τα ξημερώματα τόσο από τις ελληνικές όσο και τις κυπριακές αρχές, με αντικείμενο την ακύρωση της παράτυπης τουρκικής NAVTEX, στην οποία γινόταν λόγος για «συγκατάθεση» στις έρευνες των Γάλλων.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι έρευνες βυθού για τον GSI υπολογίζεται ότι θα έχουν ολοκληρωθεί έως τα τέλη Μαρτίου, χωρίς να αποκλείεται η χρονική επέκτασή τους και για λίγους μήνες ακόμα. Το χρονοδιάγραμμα είναι πολύ σημαντικό καθώς εντός του 2027 θα ολοκληρωθούν και οι εργασίες κατασκευής του καλωδίου μήκους σχεδόν 900 χιλιομέτρων που θα ενώσει τα ηλεκτρικά δίκτυα της Κρήτης με την Κύπρο. Το έργο αυτό θα υλοποιηθεί από τους Νορβηγούς οι οποίοι συμμετέχουν στη Nexans.
Εν συνεχεία θα ακολουθήσουν οι εργασίες πόντισης του καλωδίου, που αποτελούν μια απαιτητική διαδικασία η οποία δεν πρόκειται να ολοκληρωθεί πριν από τα τέλη του 2028. Δεδομένου ότι η πόντιση ενός καλωδίου απαιτεί στη συνέχεια δεύτερη διαδικασία αδειών, καθώς περιλαμβάνει εργασίες και πάνω στην υφαλοκρηπίδα, ενδεχομένως τότε να χρειαστεί ένα εξίσου απαιτητικό διπλωματικό παρασκήνιο, αλλά μέχρι τότε μεσολαβούν ακόμη πολλά.
Τον ισχυρισμό της «συγκατάθεσης» για έρευνες προβάλλει η Αγκυρα
Του Μανώλη Κωστίδη
Στην Αγκυρα θεωρούν πως με τη δική τους NAVTEX υποστηρίζουν τις τουρκικές θέσεις στην Αν. Μεσόγειο, καθώς –όπως αναφέρουν– ο στόχος δεν ήταν η παρεμπόδιση του έργου αλλά ο συντονισμός και η συνεργασία και με την Τουρκία σε περιοχές που εκτείνεται η δική της υφαλοκρηπίδα. Στη NAVTEX που εκδόθηκε από τον Σταθμό της Αττάλειας αναφέρεται ότι «θα πραγματοποιηθούν δραστηριότητες θαλάσσιας επιστημονικής έρευνας», μια σημαντική λεπτομέρεια καθώς αυτές υπόκεινται σε καθεστώς αδειοδότησης από το παράκτιο κράτος και όχι απλής ενημέρωσης.
Επίσης δίνονται συντεταγμένες, οι οποίες έχουν μικρές αποκλίσεις από τις αντίστοιχες της ελληνικής άδειας, σε μια προσπάθεια να παραμένει η υπόνοια πως διαθέτουν δεδομένα από το αίτημα της γαλλικής πλευράς. Σε κανένα σημείο πριν και μετά η Αγκυρα πάντως δεν κάνει καμία αναφορά σε άδεια αλλά μιλάει για «συγκατάθεση» για τις «δραστηριότητες αυτές που θα διεξαχθούν εντός της περιοχής ευθύνης της τουρκικής υπηρεσίας NAVTEX και στην τουρκική υφαλοκρηπίδα στην Ανατολική Μεσόγειο, τα εξωτερικά όρια της οποίας έχουν γνωστοποιηθεί στα Ηνωμένα Εθνη με επιστολή της 18ης Μαρτίου 2020, με αριθμό αναφοράς A/74/757».
Η «συγκατάθεση», πάντως, της Τουρκίας απομακρύνει το ενδεχόμενο οποιασδήποτε κρίσης και όπως αναφέρουν έμπειροι πολιτικοί αναλυτές της γειτονικής χώρας και ενδεχομένως να αποτελεί μια φόρμουλα συνεργασίας για μελλοντικά σχέδια στην περιοχή όπου καμία πλευρά δεν θα υποχωρεί από τις θέσεις της.
