Το πρωί της περασμένης Τρίτης, τη στιγμή που η εκπαραθύρωση του Κιρ Στάρμερ ήταν το επικρατέστερο σενάριο, ένα αξεπέραστο πρόβλημα πρωτοκόλλου παρουσιάστηκε στην Ντάουνινγκ Στριτ. Η προγραμματισμένη για την επομένη ομιλία έναρξης των Εργασιών της Βουλής από τον βασιλιά Κάρολο δεν θα μπορούσε να αλλάξει. Σύμφωνα με την παράδοση, οι προγραμματικές δηλώσεις της κυβέρνησης γράφονται πάνω σε περγαμηνή από δέρμα ζώου και το μελάνι χρειάζεται περίπου τρεις ημέρες για να στεγνώσει.
Αυτή η απρόσμενη εμφάνιση του μεσαιωνικού βρετανικού πρωτοκόλλου στην πιο ακατάλληλη στιγμή προσέδωσε στις δραματικές εξελίξεις διάσταση φάρσας. Μια γκροτέσκα υπενθύμιση ότι στη Βρετανία οι πρωθυπουργοί εσχάτως μπορεί να παραιτούνται χωρίς το μελάνι των προγραμματικών δηλώσεών τους να προλάβει να στεγνώσει.
Αν ο Στάρμερ φύγει, ο διάδοχός του θα είναι ο έβδομος πρωθυπουργός μέσα σε δέκα χρόνια στη Βρετανία. Αυτό σημαίνει ότι η χώρα στη δεκαετία 2016-2026 θα έχει όσους πρωθυπουργούς την κυβέρνησαν από το 1964 μέχρι το 2010. Η πολιτική αστάθεια και ο κομματικός κατακερματισμός που είδαμε και στο αποτέλεσμα των τοπικών εκλογών της 7ης Μαΐου είναι πια ο κανόνας, το δε μέλλον κάθε Βρετανού πρωθυπουργού προδιαγεγραμμένο.
«Δεν αποκαλύπτω κάποιο μεγάλο μυστικό του δημοσιογραφικού επαγγέλματος, αν αναφέρω ότι έχουμε ήδη έτοιμη την πολιτική νεκρολογία του πρωθυπουργού για την περίπτωση που ο Κιρ Στάρμερ ανακοινώσει την παραίτησή του», έγραψε στον «Independent» στις 18 Απριλίου ο Τζον Ρέντουλ, επικεφαλής πολιτικός αναλυτής της εφημερίδας.
Εκτός κλίματος
Στις τοπικές εκλογές οι Εργατικοί έχασαν 1.500 έδρες, αρκετά λιγότερες από τις 1.800 που ήταν το χειρότερο δυνατό σενάριο για εκείνους. Η χαμένη από χέρι αναμέτρηση θεωρείτο διαχειρίσιμη, μια ευκαιρία για τον Στάρμερ ώστε να κάνει την επανεκκίνησή του. Ολοι περίμεναν τη μετεκλογική ομιλία του πρωθυπουργού τη Δευτέρα ως το σημείο καμπής. Οταν τελικά ο Στάρμερ μίλησε, ο ξύλινος και ασαφής λόγος του ήταν τόσο εκτός κλίματος, ώστε προκάλεσε μεγαλύτερη αμηχανία από το εκλογικό αποτέλεσμα. Αυτό είναι και το πιο παράδοξο του δράματος. Το πραγματικό πρόβλημα για τον πρωθυπουργό ξεκίνησε αφότου απευθύνθηκε εκείνος στο έθνος, όχι όταν το έθνος παρέδωσε την προβλέψιμη ετυμηγορία του στον ίδιο.
Μετά την αρχική παγωμάρα, οι Εργατικοί βουλευτές άρχισαν σιγά σιγά να βγαίνουν μπροστά. Μέχρι το βράδυ της Δευτέρας, 75 από τους 403 βουλευτές, από όλες τις πτέρυγες του κόμματος, ζητούσαν την παραίτηση του πρωθυπουργού. Ο Στάρμερ δεν έχει κάνει κάποιο δραματικό λάθος, ώστε να εξηγείται το γεγονός ότι είναι τόσο αντιδημοφιλής. Δεν έβγαλε εκείνος τη χώρα από την Ευρωπαϊκή Ενωση, όπως έκανε ο Ντέιβιντ Κάμερον. Δεν συμμετείχε χασκογελώντας σε πάρτι μέσα στην καραντίνα της COVID, όπως ο Μπόρις Τζόνσον. Oύτε τίναξε τα επιτόκια των Βρετανών στα ύψη, όπως πρόλαβε να κάνει σε 50 ημέρες θητείας η Λιζ Τρας.
Αν ρωτήσεις τον μέσο Βρετανό δεν θα μπορέσει να προσάψει κανένα κραυγαλέο λάθος στον πρωθυπουργό, ούτε όμως να του αναγνωρίσει και τίποτε θετικό. Αυτό ακριβώς συνιστά και το θεμελιώδες πρόβλημά του. Είναι ένας πολιτικος χωρίς στίγμα και σπίθα στη θητεία του, αντιμέτωπος με μια πρωτάκουστη κριτική για πρωθυπουργό: ότι δεν έχει καμία φυσική περιέργεια, κανένα ενστικτώδες ενδιαφέρον για την πολιτική. Ηταν μάλιστα ο ίδιος ο Στάρμερ που ζήτησε εκνευρισμένος από τους δημοσιογράφους να πάψουν να αναζητούν ένα πολιτικό δόγμα που να φέρει το όνομά του, έναν Σταρμερισμό, ώστε να τον αντιπαραβάλουν στον Θατσερισμό ή στον «Τρίτο Δρόμο» του Μπλερ.
Πράγματι δεν υπάρχει μέτωπο στο οποίο ο πρωθυπουργός να έχει εξαγγείλει ένα μεγάλο μέτρο και να μην έχει αλλάξει γνώμη μπροστά στις αντιδράσεις (μεταρρύθμιση κράτους πρόνοιας, δαπάνες για την άμυνα κ.λπ.). «Νομίζω ότι είσαι ένας πραγματικά καλός άνθρωπος, που νοιάζεται για τα σωστά πράγματα· όμως έχω δει από πρώτο χέρι ότι αυτό δεν αρκεί. Η ευπρέπεια είναι ζωτικής σημασίας στην πολιτική, αλλά χρειάζεται επίσης νηφάλια περιέργεια και ισχυρό κίνητρο». Η υφυπουργός Εσωτερικών Τζες Φίλιπς, στην επιστολή παραίτησής της, με τον χαρακτηριστικό βρετανικό ενικό ευγενείας, συνόψισε την κριτική που ασκούν εχθροί και φίλοι του Στάρμερ μέσα στην κοινοβουλευτική ομάδα.
«Προφανώς κάτι έχει πάει πάρα πολύ στραβά όταν κερδίζεις εκλογές με τόσο μεγάλη διαφορά και μέσα σε δύο χρόνια έχεις σπαταλήσει όλο το πολιτικό σου κεφάλαιο. Ξέρετε, η Μάργκαρετ Θάτσερ ήταν αντιδημοφιλής στην αρχή της πρωθυπουργίας της, αλλά είχε μια αίσθηση σκοπού και ένα σχέδιο το οποίο τελικά εφάρμοσε. Με τον Κιρ Στάρμερ δεν βλέπουμε κάτι τέτοιο να συμβαίνει. Απλώς δεν είναι πολύ καλός στην πολιτική, γι’ αυτό και έχει κάνει πάρα πολλά λάθη. Θεωρώ όμως ότι το θεμελιώδες πρόβλημα είναι ότι εξελέγη προκειμένου να αλλάξει ριζικά τα πράγματα και αυτό δεν ήταν ποτέ πραγματικά δυνατό, εξαιτίας της οικονομικής κατάστασης», λέει ο Τζον Ρέντουλ στην «Κ».
Τοπίο που βράζει
Είναι το σημείο στο οποίο φαίνεται να υπάρχει ένα βαθύτερο πρόβλημα που ξεπερνάει τις έτσι κι αλλιώς περιορισμένες δυνατότητες του Στάρμερ. Οι Βρετανοί πρωθυπουργοί αλλάζουν ο ένας μετά τον άλλον, αλλά το πρόβλημα δεν αφορά απλώς τις δικές τους δεξιότητες. Επιχειρούν σε ένα περιβάλλον γενικευμένου και αδιάκοπου αναβρασμού που ξεπερνάει το ταλέντο τους.
Ο Στάρμερ πρόλαβε μέσα σε δύο χρόνια να αλλάξει τέσσερις διευθυντές επικοινωνίας, τέσσερις επικεφαλής πολιτικής στρατηγικής και είναι αισίως στον τρίτο προσωπάρχη του. Υποτίθεται ότι ήρθε το 2024 ως η απάντηση στη χαοτική διακυβέρνηση των Τόρις προκειμένου να φέρει σταθερότητα και, μέσα από αυτήν, την οικονομική άνθηση της Βρετανίας. Από το 2016 κανείς δεν στεριώνει στη θέση του. Είναι δύσκολο να μην ταιριάξεις τις ημερομηνίες με την έξοδο της χώρας από την Ευρωπαϊκή Eνωση.