H εφημερίδα Turkiye αναφέρει πως τουρκικές πηγές τονίζουν ότι «η Αγκυρα απέστειλε διπλωματική διακοίνωση στη Γαλλία στις 10 Νοεμβρίου, επαναλαμβάνοντας την ανάγκη συμμόρφωσης με το διεθνές δίκαιο και μεταφέροντας επίσημα τη συγκατάθεσή της για τις προγραμματισμένες ερευνητικές δραστηριότητες. Η πηγή ανέφερε επίσης ότι η διαδικασία επιβεβαίωσε τα δικαιώματα και τις πρακτικές της Τουρκίας σχετικά με την υφαλοκρηπίδα της, τα όρια της οποίας η Αγκυρα έχει γνωστοποιήσει στα Ηνωμένα Εθνη».
Με άρθρο του, που συνοδεύεται με χάρτη, ο αρχηγός του Πολεμικού Ναυτικού Ερτζουμέντ Τατλιόγλου αναφέρεται στο «όραμα» της «Γαλάζιας Πατρίδας», επαναλαμβάνοντας τους τουρκικούς ισχυρισμούς περί μη επήρειας των νησιών στον καθορισμό των θαλάσσιων ζωνών. Αφού κάνει αναφορά στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, υποστηρίζει ότι «δεν επιτρέπεται να προχωρούν στις δραστηριότητές τους πλοία που επιχειρούν να πραγματοποιήσουν ερευνητικές ή γεωτρητικές δραστηριότητες» για λογαριασμό της Ελλάδας και της Κύπρου «σε αμφισβητούμενες θαλάσσιες περιοχές».
Το στέλεχος του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης της Τουρκίας (Νέο Κόμμα) και απόστρατος αξιωματικός του τουρκικού ναυτικού Γιανκί Μπαγτζίογλου, υποστηρίζει πως «εφόσον η γαλλική πλευρά έχει ζητήσει δεόντως επίσημη άδεια από την Τουρκία και η άδεια αυτή έχει χορηγηθεί, η εν λόγω εξέλιξη θα αποτελέσει σημαντικό κεκτημένο όσον αφορά την ντε φάκτο αναγνώριση των δικαιωμάτων της Τουρκίας στην υφαλοκρηπίδα». Και συμπληρώνει ότι «όπως υποστηρίζεται στην αντι-NAVTEX της Ελλάδας, το ενδεχόμενο η γαλλική πλευρά να έχει λάβει άδεια και από τις ελληνικές αρχές για τις ίδιες ερευνητικές δραστηριότητες –όπως έχει παρατηρηθεί να συμβαίνει και στο παρελθόν– θα δημιουργούσε σοβαρή αντίφαση ως προς τα δικαιώματα της Τουρκίας στην υφαλοκρηπίδα. Σε περίπτωση επιβεβαίωσης μιας τέτοιας κατάστασης, η Τουρκία οφείλει να προβεί στις απαραίτητες διπλωματικές ενέργειες και να λάβει τα μέτρα που θα προστατεύσουν τα δικαιώματά της. Λαμβάνοντας υπόψη και την πιθανή παραπληροφόρηση που προέρχεται από την Ελλάδα, οι δηλώσεις των αρμόδιων επίσημων αρχών της Γαλλίας είναι εξαιρετικά σημαντικές για τη διασαφήνιση των διαδικασιών αδειοδότησης».
Ο Γκουτέρες
Εν τω μεταξύ, στην Αττάλεια εκτυλίχθηκε διπλωματικό παρασκήνιο με τον πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη, ο οποίος συμμετείχε στη σύνοδο κορυφής του ΟΗE για το Κλίμα COP 31. Τον Κύπριο πρόεδρο υποδέχθηκε ο γ.γ. του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, ενώ λίγα δευτερόλεπτα πριν από την άφιξη του κ. Χριστοδουλίδη ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αποχώρησε από τον χώρο υποδοχής των ηγετών της συνόδου. Λίγα λεπτά μετά, ο πρόεδρος της Τουρκίας επέστρεψε στον χώρο και συνεχίστηκε κανονικά η τελετή υποδοχής. Τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης μίλησαν για αντίδραση της Αγκυρας, λίγο μετά την ενημέρωση πως προέκυψαν υποχρεώσεις του κ. Ερντογάν.
Πάντως, η σημαία της Κυπριακής Δημοκρατίας βρίσκεται κανονικά στον χώρο της συνόδου, η οποία διοργανώνεται υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών και ο κ. Χριστοδουλίδης ήταν στο ίδιο κάδρο με όλους τους ηγέτες στην οικογενειακή φωτογραφία. Στη σύνοδο, την Ελλάδα εκπροσωπεί ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου.