«Το Brexit προκάλεσε αναδιάταξη και αστάθεια στην πολιτική σκηνή μας. Ταυτόχρονα επέτεινε τα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε τα τελευταία χρόνια, ουσιαστικά από την περίοδο της χρηματοπιστωτικής κρίσης», λέει ο Ρέντουλ. «Η βρετανική οικονομία απλώς δεν προσφέρει πλέον τη σταθερή ανάπτυξη που οι άνθρωποι θεωρούσαν δεδομένη στο παρελθόν. Και αυτό κάνει την άσκηση πολιτικής πολύ δύσκολη. Oταν δεν μπορείς να εξασφαλίσεις σταθερή βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, ο κόσμος δυσανασχετεί. Και τότε είναι πολύ δύσκολο να διαχειριστείς αυτή την κατάσταση, εκτός αν διαθέτεις πραγματικά εξαιρετική πολιτική ηγεσία», συμπληρώνει ο πολιτικός αναλυτής.
Είναι ένας φαύλος κύκλος στον οποίο οι βρετανικές κυβερνήσεις έχουν εγκλωβιστεί. Το Brexit δυσχεραίνει τη θέση της χώρας (κάθε κάτοικος πληρώνει τον λογαριασμό της εξόδου με 2.000 λίρες τον χρόνο) και η Βρετανία βυθίζεται περισσότερο στο πρόβλημα με τον απoνενοημένο τρόπο που προσπαθεί να το αντιμετωπίσει. Την ώρα του υπουργικού συμβουλίου την Τρίτη, εξαιτίας της αβεβαιότητας γύρω από τη θέση του Στάρμερ, το κόστος δανεισμού της κυβέρνησης για δεκαετή ομόλογα ανέβηκε απότομα στα επίπεδα της κρίσης του 2008.
Η μάχη για τη διαδοχή
Eνας από τους λόγους που ο Κιρ Στάρμερ παραμένει στη θέση του είναι ότι οι επικρατέστεροι διάδοχοί του κουβαλάνε τα δικά τους προβλήματα. Ο Aντι Μπέρναμ, δήμαρχος του Μάντσεστερ, είναι μεν μακράν ο δημοφιλέστερος μέσα στο κόμμα (θα κέρδιζε τον Στάρμερ με ποσοστό 61% – 28%, σύμφωνα με δημοσκοπήσεις στη βάση του κόμματος), αλλά δεν είναι καν βουλευτής ώστε να θέσει υποψηφιότητα.
Το βράδυ της Πέμπτης, στην κορύφωση του δράματος, ο Τζος Σίμονς παραιτήθηκε από την έδρα του στο Μέικερφιλντ ώστε να προκηρυχθούν επαναληπτικές εκλογές (πιθανότερη ημερομηνία στις 18 Ιουνίου) και ο Μπέρναμ να προσπαθήσει να μπει στη Βουλή. Ο Μπέρναμ θα πρέπει να κερδίσει το Reform σε μια έδρα όπου το κόμμα του Φάρατζ σάρωσε στις πρόσφατες τοπικές εκλογές και η πλειοψηφία του Σίμονς ήταν σχετικά μικρή. Φαίνεται όμως ότι ο δήμαρχος του Μάντσεστερ είναι τόσο δημοφιλής στην περιοχή, ώστε να ελπίζει βάσιμα ότι θα τα καταφέρει.
Το πρόβλημα για τον Μπέρναμ δεν είναι απλώς ο Φάρατζ, αλλά τι θα συμβεί μετά, αφού πάσχει και εκείνος από Σταρμερισμό: η κατεξοχήν κριτική εναντίον του είναι ότι αλλάζει διαρκώς θέσεις. Μέσα στο κόμμα, όμως, είναι το αδιαφιλονίκητο φαβορί και οι υπόλοιποι πιθανοί υποψήφιοι (η πρώην αναπληρώτρια πρωθυπουργός Αντζελα Ρέινερ και ο τέως υπουργός Υγείας Ουές Στρίτινγκ) φαίνεται να παραμερίζουν.
Ο,τι κι αν συμβεί, το Εργατικό Κόμμα θα μπει εξ ορισμού σε μια εσωστρεφή διαδικασία, αφού από την ετυμηγορία του βρετανικού λαού το 2024 θα στραφεί αποκλειστικά στην κομματική βάση του για να εκλέξει τον επόμενο πρωθυπουργό. Είναι ένα πολύ μικρό τμήμα της κοινωνίας, 970.000 άνθρωποι, λιγότερο από το 2% του πληθυσμού, με σαφή αριστερό προσανατολισμό.
Το ίδιο ακριβώς έγινε με τη Λιζ Τρας αλλά και τον Μπόρις Τζόνσον πριν προσφύγει σε γενικές εκλογές. Η λέξη-κλισέ σε αυτές τις περιπτώσεις είναι «εσωστρέφεια», αλλά στην πραγματικότητα είναι ο μονόλογος κάθε Βρετανού πρωθυπουργού πάνω από συντρίμμια που κανένας προκάτοχός του από το 2016 δεν έχει καταφέρει να συμμαζέψει.
